Кіріспе
Микроскоппен қаралатын үлгілердің көрінетін контрастын арттыруға қолданылатын техника. Бояу – бұл үлгілердегі контрастты арттыруға қолданылатын техника, әдетте микроскоптық деңгейде. Бояғыштар мен краскалар гистологияда (биологиялық тіндерді микроскоппен зерттеу), цитологияда (жасушаларды микроскоппен зерттеу) және гистопатология, гематология және цитопатологияның медициналық салаларында, ауруларды микроскоп арқылы зерттеу және диагностикалау үшін жиі қолданылады. Бояғыштар биологиялық тіндерді анықтау үшін (мысалы, бұлшық ет талшықтарын немесе байланыстыру тіндерін көрсету), жасуша популяцияларын (әр түрлі қан жасушаларын жіктеу) немесе жеке жасушалар ішіндегі органеллаларды анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Биохимияда бұл белгілі бір қосылыстың болуын анықтау немесе өлшеу үшін субстратқа сыныпқа тән (ДНК, ақуыздар, липидтер, көмірсулар) бояуды қосуды қамтиды. Бояу және флуоресценттік таңбалау бірдей мақсаттарға қызмет ете алады. Биологиялық бояу ағын цитометриясында жасушаларды белгілеу үшін, сондай-ақ гельдік электрофорезде ақуыздарды немесе нуклеин қышқылдарын белгілеу үшін де қолданылады. Жарық микроскоптары боялған үлгілерді жоғары үлкейтумен қарау үшін қолданылады, әдетте жарқыраған өріс немесе эпифлуоресценттік жарықтандыру арқылы. Бояу тек биологиялық материалдармен ғана шектелмейді, оны басқа материалдардың құрылымын зерттеу үшін де қолдануға болады; мысалы, жартылай кристалданылған полимерлердің қабатты құрылымы немесе блок-сополимерлердің домендік құрылымы.
Staining is a technique used to enhance contrast in samples, generally at the microscopic level. Stains and dyes are frequently used in histology (microscopic study of biological tissues), in cytology (microscopic study of cells), and in the medical fields of histopathology, hematology, and cytopathology that focus on the study and diagnoses of diseases at the microscopic level. Stains may be used to define biological tissues (highlighting, for example, muscle fibers or connective tissue), cell populations (classifying different blood cells), or organelles within individual cells. In biochemistry, it involves adding a class specific (DNA, proteins, lipids, carbohydrates) dye to a substrate to qualify or quantify the presence of a specific compound. Staining and fluorescent tagging can serve similar purposes. Biological staining is also used to mark cells in flow cytometry, and to flag proteins or nucleic acids in gel electrophoresis. Light microscopes are used for viewing stained samples at high magnification, typically using bright field or epi fluorescence illumination. Staining is not limited to only biological materials, since it can also be used to study the structure of other materials; for example, the lamellar structures of semi crystalline polymers or the domain structures of block copolymers.
In vivo және In vitro
In vivo бояу (сонымен қатар, тірі бояу немесе интравиталды бояу деп аталады) – тірі тіндерді бояу процесі. Белгілі бір жасушалар немесе құрылымдарға контрастты түс беру арқылы, олардың пішінін (морфологиясын) немесе жасуша немесе тіндер ішіндегі орналасуын оңай көруге және зерттеуге болады. Көбінесе мақсаты – әйтпесе көрінбейтін цитологиялық егжей-тегжейліліктерді анықтау; алайда, бояу жасушалар немесе тіндер ішіндегі белгілі бір химиялық заттардың немесе химиялық реакциялардың қайда жүріп жатқанын көрсетуге де мүмкіндік береді. In vitro бояу – биологиялық ортадан алынған жасушаларды немесе құрылымдарды бояуды қамтиды. Кейбір бояулар көбінесе бір бояуға қарағанда көбірек мәліметтер мен ерекшеліктерді анықтау үшін біріктіріледі. Белгілі бір бекіту және сынама дайындау протоколдарымен қолданылғанда, ғалымдар мен дәрігерлер осы стандартты әдістерді тұрақты, қайталанатын диагностикалық құрал ретінде пайдалана алады. Контртақылау – негізгі бояумен толық көрінбейтін жасушаларды немесе құрылымдарды жақсырақ көрінетіндей ететін бояу. Кристалл қызғылт түсі грам-оң және грам-теріс организмдерді бояйды. Алкогольмен өңдеу грам-теріс организмдерден кристалл қызғылт түсін ғана жояды. Сафранин контртақылау ретінде алкогольмен түссізденген грам-теріс организмдерді бояу үшін қолданылады. Ex vivo жағдайында көптеген жасушалар "бекітілгенге" дейін тірі қалады және метаболизмді жалғастырады. Кейбір бояу әдістері осы қасиетке негізделген. Тірі жасушалардың қабылдамайтын, бірақ өлі жасушалар сіңіретін бояулар тірі бояулар деп аталады (мысалы, эукариотты жасушалар үшін трипан көк немесе пропидиум йодиді). Тірі жасушаларға еніп, бояйтын бояулар – supravital (супертірі) бояулар деп аталады (мысалы, ретикулоциттерді бояу үшін жаңа метилен көк және жарқыраған крезил көк). Дегенмен, бұл бояулар организмге уытты, кейбіреулері басқаларына қарағанда күштірек. Supravital бояулар тірі жасушаға енгенде, олардың тірі клетка ішіндегі уытты әрекетіне байланысты, бұрын бекітілген клетканың боялуынан өзгеше боялу үлгісін тудыруы мүмкін (мысалы, "ретикулоцит" тәрізді көрініс пен диффузды "полихромазия"). Көзге көрінетін нәтижелерге қол жеткізу үшін бояулар өте сұйылтылған ерітінділерде қолданылады (Howey, 2000). Көптеген бояуларды тірі де, бекітілген жасушаларда да қолдануға болады.
Грамм
Грамдық бояу бактерияларды жасуша қабырғасының құрамына сүйене отырып, жалпы жіктеуге арналған грам-статусын анықтау үшін қолданылады. Грамдық бояуда жасуша қабырғаларын бояу үшін кристалдық бояу, йод (бейімдеуші ретінде) және фуксин немесе сафранин қарсы бояуы (барлық бактерияларды белгілеу үшін) пайдаланылады. Грам-статус бактерия үлгілерін екі топқа бөлуге көмектеседі, бұл топтар әдетте олардың негізгі филогенетикалық байланыстарын көрсетеді. Бұл ерекшелік, басқа әдістермен бірге, клиникалық микробиология зертханаларында тиімді құралға айналады, онда ол қолайлы антибиотиктерді ерте таңдауда маңызды рөл атқарады. Көптеген грамдық бояу препараттарында грам-теріс организмдер олардың қарсы бояуының нәтижесінде қызыл немесе қызғылт түсті болып көрінеді. Алкогольмен өңдегеннен кейін липидтердің жоғары құрамына байланысты жасуша қабырғасының өткізгіштігі артады, сондықтан CVI кешені (кристалдық бояу – йод) одан өтеді. Осылайша, бастапқы бояу сақталмайды. Сонымен қатар, көптеген грам-оң бактериялардан айырмашылығы, грам-теріс бактерияларда пептидогликанның тек бірнеше қабаты және негізінен липополисахаридтен тұратын екінші жасушалық мембрана болады.
Эндоспора
Эндоспораларды бояу – бактерияларды өлтіруді өте қиын ететін эндоспоралардың болуын немесе болмауын анықтау үшін қолданылады. Бактерия спораларын бояу қиын, себебі олар сулы бояғыш заттарға өткізбейді. Эндоспораларды бояу, әсіресе Clostridium difficile сияқты эндоспора түзетін бактериялық патогендерді анықтау үшін өте пайдалы. Тиімді әдістерді әзірлеуге дейін бұл бояу Wirtz әдісімен, қыздыру арқылы бекіту және қарсы бояу қолдану арқылы жасалатын. Малахит жасылы және карбол фуксиннің сұйытылған мөлшерін пайдаланып, бактерияларды осмий қышқылында бекіту – бояғыштардың араласпауын қамтамасыз етудің тиімді тәсілі болды. Дегенмен, жаңадан қарастырылған бояу әдістері осы бояуларды жасауға кететін уақытты едәуір қысқартты. Бұл жаңару карбол фуксинін сулы сафранинмен алмастыруын және 5% малахит жасылының жаңа сұйытылған формуласымен үйлестіруін қамтыды. Бұл жаңа және жақсартылған бояулардың құрамы бұрынғыдай қыздыру арқылы бекітіліп, шайылып, кейін тексеру үшін кептірілді. Тексеру кезінде эндоспора түзетін барлық бактериялар жасыл түске боялады, ал қалған барлық жасушалар қызыл түске боялады.
Зиль-Нилсен
Зиль-Нилсен бояуы – Mycobacterium tuberculosis түрлерінің Грам бояуы сияқты стандартты зертханалық бояу процедураларымен боялмайтын түрлерін бояу үшін қолданылатын қышқылға төзімді бояу. Бұл бояу бактерияларды бояйтын қызыл түсті карбол фуксин және метилен көгілдірі сияқты қарсы бояуды пайдалану арқылы жүзеге асырылады.
Гематоксилин және эозин (Г&Е)
Гематоксилин және эозин бояуы гистологияда жіңішке тіндер кесінділерін зерттеу үшін жиі қолданылады. Гематоксилин жасуша ядроларын көк түске, ал эозин цитоплазманы, дәнекер тінді және басқа да жасушадан тыс заттарды қызғылт немесе қызыл түске бояйды. Ол гематоксилин, Orange G, эозин Y, ашық жасыл SF сары, және кейде Бисмарк қоңыр Y қоспасын пайдаланады.
PAS
Периодтық қышқыл Шифф – көмірсуларды (гликоген, гликопротеин, протеогликан) белгілеуге қолданылатын гистологиялық арнайы бояу. PAS көбінесе гликоген жинақталған бауыр тінінде қолданылады, бұл гликоген сақтау ауруларының әртүрлі түрлерін ажырату мақсатында жасалады. PAS маңызды, себебі ол эндокриндік жүйенің жұмыртқалықтары мен ұйқы безі ісіктерінде, сондай-ақ несеп шығару жүйесінің несеп қабығы мен бүйректерінде кездесетін гликоген түйіршіктерін анықтауға мүмкіндік береді. Бассейн мембраналары да PAS бояуында көрініп, бүйрек ауруын диагностикалау кезінде маңызды рөл атқарады. Құрамындағы жоғары көмірсу мөлшеріне байланысты, грибтердің гифалық және ашытқы пішілдерінің жасуша қабырғалары Периодтық қышқыл Шифф бояуымен адам денесі тіндерінің үлгілерінде осы түрлерді табуға көмектеседі.
Массон
Массонның трихромы (атауынан көрініп тұрғандай) үш түсті бояу протоколы болып табылады. Рецептура Массонның бастапқы әдісінен әртүрлі нақты қолданулар үшін өзгеріп келген, бірақ барлығы да жасушаларды қоршаған байланыстық тінден ажыратуға өте ыңғайлы. Көптеген рецептуралар кератин мен бұлшық ет талшықтарын қызыл түспен, коллаген мен сүйекті көк немесе жасыл түспен, цитоплазманы ашық қызыл немесе қызғылт түспен, ал жасуша ядроларын қара түспен бояйды.
Романовский
Романовский бояуы полихромды бояу эффектісі ретінде қарастырылады және эозин плюс (химиялық тұрде тотығуын төмендетілген эозин) және деметилденген метилен көгі (оның тотығу өнімдері азур А және азур В қамтитын) комбинациясына негізделген. Бұл бояу барлық жасуша құрылымдары үшін әртүрлі түстерді дамытады («Романовский-Гиемса эффектісі») және осылайша нейтрофильді полиморфтар мен жасуша ядроларын бояу үшін қолданылды. Көп таралған түрлеріне Райт бояуы, Дженнер бояуы, Мей-Грунвальд бояуы, Лейшман бояуы және Гиемса бояуы жатады. Олардың барлығы қан немесе сүйек миынан алынған үлгілерді зерттеу үшін қолданылады. Қан жасушаларын қарау үшін H&E-ге қарағанда артық таңдау болып табылады, себебі лейкоциттердің (ақ қан жасушаларының) әртүрлі түрлерін оңай ажыратуға болады. Олардың барлығы сондай-ақ қанда малярия сияқты қан арқылы тарайтын паразиттерді анықтау үшін қанды зерттеуге жарамды.
Күміс
Күміс бояу – гистологиялық кесімдерді бояу үшін күміс пайдалану. Бұл бояу түрі ақуыздарды (мысалы, III типтегі коллаген) және ДНК-ны көрсетуде маңызды. Ол жасушалардың ішіндегі де, сыртындағы да заттарды көрсетуге қолданылады. Күміс бояу температуралық градиентті гель электрофорезінде де қолданылады. Аргентафин жасушалары формалинмен бекітілгеннен кейін күміс ерітіндісін металл күміске дейін тотықсыздандырады. Бұл әдісті итальян ғалымы Камилло Голджи күміс нитраты мен калий дихроматы арасындағы реакцияны пайдаланып тапқан, осылайша кейбір жасушаларда күміс хроматы тұнбаға түседі (Голджи әдісін қараңыз). Аргирофильді жасушалар тотықсыздандырғыш заттар қосылған бояумен әрекеттескеннен кейін күміс ерітіндісін металл күміске айналдырады. Гидрохинон немесе формалин осыған мысал бола алады.
Судан
Судандық бояу, липидтерді қоса, судандық заттарды бояу үшін Судандық бояуларды қолданады. Судан III, Судан IV, Майлы қызыл O, Осмий тетроксиді және Судан қара B жиі пайдаланылады. Судандық бояу көбінесе стеаторреяны диагностикалау кезінде нәжістің майлылығын анықтау үшін қолданылады.
Виртц-Конклин
Вирц Конклин бояуы – нағыз эндоспораларды бояуға арналған арнайы техника. Малахит жасыл бояусы негізгі бояу ретінде, ал сафранин кері бояу ретінде қолданылады. Бір рет боялғаннан кейін олар түсін жоғалтпайды. Бояу процесіне жылудың қосылуы маңызды рөл атқарады. Жылу спораның мембранасын ашып, бояудың ішке енуіне көмектеседі. Бұл бояудың басты мақсаты бактерия спораларының қалыпқа келуін көрсету. Егер қалыпқа келу процесі жүріп жатса, спора малахит жасыл түске боялады, ал айналасындағы жасуша сафраниннен қызыл түске боялады. Бұл бояу бактериялық жасуша ішіндегі спораның орналасуын анықтауға да көмектеседі: спора ұшында (терминальды), жасуша ішінде (субтерминальды) немесе жасушаның ортасында (орталық) орналасқан болуы мүмкін.
Коллагенді будандастырушы пептид
Коллагенді гибридтеуші пептидті (CHP) бояу, кез келген типтегі (I, II, IV типті және т.б.) денатурацияланған коллагендерді, олар ферменттік, механикалық, химиялық немесе термиялық әсерлерге байланысты зақымдалған немесе ыдыраған болса да, оңай және тікелей бояуға мүмкіндік береді. Олар тіндердегі қолда бар жеке жіпшелермен коллагеннің үштік спираліне қайта жиналу арқылы әрекет етеді. CHP-ні қарапайым флуоресценттік микроскоппен көруге болады.
Жалпы биологиялық дақтар
Әр түрлі бояулар жасушаның немесе тіндің әртүрлі бөліктерінде әрекет етеді немесе жинақталады, және осы қасиеттері нақты бөліктерді немесе аймақтарды анықтау үшін пайдаланылады. Ең көп қолданылатын биологиялық бояулардың тізімі төменде келтірілген. Басқаша көрсетілмесе, барлық бояуларды бекітілген жасушалар мен тіндермен қолдануға болады; тірі бояулар (тірі организмдермен қолдануға жарамды) ерекше атап көрсетілген.
Акридин апельсині
Акридин апельсин (AO) – жасуша циклын анықтауға пайдалы нуклеин қышқылына селективті флуоресцентті катиондық бояу. Ол жасушаларға өтімді және интеркаляция немесе электростатикалық тартым арқылы ДНК және РНК-мен әрекеттеседі. ДНК-ға байланысқанда, оның спектрі флуоресцеинге өте ұқсас. Флуоресцеин сияқты, ол қатты тіндік үлгінің бетіндегі дәстүрлі боялған жасушаларды артқы жарықтандыру үшін де ерекше емес бояу ретінде қолданылады (флуоресценциялық артқы жарықтандыру бояуы).
Бисмарк қоңыр
Бисмарк қоңыр (сондай-ақ Бисмарк қоңыр Y немесе Манчестер қоңыр) қышқыл муциндерге сары түс, ал маст жасушаларына күңгірт қоңыр түс береді. Бұл бояудың бір кемшілігі – ол айналасындағы барлық құрылымдарды жасырып, контраст сапасын төмендетеді. Оның тиімді болуы үшін басқа бояулармен бірге қолдану қажет. Бисмарк қоңырмен бірге қолданылатын толықтыратын бояулардың мысалдары – гематоксилин және толуидин көгі, олар гистологиялық үлгіде жақсырақ контрастты қамтамасыз етеді.
Кармин
Кармин – гликогенді бояу үшін қолданылатын күңгірт қызыл түсті бояу, ал кармин-алюм – ядроны бояуға арналған. Карминмен бояу үшін әдетте алюминийден жасалған бекіткіш зат қолданылуы тиіс.
Көк шұбар
Кумасси көк (сондай-ақ жарқыраған көк) протеиндерді күшті көк түске ерекше емес түрде бояйды. Ол көбінесе гельдік электрофорезде қолданылады.
Крессил қызғылт түсті
Кресил фиолетовый нейрон цитоплазмасының қышқыл компоненттерін күлгін түске бояйды, әсіресе Ниссл денешіктерін. Көбінесе ми зерттеулерінде қолданылады.
Кристалл қызғылт түсті
Кристалл фиолеті, тиісті бекіткішпен (мордантпен) қосылғанда, жасуша қабырғаларын күлгін түске бояйды. Кристалл фиолеті – Грам бояуында қолданылатын бояу.
DAPI
DAPI – ДНК-ға байланысқанда күшті көк түсті флуоресценцияны көрсететін, ультракүлгін сәулемен қоздырылатын флуоресцентті ядролық бояу. DAPI хромосомалардың A=T-ға қатысты қайталамалы бөліктерімен байланысады. DAPI қалыпты жарық микроскопиясымен көрінбейді. Оны тірі немесе бекітілген жасушаларда қолдануға болады. DAPI-мен боялған жасушалар жасушаларды санау үшін ерекше қолайлы.
Эозин
Эозин көбінесе гематоксилинге қарсы бояу ретінде қолданылады, цитоплазмалық материалға, жасушалық мембраналарға және кейбір жасушадан тыс құрылымдарға қызғылт немесе қызыл түс береді. Ол қызыл қан жасушаларын да күңгірт қызыл түске бояйды. Эозин Грам бояуының кейбір түрлерінде де, көптеген басқа да әдістерде қарсы бояу ретінде қолданылуы мүмкін. Шындығында, эозин деп аталатын екі өте ұқсас қосылыс бар. Көбінесе эозин Y (эозин Y ws немесе эозин сарғыш деп те аталады) қолданылады, ол сәл сарғыш реңді. Екінші эозин қосылысы – эозин B (эозин көкшіл немесе императорлық қызыл), ол өте көкшіл түсті. Бұл екі бояу бір-бірімен алмастырыла алады, ал қайсысын таңдау – әдетте талғам мен дәстүрге байланысты мәселе.
Этидий бромиді
Этидий бромиді ДНҚ-мен араласып, оны бояйды, нәтижесінде флуоресцентті қызыл-сары түсті бояу пайда болады. Бұл бояу сау жасушаларды боямаса да, апоптоздың соңғы сатысындағы жасушаларды анықтауға қолданылуы мүмкін, себебі мұндай жасушалардың мембраналары өте өткізгіш болады. Осылайша, этидий бромиді жасуша популяцияларында апоптозды анықтау маркері ретінде және гельдік электрофорезде ДНҚ жолақтарын табу үшін жиі қолданылады. Бұл бояуды тірі жасушаларды санауда акридин апельсінімен (AO) бірге де пайдалануға болады. EB/AO қосылған бояу тірі жасушаларды жасыл түспен флуоресценцияландырады, ал апоптозға ұшыраған жасушалар ерекше қызыл-сары флуоресценцияны сақтайды.
Фуксин қышқылы
Фуксин қышқылы коллагенді, тегіс бұлшық еттерді немесе митохондрияларды бояу үшін қолданылуы мүмкін. Фуксин қышқылы Мэллоридің трихромдық әдісінде ядролық және цитоплазмалық бояу ретінде пайдаланылады. Фуксин қышқылы Массонның трихромының кейбір түрлерінде цитоплазманы бояйды. Ван Гисонның пикро-фуксинінде қышқыл фуксин коллаген талшықтарына қызыл түс береді. Фуксин қышқылы сондай-ақ митохондрияларға дәстүрлі бояу болып табылады (Альтман әдісі).
Гематоксилин
Гематоксилин (Солтүстік Америкада гематоксилин) - ядролық бояғыш.
Малахит жасыл
Малахит жасыл (алмаз жасыл B немесе Виктория жасыл B деп те аталады) бактерияларды бояудағы Гименес әдісінде сафранинге қарсы көк-жасыл бояу ретінде қолданылуы мүмкін. Оны спораларды тікелей бояу үшін де пайдалануға болады.
Метил жасыл
Метил жасылы жарық өрістік және флуоресценттік микроскоптарда жасушалардың хроматинін бояу үшін жиі қолданылады, осылайша оларды көру жеңілдейді.
Метилен көгі
Метилен көгі жануарлар жасушаларын, мысалы адамның жақ жасушаларын, ядроларын анық көру үшін бояуға қолданылады. Сондай-ақ, цитологияда қан жағындыларын бояу үшін де пайдаланылады.
Бейтарап қызыл
Нейтральды қызыл (немесе толуилен қызыл) Nissl заттарын қызыл түске бояйды. Ол көбінесе басқа бояғыштармен бірге қарсы бояу ретінде қолданылады.
Нил көгі
Нил көк (немесе Нил көк А) ядроларды көк түске бояйды. Оны тірі жасушаларда қолдануға болады.
Нил қызыл
Нил қызыл (Нил көк оксазоны деп те аталады) Нил көгін күкірт қышқылымен қайнату арқылы түзіледі. Бұл Нил қызыл мен Нил көгінің қоспасын береді. Нил қызыл – липофильді бояу; ол жасушалар ішіндегі липидтік тамшыларда жиналып, оларды қызыл түске бояйды. Нил қызыл тірі жасушалармен қолдануға болады. Ол липидтерге енген кезде күшті флуоресценция көрсетеді, бірақ сулы ортада іс жүзінде флуоресценцияланбайды.
Осмий тетроксиді (формалды атауы: осмий тетраоксиді)
Осмий тетраоксиді липидтерді бояу үшін оптикалық микроскопияда қолданылады. Ол майларға еріп, органикалық заттармен элементар осмийге дейін тотығудан төмендейді, ол оңай көрінетін қара түсті зат.
Пропидий йодты
Пропидий йодиді – флуоресцентті интеркаляциялаушы агент, оны жасушаларды бояу үшін пайдалануға болады. Пропидий йодиді ағын цитометриясында жасушаның тірілігін бағалауға немесе жасуша циклын талдаудағы ДНК мазмұнын анықтауға, ал микроскопияда ядроны және ДНК-ны қамтитын басқа органеллаларды көруге ДНК бояуы ретінде қолданылады. Пропидий йодиді тірі жасушалардың мембранасынан өте алмайды, бұл оны некроздық, апоптоздық және сау жасушаларды ажыратуға мүмкіндік береді. ПИ сонымен қатар РНК-мен байланысады, сондықтан РНК және ДНК бояуларын ажырату үшін нуклеазалармен өңдеу қажет.
Родамин
Родамин – флуоресценттік микроскопияда кеңінен қолданылатын, ақуызға қатысты флуоресценттік бояу.
Сафран
Сафранин (немесе Сафранин О) — қызыл катиондық бояғыш. Ол ядроларға (ДНК) және басқа тіндердің полианиондарына, соның ішінде шеміршектер мен маст жасушаларындағы гликозаминогликандарға, сондай-ақ өсімдік тіндеріндегі лигнин мен пластидтердің құрамына байланысады. Сафранинды шафранмен шатастыруға болмайды, шафран — қымбат табиғи бояғыш, ол кейбір әдістерде коллагенге сары түс беру үшін қолданылады, бұл жануарлар (адамдарды қоса) тіндерінің ядролары мен цитоплазмасына басқа бояғыштармен берілген көк және қызыл түстерге қарсы келеді. "Сафранин" деген бұрыс жазу жиі қолданылады. Сафранинге "-ин" жұрнағы сәйкес келеді, себебі бұл бояғыш — амин.
Тіндердің тұрақтылығы
Бояуды сіңіретін тіндер хроматикалық деп аталады. Хромосомалар олардың күлгін бояуды сіңіру қабілетіне байланысты осылай аталған. Кез келген бояуға жақындығын көрсету үшін "фил" жұрнағы қолданылады. Мысалы, азур бояумен боялған тіндер азурофильді деп аталады. Бұл қасиет көбірек жалпылама бояну сипаттамалары үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, қышқыл бояулармен (әсіресе эозинмен) боялатын тіндер ацидофильді, негізгі бояулармен боялатын тіндер базафильді, ал қышқыл немесе негізгі бояулармен боялатын тіндер амфофильді деп аталады. Ал хромофобикалық тіндер бояуды оңай сіңірмейді.
Электрондық микроскопия
Жарық микроскопиясындағыдай, беріліс электронды микроскопияда контрасты күшейту үшін бояулар қолданылуы мүмкін. Әдетте, ауыр металдардың электрондарға қарсы тұрақты қосылыстары пайдаланылады.
Фосфотунглин қышқылы
Фосфотунгистік қышқыл вирустар, жүйкелер, полисахаридтер және басқа да биологиялық тіндерді бояу үшін қолданылатын кең таралған теріс бояу болып табылады. Ол көбінесе 0,5-2% pH түрінде бейтараптыққа келтіріліп, сумен араластырылып сулы ерітінді жасалады. Фосфотунгистік қышқыл электронға тығыз заттармен толы, ол үлгінің айналасындағы фонды қараңғылатып, ал үлгінің өзін ақшыл көрсетеді. Бұл процесс, үлгінің қараңғы, ал фонның ақ болатын әдеттегі оң бояу әдісінен өзгеше.
Осмий тетроксиді
Осмий тетроксиді липидтерді бояу үшін оптикалық микроскопияда қолданылады. Ол майларда ериді және органикалық заттармен элементар осмийге дейін тотығуын төмендетіп, оңай көрінетін қара түсті затқа айналдырады. Электронды сіңіретін ауыр металл болғандықтан, биологиялық электрондық микроскопияда морфологияны зерттеу үшін ең көп қолданылатын бояу болып табылады. Сондай-ақ, олардың морфологиясын TEM арқылы зерттеу үшін әртүрлі полимерлерді бояуға да қолданылады. Өте тұрақсыз және өте улы. Осмийдің тотығу дәрежесі +8 болғандықтан, ол күшті тотықтырғыш. Ол көптеген материалдарды белсенді түрде тотықтырады, нәтижесінде төмен тотығу дәрежесіндегі, ұшпайтын осмий қалдығы қалады.