Кіріспе

MK 108 (немісше: Maschinenkanone – "машиналық пулемет") – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияда Rheinmetall-Borsig компаниясы ұшақтарда қолдану үшін өндірген 30 мм калибрлі автоматты зеңбірек. Бұл зеңбірек соғыстың екінші жартысында бомбалаушыларға қарсы қару ретінде кеңінен қолданылды, алғаш рет 1943 жылы Bf 110G-2 және Bf 109G-6/U4 бомбалаушы-жойғыштарында пайда болды. Ол дәуірдегі көптеген неміс истребительдерінің кейбір нұсқаларында немесе қосымша орнатуларда кездестірілді.

Даму

Қару 1940 жылы компанияның жеке бастамасымен әзірленді және 1942 жылы Германия бақылауындағы аймақтарда пайда болған одақтас әуе шабуылдарына қарсы қолдануға арналған ауыр авиациялық қару туралы талапқа жауап ретінде Рейхслюфтфартминистрлігіне (RLM – Рейх авиация министрлігі) ұсынылды. Сынақтар автопушканың осы рөлге өте жақсы сай екенін көрсетті, оның 85 граммдық RDX зарядымен (330 граммдық снарядта) және одан туындаған күшті жарылысқа ие жоғары жарылғыш оқ-дәрісімен, B-17 Flying Fortress немесе B-24 Liberator сияқты ауыр бомбалаушыны құлату үшін орташа есеппен тек төрт оқ жеткілікті болды, ал истребительді құлату үшін бір ғана «жарылысқа келтіретін» оқ қажет болды. Алайда, өте жақсы 20 мм MG 151/20 (92 граммдық снарядта 18 грамм жарылғыш зат) B-17-ні құлату үшін шамамен 15-20 оқ талап етті. MK 108 тез арада өндіріске тапсырылды және Люфтваффе истребительдеріне орнатылды. Ол 1943 жылдың жазында Bf 110G-2 бомбалаушыларды жоятын ұшақтарда және Bf 109G-6/U4 ұшақтарында алғаш рет қолданылды.

Қару-жарақ

Қару арнайы жасалған 30×90RB мм оқ-дәрілерді қолданды – 30 мм калибрлі, 90 мм ұзындығы бар, төмендетілген жиегі бар. Көптеген қару оқ-дәрілерінің корпусы мыс қорытпасынан жасалғаннан өзгеше, MK 108 оқ-дәрісінің корпусы болаттан жасалған. Тәжірибелік, бронебойғыш, жоғары жарылғыш және тұтандырғыш сияқты бірнеше түрлі оқ-дәрілер әзірленді. Бірақ, қолданыста екі негізгі түрі ғана қолданылды: миналық снаряд және жоғары жарылғыш тұтандырғыш. Миналық снаряд, әдеттегідей зеңбірек снарядтарының пісіріліп, өңделнуі орнына, тартылған болаттан жасалды (мыс оқ-дәрі корпустары жасалғандай). Бұл нәтижесінде жұқа, бірақ берік қабырғалы снаряд пайда болды, оның ішінде әдеттегіден гөрі әлдеқайда көп жарылғыш немесе тұтандырғыш зарядты орналастыруға болатын үлкен қуыс болды.

Құрылыс

Қарудың салыстырмалы түрде жеңіл, тиімді, сенімді, ықшам және қарапайым құрылысының арқасында жасалуы оңай екені дәлелденді. Қарудың 80% -ы штампталған бөлшектерден жасалған, ал жылжымалы бөлшектердің саны озық бастауышпен тұтануды кері соққымен (APIB) пайдалану арқылы ең аз деңгейде ұсталды. Құрылыстың қарапайымдылығы тәжірибесіз жұмысшыларға (көбінесе әйелдерге) бөлшектер жасауға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, рельсі бар патрон корпусы қолданылады, сондықтан экстрактор тырнағы рельске ілініп, камера ішіне сыяды. Бастауыш тұтануы бұранданың алға жылжуымен синхронды түрде жүзеге асырылады. Атылған оқтың газдары бұранданың алға жылжуын тоқтатып, оны кері жылжытады. APIB жүйесінің басты ерекшелігі – бұранданың салмағы мен серіппе салдаруы бұранданың жоғары алға жылдамдығымен толықтырылғандықтан, газдар стволде маңызды микросекундтар бойы сақталады, ал оқ аузынан шығуға уақыт алады, газдың алға қарай шығуына мүмкіндік береді және бұранда мен патрон корпусының қарама-қарсы жағынан шығу алдында камерадағы қысымды қауіпсіз деңгейге дейін төмендетеді. Тағы бір маңызды ерекшелік – APIB жүйесінде цикл бұранда ашық күйде басталады, бұл APIB принципін қолданатын автоматты зеңбіректерді ұшақтың винтімен дәл синхрондауға мүмкіндік бермейді. Messerschmitt Bf 110, Messerschmitt Me 163, Messerschmitt Me 262, Focke Wulf Fw 190, Focke Wulf Ta 152, Heinkel He 162, Heinkel He 219 және Junkers Ju 388. MK 108 түнгі жойғыштарға "Schräge Musik" (сөзбе-сөз "бұрыс музыка" немесе "қисайған музыка") деп аталатын ерекше орнату арқылы орнатылды. Бұл конфигурацияда зеңбіректер фюзеляжға орнатылып, көлбеу бұрышпен (құрылғы мен ұшаққа байланысты 18-30 градус) жоғары және сәл алға қарай бағытталған. Бұл түнгі жойғыштарға қарсыластың астынан жақындап, бомбалаушыларға шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Көптеген британдық ауыр бомбалаушыларда жамбас фюзеляжында қару-жарақ немесе көру терезелері болмаған. Бұл орнату өте тиімді болды, сондықтан оның ашылуы және қабылдануы туралы хабарлар британдық түнгі бомбалау күштеріне әдеттегіден гөрі кешірек жетті, себебі шабуылдан аман қалғандар жаңа қауіп туралы хабарлау үшін сирек кездесетін. Бұл жүйе He 219 Uhu, Bf 110 түнгі жойғыштарының кейінгі үлгілері, Junkers Ju 88 & 388 және Dornier Do 217N үлгілеріне орнатылды. Сондай-ақ, ол Focke Wulf Ta 154 және Fw 189 (прототип) және жоспарланған екі орынды Me 262B 2 реактивті түнгі жойғышқа сирек орнатылды. Соңғы жағдайда бұл реактивті жойғыш алты MK108 зеңбірегімен, жоспарланған жаппай өндірілген, орташа VHF диапазонындағы FuG 218 радиолокаторымен жабдықталды.

Қатынасты үлгілер

MK 108 механизмі 55×175RB патроны қолданылатын MK 112 зеңбірегінде кеңейтілді. MK 112 зеңбірегі Me 262 истребительдерінің мұрнына, әр зеңбірекке 25 оқтан, сондай-ақ түнгі истребитель міндеттері үшін Arado Ar 234 ұшағының кейінгі модельдерінің мұрнына жұптастырылып орнатылуы жоспарланған. Екі қозғалтқышты, жоғары жылдамдықты Dornier Do 335 ауыр истребителінің қанаттарының астына орнату жұмыстары да жүргізіліп жатты. Зеңбірек екінші дүниежүзілік соғысқа үлкермей қалды. АҚШ осы прототиптердің бірнешеуін қолға түсірді және олардан алынған білім эксперименталды 57 мм T78 автозеңбірегін жасауға пайдаланылды, бірақ ол да сериялық өндіріске енгізілген жоқ.