Кіріспе

Жалпы, кіру порты (POE) – адамға заңды түрде елге кіруге рұқсат етілген орын. Онда әдетте шекаралық қауіпсіздік қызметкерлері, паспорттар мен визаларды тексеруге және контрабандалық заттардың әкелінуін болдырмау үшін багажды тексеруге арналған құралдар мен жабдықтар болады. Халықаралық әуежайлар, сондай-ақ құрлық шекарасындағы автомобиль және теміржол өткізу пункттері әдетте кіру порттары болып табылады. Теңіз порттары тек арнайы кеден қызметкерлері орналасқан жағдайда ғана кіру порты ретінде пайдаланылуы мүмкін. Портты кіру портына айналдыру туралы шешімді осы портты бақылайтын мемлекеттік орган қабылдайды.

Кіру әуежайы

Кіру әуежайы (AOE) – халықаралық рейстерден келген жолаушыларға кедендік және көші-қон бақылауын жүзеге асыратын әуежай. Осы қызметтер әуежайға шетел азаматтарының елге алғашқы болып кіретін тегеуріндік пункті болуға мүмкіндік береді.

Терминология

Әдетте, әуежай атауындағы "халықаралық" сөзі ол кіру әуежайы екенін көрсетеді, бірақ көптеген кіру әуежайлары осы атауды қолданбайды. Кіру әуежайлары Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайы сияқты, жолаушылар тасымалы өте жиі болатын ірі қалалық әуежайлардан бастап, жалпы авиацияға ғана қызмет көрсететін шағын ауылдық әуежайларға дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Көбінесе кішігірім кіру әуежайлары көпір немесе теңіз порты сияқты, қолданыстағы кіру портының жанында орналасқан. Дегенмен, кейбір "бұрынғы" кіру әуежайлары халықаралық рейстерді тоқтатқаннан кейін де, өздерінің атауында "халықаралық" сөзін сақтап қалды. Мысалы, Осака халықаралық әуежайы. 1994 жылы Кансай халықаралық әуежайы ашылғаннан кейін барлық халықаралық рейстерін тоқтатса да, ол өзінің бастапқы "Осака халықаралық әуежайы" деген атын сақтап қалды. Жақын маңдағы көптеген әуежайларда да осындай жағдай кездеседі, мысалы Тайбэйдің Сонгшан әуежайы. Сонгшан Чианг Кай-шек халықаралық әуежайының (қазіргі Тайвань Таоюань халықаралық әуежайы) ашылуынан кейін өзінің ресми қытайша атын – Тайбэй халықаралық әуежайы – сақтап қалды. Сеул, Токио, Нагоя, Шанхай, Гонконг, Бангкок, Тегеран сияқты халықаралық әуежайлардың да осындай ауысу жағдайлары болды. Еуропалық Одақ үшін Шенген аймағындағы елдер арасындағы рейстер паспорттық және иммиграциялық бақылау тұрғысынан ішкі рейстер саналады. Көптеген халықаралық әуежайларда тек Шенген аймағы ішіндегі рейстер ғана орындалады. Олардың кейбіреулерінде шет елдерге сирек чартерлік рейстер де болады.

Азаматтығы жоқ адамдар

Кейбір азаматтығы жоқ адамдар елге кіретін әуежайларда ұзақ уақытқа тоқтауға мәжбүр болды, тіпті әуежайда тұруға келіп қалды. Ең танымал жағдайлардың бірі – ирандық азамат Мехран Карими Нассеридің оқиғасы. Францияға кіруге рұқсат берілмегеннен кейін және ирандық азаматтығы жойылғандықтан қайтарылатын елі болмаған соң ол Францияның Шарль де Голль әуежайында шамамен он сегіз жыл өмір сүрді. Нассеридің тәжірибесі екі фильмде бейімделді: 1993 жылғы "Tombés du ciel" және 2004 жылғы "Терминал". Ресей және Германия арқылы Канадаға жалған құжаттармен өтуге тырысқан ирандық азамат Захра Камалфар, Ванкувердегі отбасымен қайта қосылу үшін Канададан босқын мәртебесін алғанға дейін Ресейдің Шереметьево халықаралық әуежайында он бір ай өмір сүрді.

АҚШ-та

АҚШ-та кіру портының ресми анықтамасы мүлдем басқаша. Федералды ережелер кодексіне сәйкес, "порт" және "кіру порты" терминдері порт директорының құзыретіне жататын географиялық аймақты қамтиды. Басқаша айтқанда, кіру порты бірнеше шекаралық өткізу пункттерін, сондай-ақ кейбір әуе және теңіз порттарын қамтитын аумақты қамтуы мүмкін. Бұл, барлық шекаралық өткізу пункттері кіру порты болып табылмайды дегенді білдіреді. Мұның екі себебі бар: әрбір кіру портында порт директоры болуы керек, ол әдеттегі шекара инспекторынан жоғары лауазымдық шенге ие. АҚШ үкіметі кейбір шағын шекаралық өткізу пункттеріне жеке порт директорының қажеті жоқ деп шешті. Осының салдарынан, Нью-Йорк штатындағы Чурубуско, Шатогей және Форт Ковингтон сияқты шекара заставалары Trout River кіру портының "станциялары" болып саналады. Тарихи тұрғыдан алғанда, АҚШ-қа кіретін көптеген жолдарда шекаралық бақылау станциясы болмаған. 2001 жылдың 11 қыркүйегіне дейін, АҚШ-қа кіретін адамдарға кез келген жерден (жабық шекаралық бекеттер мен соқпақ жолдарды қоса) кіруге рұқсат етілген, егер олар тікелей ашық шекаралық бақылау станциясына басса. Шындығында, АҚШ Кеден қызметі мен АҚШ-тың Иммиграция және натурализация қызметі физикалық шекарадан алыс жерлердегі үйлерде, пошта кеңселерiнде және дүкендерде жалдамалы орын алды, ал АҚШ-қа кіретін адамдар декларация беру үшін тоқтамай-ақ сол жерлерге баруы керек еді. Бұл саясат өзгерді және қазір АҚШ-қа кіретін көптеген жолдар ашық және жұмыс істейтін шекаралық бақылау станциясынан басқа жерлерде тосқауылдармен жабылды.

Вариациялар

Кейбір елдерде иммиграциялық рәсімдерді арнайы иммиграциялық қызметкерлер емес, қарулы күштер жүргізеді. Дегенмен, көптеген елдерде импорттық баж салығын әлі де кеден қызметкерлері төлейді. Кейбір кіру порттарында елдің өз тұрғындары немесе азаматтары үшін арналған иммиграциялық бақылаудың автоматтандырылған бөлімдері бар, мысалы, Гонконг пен Макаодағы E арнасы, АҚШ-тағы кейбір әуежайлардағы Global Entry және басқа да елдер ұйымдастырған ұқсас бағдарламалар. Кейбір халықаралық шекараларда кіру порты деген түсінік болмайды немесе кемінде, еркін өту туралы келісімдері бар елдерге қатысты қолданылмайды. Саяхатшылар шекараны қалай және қашан ыңғайлы болса, сол жерден өте алады. Мысалы, мұндай келісім бойынша Еуропалық Одақтың көптеген азаматтары 29 еуропалық елден тұратын Шенген аймағында еркін саяхат ете алады. Осындай мысалдарда, кейбір жағдайларда мұндай еркін саяхат белгілі бір елдердің азаматтарымен және кедендік лимиттен артық тауар алып жүрмейтін саяхатшылармен шектелуі мүмкін, ал басқалары шекараны белгіленген шекаралық пункттен оның жұмыс уақытында ғана кесіп өте алады.