Кіріспе

Ағылшын крикетшісі Грэм Алан Гуч (23 шілде 1953 жылы туған) – бұрынғы ағылшын бірінші сыныпты крикетші, Эссекс және Англия құрамаларының капитаны. Ол өзінің буынының ең табысты халықаралық соққы берушілерінің бірі болды. 1973 жылдан 1997 жылға дейінгі карьерасында ол барлық уақыттағы ең көп ұпай жинаған ойыншы болды, бірінші сыныпты және шектеулі ойындарда барлығы 67 057 ұпай жинады. Оның List A крикетіндегі 22 211 ұпайы да рекордтық көрсеткіш. 1992 жылы ол Крикет әлем чемпионатының үш финалында жеңіліске ұшыраған алғашқы және жалғыз ойыншы атанды. 100-ден астам бірінші сыныптық жүздік соққан 25 ойыншының бірі. Ол 1979 жылғы Крикет әлем чемпионатында, 1987 жылғы Крикет әлем чемпионатында және 1992 жылғы Крикет әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанған Англия құрамасының құрамында болды. Халықаралық аренада, Оңтүстік Африкаға қарсы өткен ребелдік турнеден кейін үш жылға дисквалификацияланғанына қарамастан, Гуч Англия үшін үшінші ең жоғары тесттік ұпай жинаған ойыншы. Оның ойын жылдары Батыс Индияның үстемдік құрған кезеңімен сәйкес келді, оларға қарсы орташа есеппен 40-тан астам ұпай жинауы өте құрметті деп есептеледі. 1991 жылы Хединглиде оларға қарсы соққан 154 ұпайы көптеген сыншылар мен бұрынғы ойыншылар тарапынан барлық уақыттағы ең ұлы жүздіктердің бірі деп танылды. Оның карьерасындағы ең жоғары көрсеткіші – 333 ұпай, ол Лордс стадионында Үндістанға қарсы ойында соғылған. Сол матчта ол екінші иннингте де 123 ұпай жинап, жалпы есеп бойынша 456 ұпайға жетті, бұл тест матчындағы ең жоғары көрсеткіш рекорды болып қала береді. Ол Лордс стадионында 20 тесттік матч өткізген алғашқы ойыншы болды. Капитан ретінде Мэтью Энгель атап өткендей, "оның фанатикалық дене шынықтыруы және еңбек этикасы командаға он жылдан бері көре алмаған мақсатты берді". 2012 жылы Англияның соққы беру бапкері болып тағайындалғанға дейін ол Эссекс клубына оралып, жаттықтырушылық қызмет атқарды.

Шолу

Гуч Лондонның Лейтонстоун қаласындағы Уиппс Крос университеттік ауруханасында дүниеге келген. Ол Норлингтон ұлдар мектебінде және Лейтон округінің ұлдар орта мектебінде білім алған. Гуч 1973-1997 жылдар аралығында тұрақты түрде бірінші сынып крикет ойнады. Тік осал тұрысымен, жоғарыдан соққы беруімен және ауыр найзасымен танымал болған ол, жоғары деңгейдегі крикет тарихындағы ең көп ұпай жинаған ойыншылардың біріне айналды. 8 қараша 2011 жылы ол Шығыс Лондон университетінен құрметті награда алды.

Алғашқы жылдар

Гуч 1975 жылы 21 жасында Иан Чаппелл капитаны болған Аустралия құрамасына қарсы тестілік крикеттегі дебютін жасады. Оның дебюті аса сәтті болған жоқ, Гуч екі рет шығып қалды, ал Англия бірінші тестіде иннинг пен 85 ұпаймен жеңілді. Серияның екінші тестінде ол 6 және 31 ұпай жинап, содан кейін құрамнан шығарылды. Ол 1978 жылға дейін тестілік командаға қайта шақырылмады (бірақ 1976 жылы бір күндік халықаралық ойында дебют жасаған), ол кезде Эссекстің нанын жинаған көрсеткіштері оны назардан тыс қалдыруға болмайтынын көрсетті және ол Англия құрамасының тұрақты ойыншысына айналды. Тестілік крикетке оралғаннан кейін ол бірден табысқа жетті, алғашқы тестілік жартылай ғасырын соқты және бесінші тестіде 91 ұпай жинады, бірақ бұл оның 22-ші тестісі болды және дебюттен кейін бес жыл өткен соң ғана алғашқы тестілік (немесе кез келген халықаралық) жүзін соқты. 1980 жылы ол «Wisden» журналының «Жылдың үздік крикетшісі» атағын алды. Оның алғашқы үш тестілік жүзінің барлығы Батыс Индияға қарсы болды. Гуч мансабында 1982 жылы Оңтүстік Африкаға жасаған даулы турне кезінде үзіліс жасады, нәтижесінде Джефф Бойкотт, Алан Кнотт және Боб Вулмер сияқты барлық ойыншылар үш жылға тестілік крикеттен шеттетілді. Джеффри Бойкотт көбінесе турнелік топты ұйымдастырушы ретінде қарастырылды, бірақ команда капитаны ретінде Грэм Гуч көп көлемде БАҚ назарына ілікті және кейбір жағдайларда сынға ұшырады. Гучқа капитандық команда Оңтүстік Африкаға наурыз айының басында келгеннен кейін ғана берілді. Гучқа көбірек назар аударылғанын айтуға болады, өйткені ол тестілік ойыншы ретінде өрбу кезеңінде болды, ал басқалары крикет мансабының соңғы жылдарында болды, сондықтан бұл тыйым капитанға күштірек әсер етті. Гуч «Жабайы даладан» фильмінде «басқалар» оған «Англия крикетінде орын жоқ» деп шешім қабылдады, сондықтан ол турнеге қатысуға шешім қабылдады.

Кейінгі жылдар

Тыйым мерзімі аяқталғаннан кейін Гуч 1985 жылы Англия құрамасына қайта оралды. Жеке себептермен 1986–87 жылғы Австралияға жасалған турдан бас тартқаннан кейін, нашар формасының салдарынан 1987 жылғы жазғы және Пәкістанға қарсы тестілік серияда Англия құрамасына қайта кіре алмады. Бір кезде ол Эссек клубының екінші құрамына (Second XI) түсіп қалды, бірақ жаздың соңында жақсы формаға енді, MCC Bicentennial матчында тамаша ғасырлық (century) көрсеткіш жасады. Ол Үндістан мен Пәкістанда өткен Крикет әлем чемпионатында және одан кейінгі қысқы Пәкістанға жасалған турда Англия құрамасына оралды. Кейіннен капитан болып тағайындалғаннан кейін оның мансабы гүлденді, ол бұл лауазымды екі рет атқарды: алғаш рет 1988 жылы "төрт капитанның жазы" аяқталғанда, жарақат алған Крис Коудридің (қайтадан ешқандай тестілік матч ойнамаған) орнына қысқа мерзімге. Алғашқы матчында (Батыс Индияға қарсы серияның бесінші және соңғы матчы) Англия рух танытып, серияда тұңғыш рет бірінші иннингте жетекке шықты. Гучтың екінші иннингтегі 84 ұлысы жалғыз көзге түсті, ал қалған ойыншылардың көрсеткіштері нашар болды, нәтижесінде Англия матчты (сонымен қатар серияны 4:0 есебімен) ұтырды. Оның екінші матчы, Шри-Ланкаға қарсы өткен тестілік матч, жеңіспен аяқталды, бұл Гучтың сол қыста Үндістанға сапар шегу үшін капитан болып қалатынын көрсетті. Бірақ Үндістан үкіметі Оңтүстік Африкамен спорттық байланысы бар сегіз ойыншыға, Гучтың өзі де солардың қатарында болды, виза беруден бас тартқандықтан турне жойылды. Дэвид Гоуэр 1989 жылғы Аш-Шер сериясында капитандыққа қайта оралды, онда Гучтың нашар формасы екінші рет оның өз өтініші бойынша құрамадан шығарылуына әкелді.

Криккеттегі әлем кубоктары

Грэхам Гуч 3 онжылдық аралығында 3 әлем кубогында ойнады – 1979 жылғы Крикет әлем кубогында, 1987 жылғы Крикет әлем кубогында және 1992 жылғы Крикет әлем кубогында. Ол қатысқан барлық үш әлем кубогының финалына жеткен. 1987 жылы Ванхеде стадионында өткен Үндістанға қарсы жартылай финалда Англияның финалға өтуіне зор үлес қосты, осы ойында спиннен соққан доптарды тиімді пайдаланды. Англия 1979 жылы өз алаңындағы финалда күшті Батыс Индия командасымен кездесті. Гуч жартылай финалда Жаңа Зеландияны жеңген кезде 83 доптан 71 ұпай жинады (https://en.wikipedia.org/wiki/1979_Cricket_World_Cup?wprov=sfla1). Батыс Индия 60 оверде 9 қақпаға 286 ұпай жинады, Вивиан Ричардс 138 ұпай жинап, жеңіліссіз қалды. Жауап ретінде Англия 129 ұпайға еш қақпаны жоғалтпай тамаша бастама жасады. Бірақ Майк Брэйрли мен Джефф Бойкоттты қысқа мерзімде жоғалтты, алайда Гуч пен Дерек Рэндалл жағдайды түзетуге тырысты. Олар үшінші қақпаға 48 ұпай қосты, бірақ Джоэл Гарнер Гучты 32 ұпайда қақпадан шығарғаннан кейін, ағылшын командасы құлап, карта үйі сияқты шашырап кетті. 183/2 есебімен Англия барлығы 194 ұпай жинап, финалда 92 ұпаймен жеңілді. 1987 жылғы Крикет әлем кубогының финалында Дэвид Бунның 75 ұпайының арқасында Австралия 50 оверде 5 қақпаға 253 ұпай жинады. Англия капитаны Майк Гаттингтің маңызды сәтте жасаған кері соққысы, жақсы бастамадан кейін команданың жолын жаңылыстырды, нәтижесінде Англия Австралиядан бар болғаны 7 ұпайға кем жинады. Гуч сол ойында ашылушы ретінде 57 доптан 35 ұпай жинады. Гуч 1987 жылғы Крикет әлем кубогында ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды. 1992 жылғы Крикет әлем кубогының финалында Пәкістан капитаны Имран Хан жеребе тартты және 72 ұпай жинап, командасын 50 оверде 6 қақпаға 249 ұпайға жеткізді. Гуч бұл жолы жақсы ойнамады, 66 доптан 29 ұпай жинап, бір ғана шекаралық соққы берді. Олар Пәкістаннан 22 ұпаймен жеңілді. Грэхам Гуч Крикет әлем кубогында Англия үшін екінші ең көп ұпай жинаған ойыншы, ол 21 иннингте 897 ұпай жинап, 44.85 орташа көрсеткіш және 63.25 соққы жылдамдығына ие. Ол бір жүздік және сегіз жартылай жүздік соқты. Оның ең жоғары көрсеткіші – 1987 жылы Мумбайда Үндістанға қарсы өткен ойындағы 115 ұпай.

Толық уақытты капитан

Гоуэр 1989 жылы 4–0 есебімен Ashes сериясында жеңілгеннен кейін отставкаға кеткеннен кейін, және тест тәжірибесі бар көптеген ойыншылар Гаттинг басшылығымен Оңтүстік Африкаға тағы бір рейдтік турнеге кеткеннен кейін, Гуч 1989–90 жылғы қысқы Вест-Индия турнесіне қайтадан капитан болып тағайындалды. Англия бірінші тестте күтпеген жеңіске жетті, бұл 1973 жылдан бергі Англияның Вест-Индияға қарсы алғашқы жеңісі болды және үшінші тестке жақын келді. Алайда Гуч қолда жарақат алғандықтан турдың қалған бөлігін өткізіп алды – Англия қалған екі матчты ұтып, серияны жоғалтты. 1990 жылдың жазында Гуч Үндістан мен Жаңа Зеландияға қарсы матчтарда капитан ретінде де, соқтырушы ретінде де сәтті өнер көрсетті. Гуч 1990 жылы Үндістанға қарсы Лордс тест матчында рекордтық 456 ұпай жинады, бірінші иннингсте 333, екіншіде 123 ұпай алды. Шри-Ланкалық Кумар Сангаккара (2014 жылы) ғана бірінші иннингсте үш жүздік және екіншіде жүздік соққан ойыншы. Оның матчтағы 456 ұпайы тест матчы бойынша әлемдік рекорд болып табылады, сондай-ақ 3 матчтық сериядағы 752 ұпайы да рекордтық көрсеткіш. Екі серияда да жеңіске жетті, ал 1990 жылы Гуч Кәсіби Крикетшілер қауымдастығының «Жылдың үздік ойыншысы» атағын алды. Алайда, Австралияға жасалған қысқы турне жоспарланғандай өтпеді, Англия алғашқы екі тестте бірінші иннингсте көш бастағанына қарамастан 3–0 есебімен жеңілді (екеуі де ұтылды), бірақ Гуч керемет жүздік соғып, төртінші тестте тең түскен матчта мүмкін емес ұпайға жетіп, жеңіске үміттенді. Гуч Англияның соқтырушысы Дэвид Гоуэрмен ашық түрде келіспеді, әсіресе Гоуэр 1990/91 жылдары Австралияға жасалған сәтсіз турне кезінде Англия ойнап жатқан алаңға «бұрқылдаған» ескі ұшақты жалдағаннан кейін. Гуч 1993 жылы Англияның Үндістанға жасаған турнесіне Гоуэрді қоспау туралы шешім қабылдауға көмектесті, бұл өте даулы болды және МКК-де іріктеу комиссиясына сенімсіздік білдіру үшін ерекше дауыс беруге әкелді. Гоуэр енді ешқандай тест матчына қатыспады, бұл 1993 жылғы Ashes сериясында Гучтың оны Англияның ең көп ұпай жинаған ойыншысы ретінде басып өтуіне ирониялық мән берді. Осы екі адам арасындағы қарым-қатынас, бәлкім, олардың ойынға деген көзқарастарының айырмашылығын ең жақсы көрсетеді, өйткені Гоуэрдің өзі 1995 жылы The Independent газетіне берген сұхбатында: «Мен 100 пайыз уақыт дайын болуға тағайындалмағанмын. Менде Грэм Гуч сияқты әр ойнаған сайын өзінің ең жақсы көрсеткішіне жақын нәтиже беру қабілеті жоқ» деді. 1991 жылы Хединглиде Вест-Индияға қарсы матчта ол 154 ұпайдан тұратын жеңіске жеткізді, Англияның екінші иннингсін жоғары бағаланған қарқынмен шабуылдаған, бұлтты ауа райында және болжауға қиын алаңда аяқтады, ал оның әріптестерінің тек екеуі ғана екі таңбалы ұпайға жетті. Тәжірибелі спорт жазушысы Фрэнк Китинг бұл матчты Англияда көрген ең үздік тест иннингі деп бағалады. Бұл пікірді ICC рейтингтері де растады, олар оны кез келген жердегі ең жоғары рейтингті иннинг деп санады. Серияның қалған бөлігінде (2–2 есебімен тең түскен) Гуч Англияның ең тұрақты ұпай жинаған ойыншыларының бірі болды, бірақ одан әрі жүздік соққан жоқ. Гуч үлгі көрсетуді әдетке айналдырды, капитан ретіндегі орташа ұпайы (58,6) қатардағы орташа ұпайынан (36) шамамен екі есе жоғары болды. Жаңа Зеландия 1991–92 жылғы қысқы турнеде жеңілді, шешуші екінші тестте тағы бір Гуч жүздігі тіркелді (ол оны өзінің ең нашар, бірақ ең бақытты ойыны деп сипаттады). Ол сондай-ақ сол қыста Англияны әлем чемпионатының финалына жеткізді және 1992 жылы Пәкістаннан жеңілген серияда жақсы өнер көрсетті – қайтадан оның ұпайлары Англияның төртінші тестте жеңіске жеткен сериясын теңестіруге көмектесті. 1993 жылғы Ashes сериясының төртінші тест матчынан кейін, Англия серияда 3–0 есебімен артта қалғаннан кейін, ол капитандықтан кетті: бұл жұмыс оның әріптесі Майк Атертонға берілді. Ол бірнеше жыл бойы Англия құрамасында ойнады, атап айтқанда 1994 жылы Жаңа Зеландияға қарсы тағы бір қос жүздік соқты және Англияның барлық уақыттағы ең көп ұпай жинаған ойыншысы ретінде тест крикетінен зейнеткерлікке шықты. Өзінің 118 тесттік карьерасында Гуч рекордтық 113 түрлі командаластарымен ойнады.

Бірінші сынып

Гуч 1973 жылы 19 жасында «Эссекс» клубында дебют жасады және 1997 жылы ойыншы ретінде зейнеткерлікке шыққанға дейін осы клуб үшін өнер көрсетті. «Эссекс» сапында Гуч 1979 жылы «Суррей» клубына қарсы «Бенсон және Хеджес» кубогының финалында 120 ұпай жинады. Бұл матчта «Эссекс» тарихында алғаш рет маңызды ішкі кубокты жеңіп алды. Бұл клуб үшін өте табысты кезеңнің бастауы болды, Гуч 1979–1992 жылдары алты рет округтік чемпионатты жеңген команданың маңызды ойыншысы болды, сондай-ақ осы кезеңде басқа да барлық маңызды ішкі кубоктарды кемінде бір рет жеңді. Гуч «Эссекс» клубының көптеген рекордын сақтайды: атап айтқанда, ол бір маусымдағы ең көп бірінші сыныптық ұпайды (2559, 1984 жылы Англия құрамасына ойнауға тыйым салынған кезде) және клуб үшін бірінші сыныптық жүздіктердің ең көп санына (94) ие болды. «Эссекс» клубының екінші викетке арналған рекордтық серіктестігін Гуч пен Пол Причард жасады. Гуч сонымен қатар кейде орташа жылдамдықпен доп тастайтын, 200-ден астам бірінші сыныптық қақпаны алған. Қалай болғанда да, жағдайға байланысты ол допты керемет икемдете алатын. Тең есепті матчтарда ол кейде әріптес кәсіпқой ойыншылардың доп тастау стилін міметикалық түрде қайталаған. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Кристофер Мартин Дженкинс «Wisden Cricketers' Almanack» журналында Гучтің жоғары деңгейдегі крикеттегі ең көп ұпай жинаған ойыншы екенін дәлелдейтін мақала жазды. Ол барлық бірінші сыныптық крикетте 49,01 орташа есеппен 44 846 ұпай жинады, оның ішінде 128 жүздік бар. (Бірнеше ойыншы бірінші сыныптық крикетте одан да көп ұпай жинаған.) Мартин Дженкинс Гучтің List A матчтарын да ескерді, онда ол тағы 22 211 ұпай жинады, бұл өзі әлемдік рекорд.

Криккеттің жаттықтырушысы

2001 жылдың қазан айында Гуч өзінің сүйікті Эссекс клубына бас жаттықтырушы ретінде оралды, бұл қызметті оған дейін атқарған Кит Флетчерден қабылдады. Гуч бұл лауазымды 2005 жылдың наурыз айында, ұзақ жылдар бойы бірге ойнаған серіктесі Пол Причардқа өткізгенге дейін атқарды. Гуч клубта қалып, команданың мамандандырылған соққы жаттықтырушысы болып жұмыс істеді, сонымен қатар округ үшін коммерциялық міндеттерді де атқарады. 2009 жылдың қарашасында Гуч Оңтүстік Африкаға жоспарланған төрт тестілік турнеге «уақытша» соққы жаттықтырушысы ретінде таңдалды, сондай-ақ бұрынғы Эссекс әріптесі, Англияның бас жаттықтырушысы Энди Фловерге көмектесу үшін шақырылды. Одан бері ол Англияның соққы жаттықтырушысы қызметін тұрақты түрде атқарып келеді, 2010 жылы Бангладеш және Пәкістанға қарсы өткен серияларда, сондай-ақ Австралиядағы қысқы «Пепел» (Ashes) сериясында осы қызметін жалғастырды. Екі жүздік соққан Аластер Кук (Бризбендегі Габба стадионындағы алғашқы тестіде) Гучтің Англия және оның жеке соққы дағдыларына тигізген әсерін жоғары бағалады. Гуч одан кейін Англияның соққыларын (немесе, Иэн Белл атап өткендей, Гуч айтатын «ұпай жинауын») олардың Тест Крикет ICC рейтингінде көшбасшылыққа жеткенге дейін бақылап отырды. Гуч бас жаттықтырушы болып келгенге дейін, ағылшын ойыншылары 15 жыл ішінде тек 6 рет екі жүздік соққан. Ол соққы жаттықтырушысы болғаннан кейін 15 ай өткен соң, Англия бұл көрсеткішті арттырып, одан асып кетті. 2012 жылдың наурызында Гуч Англияның соққы жаттықтырушысы лауазымын толық уақытты қызметке ауыстырды, бұл Пакистанға қарсы өткен үш матчтық тестілік сериядағы көңіл көншітпеген нәтижелерден кейін болды, онда Англия 3:0 есебімен жеңілді, бұл негізінен олардың соққы берушілерінің сәтсіздігіне байланысты болды. «Мен Англияның соққы жаттықтырушысы лауазымын толық уақытты атқаруға өте қуаныштымын», - деді Гуч, «Енді мен ойыншылармен және басқа жаттықтырушылармен серияға дайындық кезеңінде де, серия барысында да көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік аламын».

Сыртқы крикет

1990 жылы "Бұл сіздің өміріңіз" бағдарламасында Англия крикет командасының Хитроу әуежайындағы Excelsior қонақ үйіндегі жиынында Майкл Аспель оны күтпеген жерден таңқалдырды. 1990 жылдардың ортасында Гуч лондондық клиникаға, сондай-ақ Австралиядағы Advanced Hair Studio компаниясына шаш қосымшаларын жарнамалай бастады. Audiogenic компаниясы екі лицензиялық компьютерлік ойын жасады: 1985 жылы "Graham Gooch's Test Cricket" және 1993 жылы "Graham Gooch World Class Cricket". Ол 2000 жылдың шілдесінде, 47 жасқа толуына бірнеше күн қалғанда, Мэрилебон крикет клубының (MCC) капитаны ретінде Парксте Жаңа Зеландияға қарсы бірінші сыныптық крикетке қайта оралды. Бұл сәтті қайта оралмады: Гуч бұл ойында 0 және 5 ұпай ғана жинады. 2007 жылы ол Кортни Уолш командасы мен Аллан Бордер командасына қарсы жағажай крикетіне қатысу ниетін білдірді. 2011 жылы Гуч Шығыс Лондон университетінен Құрметті өнер докторы атағын алды. Грэхам Гуч – «Вест Хэм Юнайтед» командасының жанкүйері. 2014 жылы ол The Rob George Foundation қорының бас меценаты болып тағайындалды.

Англиядағы мансаптық көрсеткіштері

Тест матчы Карьералық көрсеткіші Қарсылас командалар бойынша Соққы берушілер Қарсылас командалар матчтары Жүгірулер Орташа ең жоғары ұпай 100 / 50 Австралия 42 2632 33.31 196 4 / 16 Үндістан 19 1725 55.64 333 5 / 8 Жаңа Зеландия 15 1148 52.18 210 4 / 3 Пәкістан 10 683 42.68 135 1 / 5 Шри-Ланка 3 376 62.66 174 1 / 1 Батыс Индия 26 2197 44.83 154* 5 / 13 Оңтүстік Африка 3 139 23.16 33 0 / 0 Барлығы 118 8900 42.58 333 20 / 46

ODI матчы Карьералық көрсеткіші Қарсылас командалар бойынша Соққы берушілер Қарсылас командалар матчтары Жүгірулер Орташа ең жоғары ұпай 100 / 50 Австралия 32 1395 46.50 136 4 / 9 Үндістан 17 420 26.25 115 1 / 1 Жаңа Зеландия 16 713 50.92 112* 1 / 4 Пәкістан 16 517 32.31 142 1 / 1 Шри-Ланка 7 303 43.28 84 0 / 4 Батыс Индия 32 881 30.37 129* 1 / 4 Оңтүстік Африка 1 2 2.00 2 0 / 0 Барлығы 125 4290 36.98 142 8 / 23