Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Қиямет күні машинасы" – американдық ғылыми фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолының" екінші маусымының алтыншы эпизоды. Норман Спинрад жазған және Марк Дэниелс түсірген бұл эпизод алғаш рет 1967 жылғы 20 қазанда көрсетілді. Эпизодта "Энтерпрайз" ғарыш кемесі басқа галактикадан келген күшті планеталарды жоятын машинамен күреседі.
"The Doomsday Machine" is the sixth episode of the second season of the American science fiction television series Star Trek. Written by Norman Spinrad and directed by Marc Daniels, it was first broadcast on October 20, 1967. In the episode, the starship Enterprise fights a powerful planet killing machine from another galaxy.
Сюжет
"Энтерпрайз" кемесі, түсініксіз жойылған жұлдыздық жүйелердің ізімен келе жатып, "Констелляция" – "Энтерпрайз" кемесінің әпкесінен автоматты дабыл сигналын алады. Келген кезде "Констелляция" ауыр зақымдалған және ғарышта қаңғып жүргенін көреді; капитан Кирк, бас медициналық офицер доктор Маккой, бас инженер Скотт және зақымды басқару тобы оны бағалау үшін кемеге көшеді. Олар кемеде қалған жалғыз экипаж мүшесін – қатты психикалық шоктан зардап шеккен кеме командирі Мэтт Деккерді табады. Маккой оған тыныштандыратын дәрі салғаннан кейін, Деккер өзі мен экипажы планеталарды жарып, сынықтарды отын ретінде пайдаланатын, километрлерге созылған алып машинаны тапқанын айтады. "Констелляцияның" машинаға жасаған шабуылы тиімсіз болды, кеме ауыр зақым алды. Деккер экипажын жақын жердегі планетаға эвакуациялады, соңғы минутқа дейін "Констелляцияда" қалды; бірақ машина кейіннен кеменің транспортерін, содан кейін планетаны жойды, барлық экипаж мүшелерін өлтірді. Кирк бұл машинаның ежелгі соңғы сот машинасы екенін, оны галактиканың тығыз қоныстанған аймақтарына жеткенше тоқтату қажет екенін болжайды. Маккой мен Деккер "Энтерпрайзға" көшеді, ол "Констелляцияны" сүйреп әкеледі, ал Скотттың зақымды басқару тобы "Констелляцияның" импульстік қозғалтқыштарын, қаруларын және қалқандарын жөндеуге тырысады. Кирк "Констелляцияның" істен шыққан экранына қарайды, ол "Энтерпрайзбен" байланыс болмаса, сыртқы оқиғаларды бақылаудың жалғыз құралы болады. "Энтерпрайздың" бірінші офицері Спок Киркке планета өлтірушінің кенеттен пайда болғанын, ол "Энтерпрайзды" қуалайтынын хабарлайды. Кирк командасы кемеге қайта көтерілуге дайындалғанда, машина "Энтерпрайзге" шабуылдайды, транспортерге зақым келтіріп, байланысты бұзады. Декер, қазір "Энтерпрайздегі" аға офицер, команданы өз мойнына алады және машинаға фазерлік шабуылға бұйрық береді; бірақ бұл сәтсіз аяқталады, өйткені машинаның корпусы қатты нейтронийден жасалған. Декер кері шегінуден бас тартады, ал планета өлтіруші "Энтерпрайзды" тартылған сәулемен ұстап алып, аузына тартады. "Констелляция" экранын жөндеуді аяқтаған Кирк "Энтерпрайздың" планета өлтірушімен күресіп жатқанын көріп, қатты таңғалады. Скотт "Констелляцияның" импульстік қозғалтқыштарын және фазерлік банктерінің бірін жөндеуге жетеді, сондықтан Кирк зақымдалған кемені планета өлтірушіге жақындатып, оған атып, "Энтерпрайздің" тартылған сәуледен құтылуына жеткілікті уақыт береді. Транспортерді жөндеп, дауыстық байланысты қалпына келтіргеннен кейін "Энтерпрайз" қауіпсіз қашықтыққа шегінеді. Спок Кирк бұйрығымен Деккерді командалықтан босатады, ал Деккерді медициналық бөлімге эскорттайды. Бірақ Деккер күзетшілерін жеңіп, шаттлді ұрлайды. Экипажын жоғалтқаны үшін өкінішпен толған Деккер Спокқа шаттлді машинаның аузына тікелей бағыттайтынын айтады. Кирк Деккерді "Энтерпрайзге" оралуға шақырады, бірақ Деккер бағытын өзгертпейді және қаза табады. Лейтенант Сулу шаттлдің жарылысы планета өлтірушінің қуатын аздап төмендеткенін хабарлайды. Бұл Деккердің ниеті болуы мүмкін екенін түсінген және жұлдыз кемесі одан да көп зақым келтіре алады деп үміттенген Кирк планета өлтірушінің ішінде "Констелляцияны" жарыту жоспарын ойлап табады. Спок қарсылық көрсетсе де, Кирк зақымдалған жұлдыз кемесін өзі жүргізуді талап етеді, ал Скотт импульстік қозғалтқыштарды жарылуға дейін отыз секунд кешіктіріп жарылғызады, ол капитанына таймер қосылғаннан кейін тоқтату мүмкін емес екенін ескертеді. Қалған топты "Энтерпрайзге" көшіргеннен кейін, Кирк "Констелляцияны" планета өлтірушінің аузына бағыттап, таймерді іске қосып, "Энтерпрайзге" оны көшіруге бұйрық береді. Транспортер ақаулыққа ұшырайды, Скотт Споктың кеңесімен оны түзетуге асығады. Уақыт тар болғандықтан, Кирк қауіпсіз түрде "Энтерпрайзге" көшіріледі, ал "Констелляция" планета өлтірушінің ішінде жарылып, машинаның қуат жүйесін жояды және оны ғарышта мәңгілікке тоқтатады. Кирк пен Спок басқа да соңғы сот машиналары болуы мүмкін екенін болжайды.
The USS Enterprise, following a trail of mysteriously destroyed star systems, picks up the automated distress beacon of one of Enterprise sister ships, the USS Constellation. Upon arrival, the Constellation is found heavily damaged and drifting in space; Captain Kirk, Chief Medical Officer Dr. McCoy, Chief Engineer Scott, and a damage control team transport to the ship to evaluate her. Once there, they discover the only member of the crew still aboard: the ship's commander Commodore Matt Decker, who is suffering from severe mental shock. After McCoy injects him with a sedative, Decker explains that he and his crew had discovered a giant machine, miles long, that used beams of antiprotons to tear planets apart, consuming the rubble for fuel. The attack by Constellation on the machine was ineffective, and the ship suffered heavy damage. Decker evacuated his crew to a nearby planet, remaining aboard the Constellation until last; however, the machine subsequently destroyed the ship's transporter, and then the planet, killing the entire crew. Kirk theorizes that the machine is an ancient doomsday machine, which must be stopped before it reaches more populated sectors of the galaxy. McCoy and Decker transport to Enterprise, which has taken Constellation in tow, while Scott's damage control team attempts repairs on Constellation damaged impulse engines, weapons and shields. Kirk attends to Constellation nonfunctional viewscreen, which, aside from communications from Enterprise, will be his only means of monitoring events outside the ship. Enterprise's first officer, Spock, informs Kirk of the sudden appearance of the planet killer, which begins to pursue Enterprise. As Kirk's boarding party prepares to beam back aboard, the machine attacks Enterprise, damaging the transporter and disrupting communications. Decker, now the senior officer on board Enterprise, assumes command and orders a phaser attack on the machine; this fails, as the machine's hull is of solid neutronium. Decker refuses to retreat, and the planet killer captures the Enterprise in a tractor beam, drawing it into its maw. Completing his repair of Constellation viewscreen, Kirk is shocked to see Enterprise engaging the planet killer. Scott has managed to repair Constellation impulse engines and one of her phaser banks, so Kirk uses the crippled ship to approach and fire at the planet killer, distracting it long enough for Enterprise to escape its tractor beam. After repairing the transporter and reestablishing voice communications, Enterprise retreats to a safe distance. Spock relieves Decker of command on Kirk's orders, and Decker is escorted to Sickbay. However, Decker subdues his security escort and steals a shuttlecraft. Overcome with survivor's guilt over the loss of his crew, Decker informs Spock he is flying the shuttlecraft straight into the maw of the machine. Kirk begs Decker to return to Enterprise, but Decker does not deviate from his course and dies. Lt. Sulu reports that the shuttlecraft explosion has reduced the planet killer's power output by a small amount. Realizing that this may have been Decker's intention, and hoping that a starship would do much more damage, Kirk comes up with a plan to explode Constellation inside the planet killer. Over Spock's objections, Kirk insists on piloting the damaged starship himself, and Scott rigs the impulse engines to explode with a thirty second delay before detonation, warning his captain that once the timer is enabled, there is no way to abort it. With the rest of the boarding party transported back to Enterprise, Kirk aims Constellation at the maw of the planet killer, triggers the timer, and orders Enterprise to beam him aboard. The transporter malfunctions, and Scott races to set it right with advice from Spock. With virtually no time to spare, Kirk is safely beamed aboard Enterprise as Constellation explodes inside the planet killer, destroying the machine's power system and leaving it permanently dead in space. Kirk and Spock speculate there could be other doomsday machines out there.
Өндіріс
Эпизодты жазған Норман Спинард сценарийді бірнеше баспагерлер қабылдамаған "Планета жегіш" повестіне негіздеді. Ол осы идеяны атқарушы продюсер Джин Родденберриге ұсынған кезде қайта жаңғыртты. "Мен "Ақырзаман машинасы" эпизодын тез жаздым", - деді ол. Спинард сценарийді актер Роберт Райанды коммодор Декер рөлінде көру үшін жазған, бірақ Райан бұрынғы міндеттемелеріне байланысты қол жетімді болмады. Кейбір дереккөздер эпизодқа Фред Сберхагеннің "Берсеркер" сериясының әсер еткенін айтады, онда бәсекелестерін жою үшін жойылған бір нәсіл құрған қиямет машинасы ретінде жасалған робот-өлтіру машиналары бейнеленген. Алайда, автор Норман Спинард бұл әсерді жоққа шығарады: "Мен осы эпизодды жазғанда Сберхагеннің еңбектерін білмедім, бірақ "Моби Дик" романын білгенімді айта аламын. Шындығында, "Ақырзаман машинасының" бастауы болған менің жарияланбаған повестім Сберхагеннің оқиғаларынан бұрын жазылған". Канонды емес "Жұлдызды жол" медиасы бұл құрылғыны "Берсеркер" деп атайды. Бір дереккөз бойынша, USS Constellation моделі – ұрыс зақымдануын көрсету үшін боялған және күйдірілген AMT Enterprise моделі болған, ал басқа дереккөздер Enterprise-тің ең кішкентай және ең аз толық модельдері эпизод үшін өңделгенін мәлімдейді. Сондай-ақ, Constellation корпусының 1017 идентификациялық нөмірі Enterprise моделінің 1701 нөмірінің цифрларын ауыстыру арқылы алынған деседі. Эпизод "бөтелке эпизоды" ретінде жазылды, яғни уақыт пен ақшаны үнемдеу үшін қолданыстағы кеме декорацияларын пайдалануға болатын эпизод. Спинардтың сөзіне сүйенсек, Родденберри эпизодты жақсы қабылдап, оған комедия актері Милтон Берле үшін тағы бір эпизод жазуды тапсырды, ол "Біздің арамызда жүрді" деп аталатын шоуда драмалық рөл ойнамақшы болған. Жазушы Джеймс Лайлекс бұл эпизодтың музыкалық сүйемелдемелері "бір-бірімен үйлесімді болуы керек, және осы себепті эпизод өте ерекше: оның бірегей симфониялық музыкасы бар. Басынан соңына дейін ойналғанда, ол тұтас әсер қалдырады". Джефф Бонд атап көрсетеді: "Ол серия үшін тек екі музыка жазса да, Нью-Йорк композиторы Сол Капланның музыкасы шоудың алғашқы екі маусымында жиі қолданылды". Лайлекс пен Бонд екеуі де осы музыканың Джон Уильямстың "Жалғалар" фильмі үшін алған сыйлығына ие болған музыкасына ұқсас екенін айтады, бұл фильм шамамен он жылдан кейін шықты. Бұл эпизодтың музыкасы "Amok Time" эпизодының музыкасымен бірге Crescendo Records компаниясының сериясынан шыққан екінші жинақта жиналды: пилоттық эпизодтардан басқа, бұл компанияның алғашқы шығарылымы.
Episode writer Norman Spinrad based the script on a novelette "The Planet Eater" that had been rejected by a number of publishers. He revived the idea when he had a chance to pitch it to Executive Producer Gene Roddenberry. "I did 'The Doomsday Machine' fast," he recalled. Spinrad had written the script with actor Robert Ryan in mind to play Commodore Decker, but Ryan was unavailable, owing to prior commitments. Some sources hold that the episode was influenced by Fred Saberhagen's Berserker series, which features robotic killing machines built as a doomsday device by a now vanished race to wipe out their rivals. However, author Norman Spinrad denies the influence: "I wasn't conscious of the Saberhagen stuff when I was doing this, but I was certainly conscious of Moby Dick. And, actually, my unpublished novelette, which was the genesis of "The Doomsday Machine", was written before the Saberhagen stuff." Non canonical Star Trek media refer to the device as a Berserker. According to one source, the model for the USS Constellation was an off the shelf AMT Enterprise model painted and torched in places for the battle damage, while other sources claim that the smallest and least detailed Enterprise professional model was altered for the episode. It has also been stated that the Constellations hull ID number of 1017 came from simply switching the digits of an Enterprise model's 1701 hull numbers. The episode was written as a bottle episode, i. e., one that could use existing ship sets to save time and money. According to Spinrad, the episode was so well received by Roddenberry that he commissioned him to write another for comedian Milton Berle who planned to do a dramatic turn on the show titled "He Walked Among Us". Writer James Lileks notes that the music cues for this episode are "intended to belong together, and that's one of the reasons the episode works like few others: it has a unique symphonic score. Played start to finish, it holds together." Jeff Bond notes, "Although he wrote only two scores for the series, New York composer Sol Kaplan's music was tracked endlessly throughout the show's first two seasons." Both Lileks and Bond point out similarities between this music and John Williams' award winning score for Jaws, nearly a decade later. The music for this episode was collected, along with the score for "Amok Time", on the second release from Crescendo Records of music from the series: the first release other than the music from the pilot episodes.
Эпизодтың каноникалық емес жалғастары
Планеталық өлтірушінің жетілдірілген нұсқасы 1991 жылғы "Жұлдызды жол: Келесі ұрпақ" романы "Вендеттада" пайда болады. Роман түпнұсқа Планеталық өлтірушіні боргалармен күресуге арналған қарудың прототипі ретінде көрсетеді, қаруды жасаушылар боргалар олардан бұрын жеңіліп, одан да жетілдірілген нұсқасын аяқтауға үлкермейтінін түсінгенде, соңғы шара ретінде оны қолдануға мәжбүр болады. 2005 жылғы "Жұлдызды жол: Жаңа саяхаттар" эпизодында "Қауіпті жолда", Уильям Уиндом шамамен 40 жылдан кейін Комодор Мэтт Деккер рөлін қайта ойнайды. Star Trek Online ойынында бұл машина Федерацияның сюжеттік желісінде кездеседі.
An advanced version of the Planet Killer appears in the 1991 Star Trek: The Next Generation novel Vendetta. The novel depicts the original Planet Killer as a prototype for a weapon designed to combat the Borg, released in desperation when the weapon's designers realized that the Borg would defeat them before they could finish the more advanced version. In the 2005 episode of Star Trek: New Voyages, "In Harm's Way", William Windom reprises his role as Commodore Matt Decker almost 40 years later. Star Trek Online features the machine in the Federation storyline.
Қабылдау
Бұл эпизод 1967 жылы Хьюго сыйлығына ұсынылды. 1991 жылы сериалдың 25 жылдығына орай, түпнұсқа сериалдың ең үздік он эпизоды бойынша жанкүйерлер жүргізген сауалнамада "Қиямет күні машинасы" 4-орынды иеленді, "Трибблдердің қиындықтары", "Мәңгілік шекарадағы қала" және "Амок уақыты" ғана одан жоғары болды. Франшизаның 30 жылдығына арналған TV Guide журналы "Қиямет күні машинасы" эпизодын "Жұлдызды жолдың" ең үздік 10 эпизодының тізімінде 4-орынға қойды. The A.V. Club-тың Зак Хэндлен эпизодқа "А" бағасын берді, оны "өте күшті туынды" деп сипаттап, тиімді кернеуді күшейту мен Деккер кейіпкерін жетілдіруді атап өтті. Хэндлен сондай-ақ, актерлердің қарқындылығына сай келетін Сол Капланның музыкасын да жоғары бағалады. 2010 жылы SciFiNow осы эпизодты түпнұсқа сериалдың ең үздік 10-шы эпизоды деп таныды. 2012 жылы Christian Science Monitor осы эпизодты түпнұсқа "Жұлдызды жолдың" ең жақсы он эпизодының қатарына қосты. 2014 жылы Gizmodo "Қиямет күні машинасы" эпизодын "Жұлдызды жолдың" ең жақсы 18 эпизоды деп атады, сол кездегі 700-ден астам эпизодтың ішінде, кейінгі сериалдарды да есепке алғанда. 2015 жылы WhatCulture осы эпизодты "Жұлдызды жол" ғылыми-фантастикалық әлеміндегі барлық уақыттағы ең жақсы 6-шы эпизод деп атады. 2015 жылы Wired басылымы түпнұсқа сериалды қайта қарау кезінде осы эпизодты өткізіп жібермеуге кеңес берді. 2016 жылы The Hollywood Reporter "Қиямет күні машинасы" эпизодын "Жұлдызды жол: Discovery" сериалына дейінгі барлық "Жұлдызды жол" франшизасының телеэпизодтарының ішінде 48-орынға қойды, соның ішінде тікелей эфирдегі және анимациялық сериалдар, бірақ фильмдер есепке алынбады. Business Insider "Қиямет күні машинасы" эпизодын түпнұсқа сериалдың ең жақсы 13-шы эпизоды деп атады. Empire телеарнасы осы эпизодты "Жұлдызды жолдың" 700-ден астам эпизодының ішіндегі ең үздік 50 эпизодтың 9-орынына қойды. SyFy қонақ жұлдызы Уильям Уиндомның өзін құрбан ететін коммодор Мэтт Деккер рөлін түпнұсқа сериалдың ең жақсы 4-ші қонақ жұлдызы деп бағалады. CNET "Қиямет күні машинасы" ғарыш кемесін "Жұлдызды жол" франшизасының ең күшті және маңызды ғарыш кемелерінің бірі деп атады. Newsweek журналы "Қиямет күні машинасы" эпизодын түпнұсқа сериалдың ең жақсы эпизодтарының бірі деп атады. Empire 2016 жылы барлық "Жұлдызды жол" эпизодтарының ішіндегі 50 ең жақсы эпизодтың тізімінде "Қиямет күні машинасы" эпизодын 9-орынға қойды. Сондай-ақ 2016 жылы The Washington Post "Қиямет күні машинасы" эпизодын франшизаның барлық телеэпизодтарының ішіндегі жетінші үздік эпизод деп атады, оны "керемет кульминациясы бар" "көңілді ойын" деп сипаттады. Ол кезде шамамен 726 эпизод және оннан астам фильм шығарылған еді. TVLine эпизодты "Жұлдызды жолдың" ең жақсы жиырма сәтінің бірі деп атады, Кирктің "Мырзалар, мені Enterprise-ға өздігінен жойылуға жақын Констелляциядан көшіруіңізді ұсынамын" деген сөзін ерекше атап өтті. 2018 жылы Collider осы эпизодты түпнұсқа сериалдың ең жақсы 11-ші эпизоды деп атады. PopMatters осы эпизодты түпнұсқа сериалдың ең жақсы 20-шы эпизоды деп бағалады, оны "күшті эпизод" деп атап, композитор Сол Капланның музыкасын жоғары бағалады. 2019 жылы Edmonton Journal осы эпизодты Спок кейіпкерінің ең жақсы он сәтінің бірі деп атады, Декердің кемені жою жоспарына араласуын және одан кейінгі әңгімелесуін ерекше атап өтті. 2020 жылы Screen Rant оны түпнұсқа "Жұлдызды жол" сериалын қайта қарау үшін ең жақсы 7-ші эпизод деп атады. 2021 жылы Луис А. Плата оны түпнұсқа "Жұлдызды жол" сериалының барлық эпизодтарының ішіндегі ең жақсы 1-ші эпизод деп бағалады. #2 "Қызығушылық" және #3 "Иммунитет синдромы" болды.
This episode was nominated for a Hugo award in 1967. In 1991's 25th anniversary of the series, a fan survey of the top ten episodes of the original series ranked "The Doomsday Machine" No. 4 behind only "The Trouble with Tribbles", "The City on the Edge of Forever", and "Amok Time." For the franchise's 30th anniversary, TV Guide ranked "The Doomsday Machine" No. 4 on its list of the 10 best Star Trek episodes. Zack Handlen of The A. V. Club gave the episode an "A" rating, describing the episode as "very strong stuff", noting effective tension building and the development of Decker's character. Handlen also noted Sol Kaplan's score which "matches the actors' intensity." In 2010, SciFiNow ranked this the tenth best episode of the original series. In 2012, Christian Science Monitor ranked this the tenth best episode of the original Star Trek. In 2014, Gizmodo ranked "The Doomsday Machine" as the 18th best episode of Star Trek, out of the over 700 ones made by that time including later series. In 2015, WhatCulture ranked this the 6th best episode of all time in the Star Trek science fiction universe. In 2015, Wired did not recommend skipping this episode in their binge watching guide for the original series. In 2016, The Hollywood Reporter rated "The Doomsday Machine" the 48th best television episode of all Star Trek franchise television prior to Star Trek: Discovery, including live action and the animated series but not counting the movies. Business Insider ranked "The Doomsday Machine" the 13th best episode of the original series. Empire ranked this the 9th best out of the top 50 episodes of all the 700 plus Star Trek television episodes. SyFy ranked guest star William Windom's performance as the self sacrificing Commodore Matt Decker, as the 4th best guest star on the original series. CNET noted the Doomsday Machine spacecraft as one of the powerful and important spacecraft of the Star Trek franchise. Newsweek ranked "The Doomsday Machine" as one of the best episodes of the original series. Empire ranked "The Doomsday Machine" 9th out of the 50 top episodes of all Star Trek in 2016. Also in 2016, The Washington Post ranked "The Doomsday Machine" the seventh best episode of all the franchise television episodes, remarking it was "good fun" with a "thrilling climax". At that time, there were roughly 726 episodes and a dozen films released. TVLine ranked the episode as having one of the top twenty moments of Star Trek, noting Kirk's line, "Gentlemen, I suggest you beam me aboard ," for the Enterprise to transport him off the Constellation which is about to self destruct. In 2018, Collider ranked this episode the 11th best original series episode. PopMatters ranked this the 20th best episode of the original series. They note it as a "suspenseful episode" and praised the musical score by composer Sol Kaplan. In 2019, the Edmonton Journal ranked this as having one of the top ten Spock character moments, pointing out his intervention in Decker's plan to destroy the ship and ensuing conversation. In 2020, Screen Rant ranked it as the 7th best episode of the original Star Trek series to re watch. In 2021, Luis A. Plata ranked it the #1 Best all time episode of the original Star Trek series. #2 was "Obsession" and #3 was "The Immunity Syndrome."