Кіріспе

"Қиямет күні машинасы" – американдық ғылыми фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолының" екінші маусымының алтыншы эпизоды. Норман Спинрад жазған және Марк Дэниелс түсірген бұл эпизод алғаш рет 1967 жылғы 20 қазанда көрсетілді. Эпизодта "Энтерпрайз" ғарыш кемесі басқа галактикадан келген күшті планеталарды жоятын машинамен күреседі.

Сюжет

"Энтерпрайз" кемесі, түсініксіз жойылған жұлдыздық жүйелердің ізімен келе жатып, "Констелляция" – "Энтерпрайз" кемесінің әпкесінен автоматты дабыл сигналын алады. Келген кезде "Констелляция" ауыр зақымдалған және ғарышта қаңғып жүргенін көреді; капитан Кирк, бас медициналық офицер доктор Маккой, бас инженер Скотт және зақымды басқару тобы оны бағалау үшін кемеге көшеді. Олар кемеде қалған жалғыз экипаж мүшесін – қатты психикалық шоктан зардап шеккен кеме командирі Мэтт Деккерді табады. Маккой оған тыныштандыратын дәрі салғаннан кейін, Деккер өзі мен экипажы планеталарды жарып, сынықтарды отын ретінде пайдаланатын, километрлерге созылған алып машинаны тапқанын айтады. "Констелляцияның" машинаға жасаған шабуылы тиімсіз болды, кеме ауыр зақым алды. Деккер экипажын жақын жердегі планетаға эвакуациялады, соңғы минутқа дейін "Констелляцияда" қалды; бірақ машина кейіннен кеменің транспортерін, содан кейін планетаны жойды, барлық экипаж мүшелерін өлтірді. Кирк бұл машинаның ежелгі соңғы сот машинасы екенін, оны галактиканың тығыз қоныстанған аймақтарына жеткенше тоқтату қажет екенін болжайды. Маккой мен Деккер "Энтерпрайзға" көшеді, ол "Констелляцияны" сүйреп әкеледі, ал Скотттың зақымды басқару тобы "Констелляцияның" импульстік қозғалтқыштарын, қаруларын және қалқандарын жөндеуге тырысады. Кирк "Констелляцияның" істен шыққан экранына қарайды, ол "Энтерпрайзбен" байланыс болмаса, сыртқы оқиғаларды бақылаудың жалғыз құралы болады. "Энтерпрайздың" бірінші офицері Спок Киркке планета өлтірушінің кенеттен пайда болғанын, ол "Энтерпрайзды" қуалайтынын хабарлайды. Кирк командасы кемеге қайта көтерілуге дайындалғанда, машина "Энтерпрайзге" шабуылдайды, транспортерге зақым келтіріп, байланысты бұзады. Декер, қазір "Энтерпрайздегі" аға офицер, команданы өз мойнына алады және машинаға фазерлік шабуылға бұйрық береді; бірақ бұл сәтсіз аяқталады, өйткені машинаның корпусы қатты нейтронийден жасалған. Декер кері шегінуден бас тартады, ал планета өлтіруші "Энтерпрайзды" тартылған сәулемен ұстап алып, аузына тартады. "Констелляция" экранын жөндеуді аяқтаған Кирк "Энтерпрайздың" планета өлтірушімен күресіп жатқанын көріп, қатты таңғалады. Скотт "Констелляцияның" импульстік қозғалтқыштарын және фазерлік банктерінің бірін жөндеуге жетеді, сондықтан Кирк зақымдалған кемені планета өлтірушіге жақындатып, оған атып, "Энтерпрайздің" тартылған сәуледен құтылуына жеткілікті уақыт береді. Транспортерді жөндеп, дауыстық байланысты қалпына келтіргеннен кейін "Энтерпрайз" қауіпсіз қашықтыққа шегінеді. Спок Кирк бұйрығымен Деккерді командалықтан босатады, ал Деккерді медициналық бөлімге эскорттайды. Бірақ Деккер күзетшілерін жеңіп, шаттлді ұрлайды. Экипажын жоғалтқаны үшін өкінішпен толған Деккер Спокқа шаттлді машинаның аузына тікелей бағыттайтынын айтады. Кирк Деккерді "Энтерпрайзге" оралуға шақырады, бірақ Деккер бағытын өзгертпейді және қаза табады. Лейтенант Сулу шаттлдің жарылысы планета өлтірушінің қуатын аздап төмендеткенін хабарлайды. Бұл Деккердің ниеті болуы мүмкін екенін түсінген және жұлдыз кемесі одан да көп зақым келтіре алады деп үміттенген Кирк планета өлтірушінің ішінде "Констелляцияны" жарыту жоспарын ойлап табады. Спок қарсылық көрсетсе де, Кирк зақымдалған жұлдыз кемесін өзі жүргізуді талап етеді, ал Скотт импульстік қозғалтқыштарды жарылуға дейін отыз секунд кешіктіріп жарылғызады, ол капитанына таймер қосылғаннан кейін тоқтату мүмкін емес екенін ескертеді. Қалған топты "Энтерпрайзге" көшіргеннен кейін, Кирк "Констелляцияны" планета өлтірушінің аузына бағыттап, таймерді іске қосып, "Энтерпрайзге" оны көшіруге бұйрық береді. Транспортер ақаулыққа ұшырайды, Скотт Споктың кеңесімен оны түзетуге асығады. Уақыт тар болғандықтан, Кирк қауіпсіз түрде "Энтерпрайзге" көшіріледі, ал "Констелляция" планета өлтірушінің ішінде жарылып, машинаның қуат жүйесін жояды және оны ғарышта мәңгілікке тоқтатады. Кирк пен Спок басқа да соңғы сот машиналары болуы мүмкін екенін болжайды.

Өндіріс

Эпизодты жазған Норман Спинард сценарийді бірнеше баспагерлер қабылдамаған "Планета жегіш" повестіне негіздеді. Ол осы идеяны атқарушы продюсер Джин Родденберриге ұсынған кезде қайта жаңғыртты. "Мен "Ақырзаман машинасы" эпизодын тез жаздым", - деді ол. Спинард сценарийді актер Роберт Райанды коммодор Декер рөлінде көру үшін жазған, бірақ Райан бұрынғы міндеттемелеріне байланысты қол жетімді болмады. Кейбір дереккөздер эпизодқа Фред Сберхагеннің "Берсеркер" сериясының әсер еткенін айтады, онда бәсекелестерін жою үшін жойылған бір нәсіл құрған қиямет машинасы ретінде жасалған робот-өлтіру машиналары бейнеленген. Алайда, автор Норман Спинард бұл әсерді жоққа шығарады: "Мен осы эпизодды жазғанда Сберхагеннің еңбектерін білмедім, бірақ "Моби Дик" романын білгенімді айта аламын. Шындығында, "Ақырзаман машинасының" бастауы болған менің жарияланбаған повестім Сберхагеннің оқиғаларынан бұрын жазылған". Канонды емес "Жұлдызды жол" медиасы бұл құрылғыны "Берсеркер" деп атайды. Бір дереккөз бойынша, USS Constellation моделі – ұрыс зақымдануын көрсету үшін боялған және күйдірілген AMT Enterprise моделі болған, ал басқа дереккөздер Enterprise-тің ең кішкентай және ең аз толық модельдері эпизод үшін өңделгенін мәлімдейді. Сондай-ақ, Constellation корпусының 1017 идентификациялық нөмірі Enterprise моделінің 1701 нөмірінің цифрларын ауыстыру арқылы алынған деседі. Эпизод "бөтелке эпизоды" ретінде жазылды, яғни уақыт пен ақшаны үнемдеу үшін қолданыстағы кеме декорацияларын пайдалануға болатын эпизод. Спинардтың сөзіне сүйенсек, Родденберри эпизодты жақсы қабылдап, оған комедия актері Милтон Берле үшін тағы бір эпизод жазуды тапсырды, ол "Біздің арамызда жүрді" деп аталатын шоуда драмалық рөл ойнамақшы болған. Жазушы Джеймс Лайлекс бұл эпизодтың музыкалық сүйемелдемелері "бір-бірімен үйлесімді болуы керек, және осы себепті эпизод өте ерекше: оның бірегей симфониялық музыкасы бар. Басынан соңына дейін ойналғанда, ол тұтас әсер қалдырады". Джефф Бонд атап көрсетеді: "Ол серия үшін тек екі музыка жазса да, Нью-Йорк композиторы Сол Капланның музыкасы шоудың алғашқы екі маусымында жиі қолданылды". Лайлекс пен Бонд екеуі де осы музыканың Джон Уильямстың "Жалғалар" фильмі үшін алған сыйлығына ие болған музыкасына ұқсас екенін айтады, бұл фильм шамамен он жылдан кейін шықты. Бұл эпизодтың музыкасы "Amok Time" эпизодының музыкасымен бірге Crescendo Records компаниясының сериясынан шыққан екінші жинақта жиналды: пилоттық эпизодтардан басқа, бұл компанияның алғашқы шығарылымы.

Эпизодтың каноникалық емес жалғастары

Планеталық өлтірушінің жетілдірілген нұсқасы 1991 жылғы "Жұлдызды жол: Келесі ұрпақ" романы "Вендеттада" пайда болады. Роман түпнұсқа Планеталық өлтірушіні боргалармен күресуге арналған қарудың прототипі ретінде көрсетеді, қаруды жасаушылар боргалар олардан бұрын жеңіліп, одан да жетілдірілген нұсқасын аяқтауға үлкермейтінін түсінгенде, соңғы шара ретінде оны қолдануға мәжбүр болады. 2005 жылғы "Жұлдызды жол: Жаңа саяхаттар" эпизодында "Қауіпті жолда", Уильям Уиндом шамамен 40 жылдан кейін Комодор Мэтт Деккер рөлін қайта ойнайды. Star Trek Online ойынында бұл машина Федерацияның сюжеттік желісінде кездеседі.

Қабылдау

Бұл эпизод 1967 жылы Хьюго сыйлығына ұсынылды. 1991 жылы сериалдың 25 жылдығына орай, түпнұсқа сериалдың ең үздік он эпизоды бойынша жанкүйерлер жүргізген сауалнамада "Қиямет күні машинасы" 4-орынды иеленді, "Трибблдердің қиындықтары", "Мәңгілік шекарадағы қала" және "Амок уақыты" ғана одан жоғары болды. Франшизаның 30 жылдығына арналған TV Guide журналы "Қиямет күні машинасы" эпизодын "Жұлдызды жолдың" ең үздік 10 эпизодының тізімінде 4-орынға қойды. The A.V. Club-тың Зак Хэндлен эпизодқа "А" бағасын берді, оны "өте күшті туынды" деп сипаттап, тиімді кернеуді күшейту мен Деккер кейіпкерін жетілдіруді атап өтті. Хэндлен сондай-ақ, актерлердің қарқындылығына сай келетін Сол Капланның музыкасын да жоғары бағалады. 2010 жылы SciFiNow осы эпизодты түпнұсқа сериалдың ең үздік 10-шы эпизоды деп таныды. 2012 жылы Christian Science Monitor осы эпизодты түпнұсқа "Жұлдызды жолдың" ең жақсы он эпизодының қатарына қосты. 2014 жылы Gizmodo "Қиямет күні машинасы" эпизодын "Жұлдызды жолдың" ең жақсы 18 эпизоды деп атады, сол кездегі 700-ден астам эпизодтың ішінде, кейінгі сериалдарды да есепке алғанда. 2015 жылы WhatCulture осы эпизодты "Жұлдызды жол" ғылыми-фантастикалық әлеміндегі барлық уақыттағы ең жақсы 6-шы эпизод деп атады. 2015 жылы Wired басылымы түпнұсқа сериалды қайта қарау кезінде осы эпизодты өткізіп жібермеуге кеңес берді. 2016 жылы The Hollywood Reporter "Қиямет күні машинасы" эпизодын "Жұлдызды жол: Discovery" сериалына дейінгі барлық "Жұлдызды жол" франшизасының телеэпизодтарының ішінде 48-орынға қойды, соның ішінде тікелей эфирдегі және анимациялық сериалдар, бірақ фильмдер есепке алынбады. Business Insider "Қиямет күні машинасы" эпизодын түпнұсқа сериалдың ең жақсы 13-шы эпизоды деп атады. Empire телеарнасы осы эпизодты "Жұлдызды жолдың" 700-ден астам эпизодының ішіндегі ең үздік 50 эпизодтың 9-орынына қойды. SyFy қонақ жұлдызы Уильям Уиндомның өзін құрбан ететін коммодор Мэтт Деккер рөлін түпнұсқа сериалдың ең жақсы 4-ші қонақ жұлдызы деп бағалады. CNET "Қиямет күні машинасы" ғарыш кемесін "Жұлдызды жол" франшизасының ең күшті және маңызды ғарыш кемелерінің бірі деп атады. Newsweek журналы "Қиямет күні машинасы" эпизодын түпнұсқа сериалдың ең жақсы эпизодтарының бірі деп атады. Empire 2016 жылы барлық "Жұлдызды жол" эпизодтарының ішіндегі 50 ең жақсы эпизодтың тізімінде "Қиямет күні машинасы" эпизодын 9-орынға қойды. Сондай-ақ 2016 жылы The Washington Post "Қиямет күні машинасы" эпизодын франшизаның барлық телеэпизодтарының ішіндегі жетінші үздік эпизод деп атады, оны "керемет кульминациясы бар" "көңілді ойын" деп сипаттады. Ол кезде шамамен 726 эпизод және оннан астам фильм шығарылған еді. TVLine эпизодты "Жұлдызды жолдың" ең жақсы жиырма сәтінің бірі деп атады, Кирктің "Мырзалар, мені Enterprise-ға өздігінен жойылуға жақын Констелляциядан көшіруіңізді ұсынамын" деген сөзін ерекше атап өтті. 2018 жылы Collider осы эпизодты түпнұсқа сериалдың ең жақсы 11-ші эпизоды деп атады. PopMatters осы эпизодты түпнұсқа сериалдың ең жақсы 20-шы эпизоды деп бағалады, оны "күшті эпизод" деп атап, композитор Сол Капланның музыкасын жоғары бағалады. 2019 жылы Edmonton Journal осы эпизодты Спок кейіпкерінің ең жақсы он сәтінің бірі деп атады, Декердің кемені жою жоспарына араласуын және одан кейінгі әңгімелесуін ерекше атап өтті. 2020 жылы Screen Rant оны түпнұсқа "Жұлдызды жол" сериалын қайта қарау үшін ең жақсы 7-ші эпизод деп атады. 2021 жылы Луис А. Плата оны түпнұсқа "Жұлдызды жол" сериалының барлық эпизодтарының ішіндегі ең жақсы 1-ші эпизод деп бағалады. #2 "Қызығушылық" және #3 "Иммунитет синдромы" болды.