Кіріспе

Жоқ. АҚШ-тың Юта штатында өлім жазасы заңды түрде қолданылады. Юта штаты 1972–1976 жылдардағы өлім жазасына салынған ұлттық тыйым аяқталғаннан кейін, «Грегг против Джорджия» ісі бойынша 1977 жылы Гари Гилморды ату арқылы өлім жазасын қайта бастаған алғашқы штат болды. Юта штаты – ату арқылы өлім жазасын іске асырған екі штаттың бірі және тыйым алынғаннан кейін осылай істеген жалғыз штат.

Тарих

1850 жылдың көктемінде Патсовицтің, юта тайпасынан шыққан адамның, атқылануы Дезерет штатында тіркелген алғашқы өлім жазасы болды. Юта территориясы 1850 жылдың қыркүйегінде құрылды және сотталғандарға асылу мен ату тобы арасынан өлім жазасын орындау тәсілін таңдауға рұқсат берілді. 1851 жылы үшінші орындау тәсілі ретінде бас кесу енгізілді. Ешбір тұтқын бұл тәсілді таңдаған жоқ және 1888 жылы ол жойылды. 1955 жылы Юта штатының заң шығарушылары электр орындығын енгізуге дауыс берді; алайда, қаржыландырудың болмауына байланысты штат ешқашан электрмен өлім жазасын қолданбады. 1972 жылғы ұлттық мораторийге дейін Юта штаты мен Юта территориясында қырық төрт өлім жазасы орындалды; алтысы асылып, 38-і ату арқылы. 1958 жылы 21 жасар Бартон Кей Киркхэм Юта штатында асылған соңғы тұтқын болды. Юта штатында мораторийге дейінгі соңғы өлім жазасы 1960 жылдың 30 наурызында орындалды. 1967 жылы, мораторийге дейінгі соңғы орындау кезінде, Юта штаты өлім жазасын күтіп отырған сотталғандарға ату немесе асылу арасынан таңдау жасауға рұқсат беретін жалғыз штат болды. Юта штаты мораторий кезінде өлім жазасын қайта енгізуге тырысты, бірақ 1972 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Форман мен Джорджия ісі бойынша шешімімен бұл әрекеттер тоқтатылды. Штат 1973 жылдың 7 қаңтарында өлім жазасын ресми түрде қайта орнатып, жаңа өлім жазасы туралы заңдарды 1976 жылы АҚШ Жоғарғы Соты бекітті. Бұл Юта штатына 1974 жылы, өлім жазасы қайта орнатылғанға дейін жасалған қылмыстар үшін Дейл Селби Пьер мен Уильям Эндрюсқа өлім жазасын беруге мүмкіндік берді. Олар кейіннен 1987 және 1992 жылдары орындалды. 1977 жылдың 17 қаңтарында Юта штаты мораторий аяқталғаннан кейін тұтқынды өлім жазасына кескен алғашқы штат болды: Гэри Гилмор ату тобы арқылы өлім жазасын алды, ол осы әдісті асылудан жоғары бағалады. Өлімге әкелетін инъекция 1980 жылы енгізілді.

Ату тобын жоюды ұсынатын алғашқы заң жобасы 1996 жылдың қаңтарында Юта штатының Өкілдер палатасында ұсынылды. 2004 жылы заң шығарушы орган HB180 заңын қабылдады, ол сотталғандарға өлім жазасын орындау тәсілін таңдау құқығын жойды және штаттың жалғыз қалған тәсілі ретінде өлімге инъекцияны қалдырды. Ату тобының жойылуы кері күшінде болмады; 2004 жылдың ақпан айының соңына дейін осы әдісті таңдаған Юта штатының мемлекеттік түрмесіндегі үш тұтқын ату тобы арқылы өлім жазасына кесілді. Юта штаты мен Невада ату тобын қолданған жалғыз штаттар. Оңтүстік Каролина мен Оклахома қазіргі уақытта ату тобына рұқсат беретін жалғыз штаттар, Оклахома оларды тек өлімге инъекция, азот гипоксиясы және электр орындығы конституцияға қайшы деп танылған жағдайда ғана рұқсат етеді.

Әдіс

Ату отряды жойылғаннан кейін, 2015 жылға дейін өлім жазасын орындаудың жалғыз тәсілі – укол болды, қазіргі уақытта негізгі әдіс саналады. Фармацевтикалық компаниялардың өнімдерін өлім жазасында пайдалануды шектеуіне байланысты, ату отряды қосымша тәсіл ретінде қарастырылады. Американдық медицина қауымдастығының этикалық стандарттары дәрігерлердің өлім жазасына қатысуына тыйым салғандықтан, Юта штатында өлім жазасын фельдшерлер мен медбикелер сияқты басқа да денсаулық сақтау мамандары орындайды. Алайда, фельдшерлер мен медбикелердің өз кәсіби ұйымдарының этикалық кодекстері де оларға өлім жазасына қатысуға тыйым салады. Түрме өлім жазасын орындауға қатысқан мамандардың куәлігін жасырып, кәсіби ұйымдардың санкция салуына мүмкіндік бермейді.

Құқықтық процесс

Прокуратура өлім жазасын сұрағанда, үкімді қазылар шешеді және ол бірауыздан қабылдануы керек. Жаза тағайындау кезеңінде қазылар алқасы келісімге келмейтін жағдайда, өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалады, тіпті бір ғана қазы өлім жазасына қарсы болса да (қайта сот болмайды). Өлім жазасына қатысты кешірім беру құқығы Юта штатының Кешірім және Шартты түрде босату жөніндегі кеңесіне тиесілі, ол штат сенатының келісімімен губернатор тағайындаған бес мүшеден тұрады. Губернатор тек келесі кеңес отырысына дейін ғана жазаны орындауды тоқтата алады.