Кіріспе

1897-1901 жылдар аралығында АҚШ-тың бірінші ханымы

Ида Маккинли (туған есімі Сакстон; 8 маусым 1847 – 26 мамыр 1907) – президент Уильям Маккинлидің әйелі ретінде 1897 жылдан 1901 жылға дейін АҚШ-тың бірінші ханымы болды. Маккинли күйеуі Огайо штатының губернаторы болған кезде 1892 жылдан 1896 жылға дейін Огайо штатының бірінші ханымы қызметін де атқарды. Огайодағы белгілі отбасында дүниеге келген Маккинли болашақ күйеуімен танысып, кейіннен Азат ету кезеңінің басында оған тұрмысқа шықты. Ол қыздарын бала кезінде жоғалтқаннан кейін ешқашан толыққанды қалпына келмеді және өмірінің соңына дейін денсаулығы нашар болды, соның ішінде ұстамалар да болды. Науқандар мен қызмет істеген кезеңде күйеуі оның қажеттіліктерін қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлді, себебі олар бір-біріне адал жұбайлар еді. Дегенмен, Маккинлидің бірінші ханым рөлін толыққанды атқару мүмкіндігі шектеулі болды. Күйеуінің қазасы мен інісінің өлімі оған үлкен қайғы әкелді. Маккинли күйеуінің жерленген жеріне өліміне дейін күнделікті барып тұрды дегенді айтады.

Ерте өмір және неке

Айда Сакстон Огайо штатының Кантон қаласында белгілі банкир Джеймс Сакстон мен Кэтрин "Кейт" ДеВолттың үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Сакстон отбасы Кантонның алғашқы пионер отбасыларының бірі болған және қатты бай болған. Джеймс Сакстон банк ісіндегі еңбегі арқасында Кантонның екінші ең бай адамы атанды. Ол Кейт ДеВолтпен бірге Ида мен оның кіші әпкесі Мэри және інісі Джорджты салтанатты Сакстон үйінде тәрбиеледі. Сакстонның ерте балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ. Сакстон өмір бойы анасымен және әжесі Кристиана ДеВолтпен жақын қарым-қатынаста болды. Бұл, әрине, кейіннен Сакстонның әйел өмірінде ұрпақтар арасындағы тығыз отбасылық байланыстар маңызды екендігіне сенуіне ықпал етті. Америка Азамат соғысы кезінде Сакстонның анасы Одақ армиясы үшін жабдықтар жинау және форма тігу үшін еріктілер тобын басқарды. Сакстон интернаттан демалысқа шыққанда анасына осы істерде көмектесетін.

Білім

Сакстонның ата-анасы күлдіреушілікке және әйелдердің тең білім алуына берілгендікке сенді. Джеймс Сакстон Кантон қаласының мемлекеттік мектептерінің қамқорлар кеңесінде болды және Кантон Юнион мектебінің директоры ретінде белгілі аболиционист және суфражист Бетси Микс Коулзды тағайындады. Коулз Сакстон осы мектепте оқып жүргенде оның жақын тәлімгеріне айналды. 1862-1863 жылдары Сакстон Нью-Йорк штатының Клинтон округіндегі Дельфи академиясында оқыды, себебі Коулз оқыту үшін сол жерге көшіп келді. Дельфи академиясы Сакстон үшін алғашқы пансиондық мектеп тәжірибесі болды, онда ол есеп және қаржыны үйренді. Алайда, Коулз бен Сакстон Конфедерацияға деген ықыласы үшін Дельфи академиясын тастап кетті. Кейін Сакстон 1863-1865 жылдары Огайо штатының Кливленд қаласындағы Санфорд мектебінде оқыды. Оның әкесінің дәрігері Уитни Маккинлидің ауруларын емдеп, толыққанды демалысқа бұйырды. Кейтиге күтім жасау мүмкін болмағандықтан және әкесінен ажырағысы келмеген Маккинлилер алты айға Сакстон үйіне көшіп келді, ал Иданың қарындасы Мэри Кейтиге қарауға кірісті. Маккинли Кэтиді құшақтап, оны сүйіп, жылап, қараңғы бөлмеде сағаттап отырды. Ол Уильям оны серуенге алып кетпесе, Кэтиді көзінен тасаламайтын. Бір күні Уильямның інісі Әбнер Кэтиді бақша қақпасында ойнап тұрғанын көріп, онымен бірге серуендеуге шақырды. Бала: «Егер мен ауладан шықсам, Құдай анамды одан да жазалайды», – деп жауап берді. 1875 жылдың маусым айында Кэти ауырып, жүрек ауруынан қайтыс болды. Кэтидің өлімінің ресми себебі жүрек ауруы деп көрсетілгенімен, дереккөздер нақты себебі туралы келіспейді, кейбіреулері оның қызбадан немесе қызыл жегіден қайтыс болғанын айтады. Ол денсаулығына байланысты жиі барбитураттар, лауданум және сол кездегі басқа да тыныштандыратын дәрілерді қабылдады. Президенттің берілгендігі мен махаббаты туралы бүкіл елде әңгіме болды. «Президент Маккинли Вашингтондағы бізге, күйеулерге, өте қиындық туғызды», – деді сенатор Марк Ханна. Бірінші ханым президентке жиі бірге сапар шегетін. Маккинли 1901 жылдың мамыр айында президентпен Калифорнияға сапар шекті, бірақ Сан-Францискода ауырып қалғандықтан жоспарланған Солтүстік-Батыс аймалына сапар тоқтатылды. Ол сондай-ақ президентті сол жылдың қыркүйек айында Нью-Йорк штатының Буффало қаласына жасаған сапарында қатысты, бірақ оқ атылған кезде қасында болған жоқ. 1901 жылдың 6 қыркүйегінде президент Маккинлиге 28 жастағы анархист Леон Чолгош оқ атып жарақаттандырды. Дәрігерлер оқты таба алмады. Президенттің жарасы бірте-бірте гангренамен уланды. Ол оқ атылғаннан кейін сегіз күннен кейін 58 жасында қайтыс болды.

Кейінгі өмір және өлім

1901 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк штатының Буффало қаласында күйеуі Леон Чолгошпен өлтірілгеннен кейін, миссис Маккинли өмір сүруге деген құлшынысын жоғалтты. Ол оқ аталғаннан бастап президент қайтыс болғанға дейін қайырымдылық танытса да, оның қоштасу рәсіміне қатыса алмады. Кантон қаласындағы үйіне шегініп, естеліктеріне құнығып, денсаулығы нашарлады. Оны кіші әпкесі күтімге алды. Президенттің ескерткіші салынғанша, ол Батыс Лаун зиратындағы Вертс қабылдау мазарында жерленді. Ида оның қайтыс болғанға дейін күнделікті барып тұрды. Ол президенттен бес жарым жылға аз өмір сүрді, 1907 жылдың 26 мамырында 59 жасында дүниеден өтті. Ол Кантон қаласындағы Маккинли ескерткіш кесенесінде күйеуі мен екі қайтыс болған қызының қасына жерленді.

Джордж Сакстонның бауырын өлтіру

Күйеуін өлтіруден үш жыл бұрын Ида МакКинлидің жалғыз ағасы Джордж ДеУолт Сакстон (1850–1898) өлтірілді. Киім тігуші Анна "Энни" Е. Эрхарт Джордж кісі өлтіруде айыпталды, содан кейін 2–24 сәуір 1899 жылы сотталды. Тоғыз жыл бойы миссис Джорджға құштарлық танытқаннан кейін және тағы алты жыл олардың қарым-қатынасына берілген соң, Сакстон сүйіктісінің күйеуі Сэмпл С. Джорджтан ажырасуын сұрап, қаржылады. 1892 жылы Сэмпл С. Джордж Сакстонды жоғары сотқа сүйіспеншілігін айырбастау үшін сотқа берді, соңында 1850 доллар және сот шығындарына келісті (Люси Грэмға жасырын түрде қайырлы болғаннан кейін). Бірақ Джордж Сакстон кейіннен оның сезімін жеңді. Миссис Джордж уәдесін бұзғаны үшін Сакстонды сотқа беруге сәтті болмағаннан кейін, ол Сакстонды басқа әйелдің үйіне жақындағанда өлтірді деп айыпталды – ол бұл әрекетті бірнеше рет жасаумен қорқытқан. Сакстондар да, Маккинлилер де сотқа қатыспады. Бұқаралық ақпарат құралдары оның ісін қолдады; миссис Джордж өзін-өзі қорғауға тырысты және алқабилер алқасы оны бірінші дәрежелі кісі өлтіруден ақтады. Бұл қылмыс үшін ешкім басқа айыпталған жоқ. Кейіннен миссис Джордж алкоголик және құмар ойыншы болған доктор Артур Корнелиус Ридутқа үйленді, оның шамшырақтан асылып өлгені өзін-өзі өлтіру деп танылды.

Мұра

Маккинлидің балалық шағындағы үйі, Сакстон үйі, Кантон қаласындағы Маркет даңғылында сақталған. Ол үйде өскеннен бөлек, күйеуімен бірге 1878 жылдан 1891 жылға дейін сол жерде тұрған, осы кезеңде болашақ президент Маккинли Огайо штатының Конгресс өкілі қызметін атқарды. Үй Виктория стиліндегі сәніне қайта келтіріліп, 1998 жылы ашылуымен Бірінші ханымдардың ұлттық тарихи орнының бөлігіне айналды.