Долли Мэдисон: АҚШ-тың бірінші ханымы және саяси келісімнің күйшісі

Кіріспе

АҚШ-тың бірінші ледиі, 1809-1817 жылдар аралығында Джеймс Мэдисонның әйелі Доли Тодд Мэдисон (туған кезде Пэйн; 20 мамыр 1768 – 12 шілде 1849) 1809-1817 жылдар аралығында АҚШ-тың төртінші президенті Джеймс Мэдисонның әйелі болды. Ол Вашингтондағы әлеуметтік шараларды ұйымдастыруымен белгілі болды, онда ол екі саяси партияның өкілдерін шақырып, екіпартиялық ынтымақтастық идеясын дамытты. Бұрынғы президенттер, мысалы Томас Джефферсон, бір уақытта тек бір партия өкілдерімен ғана кездесетін, ал саясат көбінесе физикалық төбелес, тіпті дуэльдерге дейін баратын жағдайларға әкелетін. Мэдисон әр партияның мүшелерінің зорлық-зомбылықсыз, достық қарым-қатынасқа түсіп, байланыс орнатып, келіссөздер жүргізуіне мүмкіндік жасады. Джеймс Мэдисонның әйелі ретінде саяси институттарды жаңартқан Доли Мэдисон президент әйелінің рөлін қалыптастыруға үлкен үлес қосты – бұл қызмет кейіннен «бірінші леди» деп аталып, ол жесір Томас Джефферсон үшін де осы рөлді орындаған. Мэдисон жаңа салынған Ақ үйді жиһазбен қамтамасыз етуге де көмектесті. 1814 жылы британдықтар Ақ үйді өртеп жіберген кезде, ол Гилберт Стюарттың 1796 жылғы Джордж Вашингтонның классикалық портретін сақтап қалғаны үшін мақталады; ол жеке құлы Пол Дженнингске оны құтқаруды бұйырды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін ол кедейлікте өмір сүрді, оған ұлы Джон Пэйн Тоддтың маскүнемдігі және Монпелье плантациясын дұрыс басқара алмауы себеп болды. Ол қарыздарын өтеу үшін плантацияны, ондағы құлдарды және қайтыс болған күйеуінің құжаттарын сатуға мәжбүр болды. 1982 жылдан бері Сиена колледжінің зерттеу институты жүргізіп келе жатқан тарихшылардың сауалнамалары Мэдисоннің тарихшылар пікірінше, ең жоғары бағаланған алты бірінші ледидің қатарында екенін көрсетіп тұр.

Жас кезі және алғашқы неке

Мэдисон 1768 жылғы 20 мамырда Солтүстік Каролина штатының Гринсборо қаласының (бұрынғы Нью-Гарден, Гильфорд округі) тұрғыны Мэри Коулз мен Джон Пейн-нің отбасында Доли Пейн ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы 1761 жылы үйленген, осылайша екі белгілі Вирджиния отбасы бірікті. Мэдисон 25 жасқа толған 1793 жылға дейін отбасының өмірі туралы көп мәлімет жоқ, себебі сақталған құжаттар аз; Мэдисонның белгілі болған ең ерте хаты 1783 жылғы. Мэри Коулз квакер отбасынан шыққан, ал олар үйленгеннен кейін екі жыл өткен соң Седар-Крик қауымына қатысуға өтініш білдірді. Олардың өтініші 1765 жылы ұзақ уақыт қарастырылды, содан кейін қабылданды. Джон дінге берілген жақтас болды. 1765 жылы отбасы квакер қауымының орналасқан жері – Нью-Гарденге көшіп келді. Мэдисон отбасының үшінші баласы және тұңғыш қызы болды. Отбасында құл ретінде жұмыс істейтін бала күтуші болды. 1769 жылдың басында Пейндер себебі белгісіз болғандықтан Вирджинияға қайтып оралды. Оның әкесі американдық Тәуелсіздік соғысына қатыспады, өйткені оның діні бейбітшілікті ұстануды қажет етті, ал Аллгор Мэдисонға соғыстың аз әсер еткен сияқты екенін жазады. 1783 жылы Джон Пэйн өзінің құлдарына бостандық берді. Квакер болғандықтан Пэйн бұрыннан-ақ құлдықтан босатуды қолдаған, осы істе өмір бойы дос болған Филадельфиялықтармен бірге жұмыс істеді. Мэдисонның балалық шағында формальды білім алғаны мүмкін, бірақ ол қандай білім болғаны белгісіз. Оллгор бұл сол кездегі көптеген американдықтар алған білімнен жақсы болған деп санайды, ал Котте бұл "негізгі білімнен аспаған" дейді. Мэдисон бойжеткенде Котте оны "әдемілердің ең сұлуы" деп сипаттады. Отбасы Филадельфияға көшкеннен кейін Джон крахмал өндіруші болып мансап жасауға тырысты, бірақ 1789 жылы бизнес сәтсіз аяқталды. Бұл квакер қауымында "әлсіздік" ретінде қарастырылды, осы себепті ол қауымнан қуылды. Ол осы сәтсіздікке қатты қайғырып, 1792 жылғы 24 қазанда қайтыс болды. Мэри Пэйн 1791 жылдан бастап үйін пансионат ретінде ашу арқылы күнкөрісін қамтамасыз етті. Джон қайтыс болмас бұрын Мэдисонның Филадельфиялық заңгер Джон Тодтқа үйленуін ұйымдастырды. Оллгордың сөзінше, Мэдисон бұрын Тодтпен үйленуден бас тарған және Джонның үйлену туралы келісімі "манипуляция" болған. Керісінше, Котте олардың некесін "міндет емес, махаббат үшін" деп санайды. Олар 1790 жылғы 7 қаңтарда квакер қауымының үйінде үйленді. Мэдисонның досы Элиза Коллинз оның қалыңдық қызы болды. Жас жұбайлар бірнеше көшеден алыс, жақсы аудандағы үйге көшіп барды.

Madison was born as Dolley Payne on May 20, 1768, in a log cabin in New Garden, Guilford County (present day Greensboro), North Carolina, to Mary Coles and John Payne Jr. Her parents had married in 1761, uniting two prominent Virginian families. Little is known about the family's life before 1793, when Madison was 25, because few documents have survived; Madison's earliest known letter dates to 1783. Mary Coles was from a Quaker family and two years after their marriage the couple applied for membership in the Cedar Creek meeting. The application was considered for a very lengthy time before they were admitted in 1765. He would become a fervent member of the faith. The family had moved to New Garden, a Quaker community, in 1765. Madison was the family's third child and first daughter. The family had an enslaved nursemaid. In early 1769, the Paynes returned to Virginia for reasons that are unclear. Her father did not participate in the American Revolutionary War, as his faith practiced pacifism, and Allgor writes that Madison was seemingly little affected by it. By 1783 John Payne had emancipated his enslaved people, Payne, as a Quaker, had long encouraged manumission, in Philadelphia, with whom she became lifelong friends. During her early years, Payne likely received formal education, though it is not known what this was. Allgor concludes that it was likely better than most Americans at the time, while Côté notes that it was probably "no more than a basic" one. Madison grew into a young woman who Côté writes was described "as one of the fairest of the fair". Upon the family's move to Philadelphia, John had attempted to build a career as a starch manufacturer, but the business failed in 1789. This was seen as a "weakness" at his Quaker meetings, for which he was expelled. He was devastated by this failure and died on October 24, 1792. Mary Payne initially made ends meet by opening her home as a boardinghouse beginning in 1791. Before his death, John had arranged Madison's marriage to John Todd, a Philadelphia lawyer. According to Allgor, Madison had rejected marriage with Todd previously and John's marriage arrangement was "manipulation". Conversely, Côté considers their marriage to have been "for love, not just duty". They were married on January 7, 1790, at a Quaker meeting house. Madison's friend Eliza Collins was her bridesmaid. The couple moved several blocks away into a high quality neighborhood.

Неке және отбасы

Мэдисон мен Тоддтың Джон Пейн (Пейн деп аталды, 1792 жылғы 29 ақпанда туған) және Уильям Темпл (1793 жылғы 4 шілдеде туған) деген екі ұлы болды. Аллгордың айтуынша, олардың некесі "махаббатқа толы, бақытты серіктестікке" айналды. Мэдисонның әпкесі Анна Пейн олармен бірге тұрды. 1793 жылдың тамызында Филадельфияда сары қызба эпидемиясы басталып, төрт айдың ішінде 5019 адам қаза тапты. Мэдисон бұл жағдайдан аса қатты зардап шекті, күйеуінен, ұлы Уильямнан, қарындасынан және күйеуінің әкесінен айырылды. Оның екі үлкен ағасы екі жылдан кейін қайтыс болды, ал Котэ оның осы қайғыдан "толыққан толық жазыла алмағанын" жазады. Отбасының көп бөлігін жоғалтқан кезде, ол қаржылық қолдаусыз қалған жалғыз баласына күтім жасауға да мәжбүр болды. Күйеуі өсиетімен оған ақша қалдырғанмен, мұрагер, оның інісі, ақшаны бермеді, сондықтан ол өзіне тиіс ақшаны сот арқылы талап етті. 1797 жылы, Өкілдер палатасында сегіз жыл қызмет еткеннен кейін, Джеймс Мэдисон саясаттан зейнеткерлікке шықты. Ол отбасымен бірге Вирджиния штатының Ориндж округіндегі Мэдисонтердің Монпельер плантациясына оралды. Олар үйді кеңейтіп, сол жерге қоныстанды. 1800 жылы Томас Джефферсон АҚШ-тың үшінші президенті болып сайланғанда, ол Джеймс Мэдисоннан мемлекеттік хатшы болып қызмет етуін сұрады. Джеймс Мэдисон келісіп, Долли Мэдисон, оның ұлы Пейн, оның қарындасы Анна және олардың үй шаруасындағы құлдарымен бірге Вашингтонның F көшесіне көшіп барды. Жаңа астанада той-думандар маңызды болады деп сенген Долли Мэдисонның ойынша, олар үлкен үйді жалдады.

Вашингтон қаласында 18011817

Мэдисон АҚШ президенті үшін салынған алғашқы ресми резиденция – Ақ үйді жиһазбен жабдықтау үшін архитектор Бенджамин Генри Латробпен бірге жұмыс істеді. Ол кейде жесір Джефферсонның ресми шараларда үй иесі қызметін атқарды, испан елшісінің әйелі Сара Мартинес де Йрухо, француз елшісінің әйелі Мари Анжелика Турро сияқты көптеген дипломаттардың әйелдерімен достық қарым-қатынас орнатты. Оның сүйкімділігі Джефферсонның американдық дипломат Энтони Мерридің әйелі емес, Мэдисонды асханаға қабылдауынан кейін "Мерри оқиғасы" деп аталған дипломатиялық дағдарысқа себеп болды, бұл үлкен қателік болды. 1808 жылғы президенттік сайлауға жақындаған кезде Томас Джефферсон зейнетке шығуға дайын болғанда, Демократиялық-Республикалық партиясы Джеймс Мэдисонды оның орнына кандидат ретінде ұсынды. Ол 1809 жылдан 1817 жылға дейін екі мерзімге АҚШ-тың төртінші президенті болып сайланды, ал Мэдисон Ақ үйдің ресми үй иесі болды. Мэдисон Джефферсон президенттік кезеңінде Ақ үйде бейресми үй иесі болып жиі қызмет еткен. "Бірінші ханым" термині әлі қолданылмағанмен, Мэдисонның үй иесі рөлі күйеуі президент болған кезде ресми мәртебе алды. Мэдисон ресми функцияларды анықтауға көмектесті, резиденцияны безендірді және қонақтарды қабылдады. Ол әлеуметтік әдеп-намыс пен қонақжайлылығымен танымал болды және күйеуінің президент ретінде беделін арттыруға үлкен үлес қосты. Ол Конгресс палатасында құрметті орын алған жалғыз бірінші ханым және телеграммаға жауап берген алғашқы американдық азамат болды. 1812 жылы Джеймс қайта сайланды. Осы жылы ол Конгреске соғыс туралы өтініш жіберіп, 1812 жылғы соғыстың басталуын хабарлады.

Вашингтонның өртілуі, 1814 жыл

1812 жылы АҚШ соғыс жариялап, 1813 жылы Канадаға шабуыл жасауға тырысқаннан кейін, 1814 жылы британдық әскер Вашингтонға шабуыл жасады. Олар жақындаған кезде және Ақ үй қызметкерлері асығыс түрде қашуға дайындалып жатқанда, Мэдисон өзінің жеке құлы Пол Дженнингске Стюарттың картинасын, Лансдаун портретінің көшірмесін сақтап қалуды бұйырды. Соғыс жылдары мен одан кейінгі жылдардағы көптеген әңгімелер Мэдисонның өзі картинаны алып кеткенін көрсетіп, оны ұлттық қаһарман етіп бейнеледі. 1865 жылы Дженнингстің естеліктерінде ол оған картинаны сақтап қалуды бұйырғаны, ал Жан-Пьер Сиоусат пен бағбан МакГроу оны қабырғадан алып тастағаны айтылған. ХХ ғасырдың басындағы тарихшылар Сиоусаттың көптеген құлдардан тұратын қызметкерлерге басшылық еткенін және картинаны сақтап қалғандардың олар екенін атап өтті. Доли Мэдисон қаладан қашып бара жатқан басқа отбасылармен бірге күймесімен асығыс кетіп қалды. Олар Джорджтаунға барды, келесі күні Потомак өзенінен Вирджинияға өтті. Екі жұбай Вашингтонға оралғанда, Ақ үйде тұру мүмкін болмады, сондықтан Доли мен Джеймс Мэдисон «Октагон үйіне» көшіп барды.

Монпельерде 1817-1837 жылдар

1817 жылы 6 сәуірде, президенттік лауазымнан қызметтен босағаннан кейін бір ай өткен соң, Доли мен Джеймс Мэдисон Вирджиния штатының Ориндж округіндегі Монпелиер плантациясына қайтып келді. 1830 жылы Мэдисонның ұлы Пэйн Тодд, ешқашан өзіне лайықты мансап таба алмаған, Филадельфиядағы қарыздар түрмесіне түсті, ал Мэдисондар Кентуккидегі жерлерін сатып, оның қарыздарын төлеу үшін Монпелиер плантациясының жартысын кепілге берді. Джеймс 1836 жылғы 28 маусымда Монпелиерде қайтыс болды. Ол 85 жасқа толыпты. Мэдисон Монпелиерде бір жыл тұрды. Оның қызы Анна Пейн оның үйіне көшіп келді, ал Тод да ұзақ қонаққа келді. Осы уақыт ішінде Мэдисон күйеуінің қағаздарын жинап, көшірді. Конгресс 1787 жылғы конвенцияға қатысты оның ерекше жазбаларын қоса алғанда, Мэдисонның жеті томдық еңбектерін редакциялау және басып шығару үшін 55 000 доллар бөлді.

Вашингтон қаласында 1837-1849

Доли Мэдисон Вашингтонда тұрғанда, Пэйн Тодд алкоголизм мен оған байланысты аурулардың салдарынан плантацияны басқара алмады. Ол президенттің қалған қағаздарын сату арқылы ақша табуға тырысты, бірақ сатып алушы таба алмады. Дженнингс өзінің бостандығын сатып алу туралы келіссөздер жүргізуге тырысты; ол бұрын 1841 жылы өсиетнама жазып, Дженнингсті өлімінен кейін босатуды қарастырған, бірақ басқа құлдарын емес. Оның орнына, ол 1846 жылы оны сақтандыру агентіне 200 долларға (қазіргі ақшамен шамамен…) сатты. Алты айдан кейін сенатор Дэниел Вебстер оны жаңа иесінен сатып алып, Дженнингске бостандық берді, ол сенаторға еңбегімен ақы төледі. Мэдисон Montpelier-ді, ондағы қалған құлдарын және жиһаздарын қарыздарын төлеу үшін сатты. Дженнингс кейіннен естеліктерінде былай деп еске алды: "Өмірінің соңғы күндерінде, Конгресс оның күйеуінің құжаттарын сатып алғанға дейін, ол толық кедейлікте болды және менің ойымша, кейде тіршілік көрінетін нәрселердің жетіспеуінен зардап шекті. Мен мырза Вебстерге қызмет ететін кезде, ол жиі маған нарықтан әкелген азық-түлік толы себетпен жіберетін. Менің үйде оған қажет болған нәрсені көрсем, оны оған алып баруды бұйыратын. Мен жиі солай істейтінмін, және кейде оған өз қалтасымнан аз сома ақша беріп, оның алдында мен өзімнен бостандығымды сатып алғанымды еске түсіретінмін. 1848 жылы Конгресс Джеймс Мэдисонның қалған құжаттарын 22 000-25 000 долларға сатып алуға келісті. 1845 жылы Доли Мэдисон Вашингтондағы Лафайетт алаңындағы Сент-Джон епископальдық шіркеуінде крещениеден өтті. 1844 жылдың 28 ақпанында Мэдисон президент Джон Тайлермен бірге USS Princeton кемесінде болғанда, "Бейбітшіл" зеңбірегі атылған кезде жарылып кетті. Мемлекеттік хатшылар және Әскери-теңіз министрлері Абель П. Апшур мен Томас Уокер Гилмер, Тайлердің болашақ қайнағасы Дэвид Гардинер және тағы үш адам қаза тапты, ал Тайлер мен Мэдисон зардапсыз құтылды. Ол кем дегенде екі рет суретке түсірілді, бұл оны фотосуреті сақталған ең алғашқы Бірінші ханым етеді, 2021 жылдың мәліметі бойынша төрт дагеротип сақталған. Үш фотосурет 1848 жылдың 4 шілдесінде түсірілді, оның бірінде оның немересі Анна Пэйн бейнеленген; соңғысы 1849 жылы түсірілді, онда президент Джеймс Полк, оның әйелі Сара Полк, болашақ президент Джеймс Бьюкенен және болашақ Бірінші ханым Харриет Лейн бейнеленген. Доли Мэдисон 1849 жылы 81 жасында Вашингтондағы үйінде қайтыс болды. Ол алғашқыда Вашингтондағы Конгресс зиратында жерленді, бірақ кейін күйеуінің қасына Montpelier-ге қайта жерленді. Ол марқұмның бетін көруге арналған шыны терезесі бар ауа өткізбейтін Fisk металл қаптамасына қойылды.

While Dolley Madison was living in Washington, Payne Todd was unable to manage the plantation, due to alcoholism and related illness. She tried to raise money by selling the rest of the president's papers, but was unable to find a buyer. Jennings attempted to negotiate purchasing his freedom; she had previously written a will in 1841 which would free Jennings after her death, though not her other slaves. She instead sold him to an insurance agent for $200 (~$ in ) in 1846. Six months later, Senator Daniel Webster intervened to buy him from the new owner and gave Jennings his freedom, for which he repaid the senator in work. Madison sold Montpelier, its remaining enslaved people, and the furnishings to pay off outstanding debts. Jennings later recalled in his memoir,

In the last days of her life, before Congress purchased her husband's papers, she was in a state of absolute poverty, and I think sometimes suffered for the necessaries of life. While I was a servant to Mr. Webster, he often sent me to her with a market basket full of provisions, and told me whenever I saw anything in the house that I thought she was in need of, to take it to her. I often did this, and occasionally gave her small sums from my own pocket, though I had years before bought my freedom of her. In 1848, Congress agreed to buy the rest of James Madison's papers for the sum of $22,000 or $25,000. In 1845, Dolley Madison was baptized into St. John's Episcopal Church, Lafayette Square in Washington, D. C.

On February 28, 1844, Madison was with President John Tyler while aboard the USS Princeton when a "Peacemaker" cannon exploded in the process of being fired. While Secretaries of State and Navy Abel P. Upshur and Thomas Walker Gilmer, Tyler's future father in law David Gardiner and three others were killed, Tyler and Madison escaped unharmed. She was photographed on at least two occasions, making her the earliest First Lady to have a surviving photograph, with four daguerreotypes known to survive as of 2021. Three photographs were taken on July 4, 1848, including one featuring her niece, Anna Payne; the final one was taken in 1849, featuring President James Polk, his wife Sarah Polk, future President James Buchanan and future First Lady Harriet Lane. Dolley Madison died at her home in Washington in 1849, at the age of 81. She was first buried in the Congressional Cemetery, Washington, D. C., but later was re interred at Montpelier next to her husband. She was buried in an air tight Fisk metallic burial case with a glass window plate for viewing the face of the deceased.

Құрметтер

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Либерти" кемесі Флорида штатының Панама-Сити қаласында салынды және оның құрметіне аталды. Мэдисон 2000 жылы Вирджиния тарихындағы әйелдердің алғашқы тобының мүшесі болды.

Есімінің жазылуы

Бұрын өмірбаяндар мен басқалар оның шын аты әйелі Доротея, немесе Дороти есімімен байланысты болған, ал Доли – лақап есім деп айтқан. Бірақ оның тууы Нью-Гарден достар жиналысында Доли деп тіркелген, ал 1841 жылғы өсиетінде «Мен, Доли П. Мэдисон» деп көрсетілген. Қолжазбаларға және соңғы өмірбаяндардың зерттеулеріне сүйенсек, «ие» деп жазылатын Долли оның туған кездегі шын аты болған көрінеді. Екінші жағынан, баспа баспасөз, әсіресе газеттер, оны «Долли» деп жазуға бейім болды: мысалы, «Халлоуэлл (Майн) Газетте» 1815 жылғы 8 ақпандағы 4-бетінде Конгресс «Мадам Долли Мэдисонға» жаңа жиһаз сатып алу үшін 14 000 доллар көмек бергені айтылған; ал «Нью-Бедфорд (Массачусетс)» 1837 жылғы 3 наурыздағы 2-бетінде оның қайтыс болған күйеуінің бірқатар маңызды құжаттарына сілтеме жасап, «Миссис Долли Мэдисонға» Сенат осы тарихи қолжазбалар үшін төлейтіні жазылған. Сол кездегі бірнеше журналдар «Долли» жазуын қолданған, мысалы, «The Knickerbocker» журналының 1837 жылғы ақпан айындағы 165-беті; сондай-ақ 1860-1890 жылдардағы көптеген танымал журналдар да осылай жазған. Ол 1896 жылы «Мунси» журналындағы мақалада «Доли ханым» деп аталды. Оның шөбересі Люсия Беверли Каттс өзінің «Долли Мэдисонның естеліктері мен хаттары: Джеймс Мэдисонның әйелі, АҚШ президенті» (1896) еңбегінде «Долли» сөзін тұрақты түрде қолданды.

Мұра

Вирджиния штатының 123-ші тас жолы Маклин қаласынан Джордж Вашингтон ескерткіштік саябағына дейін Долли Мэдисон бульвары деп аталады.

Тарихшылардың қарастыратыны

1982 жылдан бері Сиена колледжінің зерттеу институты тарихшылардан Американың бірінші ханымдарын олардың тегі, елге пайдасы, интеллектуалдық қабілеті, батылдығы, жетістіктері, адалдығы, көшбасшылық қасиеттері, жеке тұлға ретіндегі ерекшелігі, қоғамдық беделі және президент үшін маңыздылығы сияқты тәуелсіз критерийлер бойынша бағалауын сұрап, мерзімді сауалнамалар жүргізіп келеді. Осы сауалнамалардың нәтижесінде Мэдисон үнемі ең жоғары бағаланған алты бірінші ханымның қатарында болды. Жалпы бағалау бойынша Мэдисон:

1982 жылы 42 бірінші ханымның ішінде 4-орынды иеленді. 2014 жылғы сауалнамада Мэдисон мен оның күйеуі «қуатты жұп» саналып, 4 бірінші жұптың ішінде 5-орынға ие болды.