Кіріспе
Роман – Румынияның дәстүрлі аймағы Батыс Молдавияның орталық бөлігінде орналасқан қала. Ол Пиатра-Неймцтің шығысында, Неймц округінде Сирет және Молдова өзендерінің қосылған жерінде жатыр. Қаланың аты Молдавия воеводасы Роман I-нің есімімен аталған. Осы жерден князь Роман Молдавияны біріктіруді жүзеге асырды, ал Роман қаласы Төменгі Молдавияның (Țara de Jos) астанасы болды.
География
Роман Солтүстік-шығыс Румынияда, Неамц округінде, Молдавияның тарихи аймағында, Сирет өзеніне құятын Молдова өзенінің сағасында орналасқан. Ең жақын ірі қала – Бакау, ол DN2 ұлттық жолымен және CFR Сучава – Бухарест теміржолымен сапармен жетеді; округ орталығы Пиатра Неамц 46 км қашықтықта, ал Молдавияның тарихи астанасы Иаси шамалы қашықтықта орналасқан.
Тарих
Қала туралы ең алғашқы жазба Новгород жылнамасында (1387 және 1392 жылдар аралығында) кездеседі. Бес жыл өткен соң, бұл атау мүлік беру шартында жазылған. Қала 30 наурызда Молдавия воеводасы Роман I қол қойған Молдавия құжатында айтылады. Бұл құжат сол кездегі жас Молдавия мемлекетінің алғашқы құжаттарының бірі болып табылады және Молдавия мөрінің толық оқылатын нұсқасын сақтаған алғашқы құжат, ол Молдавияның елтаңбасында бүгінге дейін қолданылады. 1408 жылдың 14 қыркүйегінде воевода Роман I-нің ұлы Александру чел Бун қалада православие епископтығын құрғанда Роман епархиялық орталыққа айналды. 1412 жылы Бая епископы басшылығымен Римнің католик халқы өкілдері Констанц соборында қатысты. Кейінірек, 15 ғасырдың соңында Штефан чел Маре Сирет өзенінің сол жағалауында ескі топырақ бекінісінің орнына жаңа тас қамал салды. 1458, 1465 және 1488 жылдарға қатысты бірнеше құжаттар Штефанның тұсында Римдегі Әулие Параскева соборы (Параскива) туралы айтады. 1467 жылы Бая шайқасы алдында қамал король Маттиас Корвин басқаратын венгр әскерінің қоршауына төтеп берді. 1476 жылы Мехмед II басқаратын Осман әскері жаңа қамалды қайтадан қоршады, ал молдавандықтар Валя Албэ шайқасынан кейін шегінді. Петру Рареш 1542 жылы сол жерде жаңа епископтық орын салуға бұйрық берді. Ескі қамал Осман әмірінің басшылығымен Дюмитрашку Кантакузино тарапынан, барлық басқа молдавандық қамалдармен бірге қиратылған көрінеді. Оның соңғы айғақтарының бірі 1561–1563 жылдарға, Иоан Якоб Гераклид тұсына жатады. Католик қауымының құқықтары шамамен сол уақытта, 1562 жылы қайта жаңартылды, өйткені Иоанн Белусиус, Киелі Рим императоры Фердинанд I-нің өкілі, Александр Лапушнянудың қатаң шектеулерінен кейін Римнен әміршісіне хат жазды. 1623 жылы францискандық миссионер Андреас Богославичі Римге жіберген хатында католик қауымын румын тілін түсінетін және қолданатын венгрлер ретінде сипаттады. Католиктердің Әулие Петірге арналған шіркеуі болған. 1569 жылы Руксандра Лапушняну ханым қазіргі есімді шіркеу орналасқан жерде Қасиетті Марияға (Пречиста Маре) арналған православие шіркеуін салды. 1595 жылы Sfinții Voievozi шіркеуі салынды. Қазіргі Армян православие шіркеуі 1610 жылы салынған. 1641 жылғы демографиялық деректер, София викары жазған, Рим арқылы өтіп бара жатқанда, 1500 шығыс православие, 450 армян православие және 30 венгр католигі болғанын көрсетеді. Қаланың маңызды тұлғасы православие епископы Дософтей болды, ол 1665–1671 жылдары Псаломды румын тіліне аударды. 1691 жылдың желтоқсанында румын тіліндегі алғашқы тарихшылар мен жазушылардың бірі Мирон Костин, князь Константин Кантемирдің (Дмитрий Кантемирдің әкесі) бұйрығымен осы жерде өлім жазасына кесілді. Костин қамауда болды, оны Барбошиден Яссыға алып барды, онда ол өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге үміттенді; бірнеше күн бұрын жылнамашының ағасы Яссыда өлтірілді, ол тақты өзіне алуға тырысқан деп саналды. Римдегі алғашқы аурухана 1798 жылы қазіргі Пречиста-Маре қалалық ауруханасы орналасқан жерде салынды. Молдова княздығындағы алғашқы еврей мектептерінің бірі Талмуд Тора 1817 жылы ашылды, бұл маңызды оқиға болды, өйткені Молдова еврейлерге азаматтық бермеді. 19 ғасырда Рим теміржол торабына айналды, 1869 жылдың желтоқсанында Романнан Сучаваға (Ицкани) дейінгі Румыниядағы екінші теміржол ашылды. Бір жылдан кейін, 1870 жылдың 27 желтоқсанында Бухарест-Галац-Роман теміржолы ашылды, ол Римді Мărășești, Tecuci, Галац, Brăila және Buzău арқылы елордамен байланыстырды. Ашылудан кейін бұл теміржол техникалық проблемаларға байланысты жабылды, бірақ 1872 жылдың 13 қыркүйегінде қайта іске қосылды. Сонымен қатар, үзақ күткен үкіметтің келісімінен кейін, қаланың алғашқы орта мектебі, Роман Вода, 30 қыркүйекте әлі күнге дейін №1 мектеп ғимараты ретінде қолданылып келе жатқан ғимаратта ашылды. Коммунистік дәуірде қала округтік астана мәртебесін жоғалтып, 1950, 1952 және 1956–1968 жылдары Бакау облысына, 1952–1956 жылдары Яссы облысына, содан кейін 1968 жылы Неамц облысына қосылды. Ол сонымен қатар индустрияландырудың нысанасына айналды: 1957 жылы болат құбырлар зауыты өндіріске кірісті. Рим Румынияның маңызды өнеркәсіптік орталығына айналды. 1989 жылы коммунизм құлағаннан кейін, мемлекеттік субсидияларға қатты тәуелді болған ауыр өнеркәсіптің көп бөлігі банкротқа ұшырады және Римнің экономикасы қиындықтарға тап болды. Болат құбырлар зауыты жекешелендірілді, қазір ол Mittal Steel компаниясына тиесілі, экономика жаңаруда.