Кіріспе

Америкалық джаз дауылпашысы және оркестр жетекшісі (1917–1987)

Бернард "Буди" Рич (30 қыркүйек 1917 – 2 сәуір 1987) – американдық джаз дауылпашысы, ән жазушы, әнші, дирижер және оркестр жетекшісі. Ол барлық уақыттағы ең ықпалды дауылпашылардың бірі саналады. Рич Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында туып өскен. Ол дәстүрлі ұстау тәсілін жақтады, бірақ кейде томдарды ойнағанда симметриялық ұстау тәсілін де қолданды. Коммерциялық сәттілікке және музыкалық талантына қарамастан, Рич нота оқуды ешқашан үйренбеді, барабан партияларын тыңдап, жадынан ойнауды артық көрді.

Ерте өмір және мансап

Рич Бруклиндегі Шепсхед шығанағында, Нью-Йоркте, Бесс Скольник пен Роберт Ричтің еврей отбасында дүниеге келді. Екі жасқа толғанға дейін ол ата-анасының водевильдегі қойылымында қатысты, бірақ үзіліс кезінде оркестрге жасырын кіріп, барабаншының таяқтарын алуға тырысты. Рич барабанда ойнауға жеткілікті жасқа толғанда джаз клубтарына жиі кіргізіп баратын. Төрт жасында ол Бродвейде "Baby Traps the Drum Wonder" ретінде "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік" күйін барабанда орындады. Ол әнші және стэп биші болған. Шоу Ричтің нұсқауларды орындамағанын сезіп, барабаншыдан: "Кім үшін ойнайсың? Мен үшін бе, өзің үшін бе, кім үшін?" деп сұрады. Рич өзі үшін және көрермендері үшін ойнағанын мойындады, содан кейін Шоу Ричке Томми Дорсиден алған ұсынысты қабылдауын кеңес берді: "Менің ойымша, онда сен бақытты боласың". Рич Шоудың кеңесін қабылдады. Шоумен гастрольде болған кезде Рич 14 жасар Мел Брукстің алты ай бойы барабан сабағын берді. 21 жасында ол Эндрюс сестерге сүйенген Вик Шоен оркестрімен алғашқы ірі жазбасына қатысты. 1939 жылы Рич Дорси тобына қосылды, 1942 жылы АҚШ Теңіз жаяу әскеріне қосылды, онда ол дзюдо нұсқаушысы болып қызмет етті және ешқашан жауынгерлік қимылдарға қатыспады. 1944 жылы медициналық себептермен запасқа шығарылды. Теңіз жаяу әскерінен кейін ол Дорси тобына оралды. 1946 жылы Франк Синатраның қаржылық қолдауымен ол топ құрды және 1950-ші жылдардың басына дейін топтарды ара-тұра жетектеп жүрді. Соғыстан кейін Рич өзінің жеке биг-бэндын құрды, ол көбінесе Аполлон театрында ойнады және Фрэнк Синатраның қосалқы вокалымен танымал болды. Томми Дорсимен бірге ойнағаннан басқа (1939–42, 1945, 1954–55), Рич Бенни Картермен (1942), Гарри Джейммен (1953–56, 1964, 1965), Лес Браунмен, Чарли Вентурамен, "Филармониядағы джазбен" және Чарли Паркермен ("Bird and Diz", 1950) бірге ойнады. 1955 жылы Джин Крупа мен Бадди Рич "Bernie's Tune" әнін қамтыған "Krupa and Rich" альбомын жазды. 1966 жылдан қайтыс болғанға дейін ол танымалдылығы төмендеген кезеңде табысты биг-бэндтерді жетектеді. Ол клубтарда ойнауын жалғастырды, бірақ сұхбаттарында тобының көп бөлігі клубтарда емес, жоғары мектептерде, колледждерде және университеттерде өнер көрсеткенін айтты. Ол көптеген жазбаларда сессиялық барабаншы болды, онда оның ойнауы көбінесе биг-бэндтік орындауына қарағанда аз байқалды. Әсіресе Элла Фицджеральд пен Луи Армстронгтың сессиялары және бассист Рей Браун мен гитарист Херб Эллиспен Оскар Петерсонның триосы ерекше көзге түсті. 1968 жылы Рич үндістандық таблашы Устад Алла Рахамен "Rich à la Rakha" альбомында жұмыс істеді. Ол 1966 жылы "Swingin' New Big Band" альбомында шыққан "West Side Story" әніне арналған попурридің биг-бэндтік аранжировкасын орындады. Билл Реддидің "West Side Story Medley" әуенін орындауы Ричтің барабанын топқа үйлестіре білу қабілетін көрсетті. Рич 1960-шы жылдардың ортасында музыкалық сахнадан Леонард Бернштейннің "Вест-Сайд Стори" әуендерінің аранжировкасын алды; ол музыканы өте қиын деп тапты және оны жетілдіруге шамамен бір ай бойы үнемі репетиция жасады. Кейін ол тікелей эфирдегі қойылымдарының негізгі бөлігіне айналды. 1982 жылы 20 тамызда Франк Синатраның Америка үшін концерті кезінде орындалған "Пролог/Джет әнінің" алты минуттық орындалуы "Frank Sinatra: Concert for the Americas" DVD-де бар. 2002 жылы "The Lost West Side Story Tapes" DVD-сі шықты, онда 1985 жылғы осы және басқа да номерлердің орындалуы жазылған. "Channel One Suite" әнінің тірі жазбасы 1968 жылы Caesars Palace-де жазылған "Mercy, Mercy" альбомында бар. Альбом "Бадди Ричтің биг-бэндының ең жақсы жазбасы" деп мақталып, жоғары бағаланды.

Теледидардағы рөлдері

1950 жылдары Рич «The Steve Allen Show» және басқа да телешоулардың қонағы болды, әсіресе Джонни Карсон жүргізген «The Tonight Show» бағдарламасында жиі көзге түсті. Рич пен Джонни өмір бойы дос болды, ал Джонни Карсонның өзі барабанға құмар болатын. 1973 жылы PBS телеарнасы Ричтің 1973 жылғы 6 ақпанда Нью-Йорктің Рочестер қаласындағы «Top of the Plaza» клубындағы өнер көрсетуін көрсетті. Мыңдаған барабаншы Баддидің толық концерттік ортадағы өнерін көруге алғаш рет мүмкіндік алды, және көптеген барабаншылар осы бағдарламаны өз өнеріне зор ықпал еткен деп санайды. Оның ең көп таралған теледидардағы өнер көрсетулерінің бірі 1981 жылғы «The Muppet Show» эпизодында болды, онда ол «Muppet» барабаншысы Animal (Фрэнк Оз сомдады, барабанын Ронни Веррелл ойнады) есімді кейіпкермен барабанға тартысқа түсті. Ричтің теледидардағы танымал барабан тартыстарына Джин Крупа, Эд Шонесси және Луи Беллсон да қатысты.

Тәуекелдер, техника және орындаушылық

Рич өзінің ықпалы ретінде Джин Крупа, Джо Джонс, Чик Уэбб, Рей Маккинли, Рей Бодук және Сид Кэтлеттті атады. Ол әдетте таяқтарды дәстүрлі ұстау тәсілімен ұстайтын. Едендік барабандарды ойнағанда, айқас ұстау тәсілін қолданды (қолды қолға кесіп), бұл оның көрерменді таң қалдыратын трюктерінің бірі болды, көбінесе залдан шулы қол соққыларын тудыратын. Оның тағы бір әсерлі тәсілі – таяқтарды дөңгелек қозғалыспен бір-біріне шапалап, жылдам орындалатын ролл, «соққылармен» немесе бір соққылы техникамен жасалатын. Ұзақ барабандық солистің көңілсізденуіне жол бермес үшін ол жиі контрастты техникаларды қолданды. Оның күшті, жарқын өнер көрсетулерінен бөлек, ол тыныш үнді бөлімдерге де көшетін. Көптеген солистік орындарында ол әдетте тұзақ барабанында қарапайым бір соққылы роллмен бастап, оның жылдамдығы мен күші арта түсер еді, содан кейін дыбыс баяулағанда таяқтарын жиектің жақын жеріне жылжытатын, ақырында жиекте ойнап, жылдамдығын сақтайтын. Содан кейін ол осы әсерді кері қайтаратын, күшін арттыра отырып, тұзақтың ортасына қарай баяу қозғалатын. Ол қуатты барабаншы ретінде танымал болғанымен, щеткаларды да қолданды. The Lionel Hampton Art Tatum Buddy Rich Trio (1955) альбомында ол көбінесе тек щеткалармен орындады. 1942 жылы Рич пен Генри Адлер «Тұзақ барабанының заманауи орындалуы» атты кітапты жазды, ол тұзақ барабанының ең танымал оқулықтарының бірі саналады. Адлер Ричпен бұрынғы студенті арқылы танысқан. Адлер: «Бала маған Крупадан да жақсы ойнайтынын айтты. Бадди сол кезде жасөспірім еді, ал оның досы – менің алғашқы шәкірім. Бадди ойнады, мен оның қолына қарадым. Ол мені таң қалдырды. Ол менің жасағым келгеннің бәрін жасады, оны оңай орындады. Мен оның ата-анасымен кездескенде, оның мұғалімі кім екенін сұрадым. «Ол ешқашан оқымаған», – деді олар. Бұл мені қуантты. Мен бұл тек ақыл-ойыңның ғана емес, сонымен қатар денеңнің де қабілеті екенін түсіндім». Адлер Ричті ойнауға үйреткені туралы қауесетті жоққа шығарды. «Әрине, ол менен сабақ алды, бірақ барабанды қалай ұстауға үйрену үшін ол маған келген жоқ. Мен Баддиге нота оқуға үйреттім. Ол алты сабақ алып, алты аптаға жолға шығып, қайта оралады. Ол жаттығу жасаған жоқ. Ол жаттығу жасай алмады, себебі ол қайда барса да, оны құрметпен барабаншылар ілесіп жүретін. Оның жаттығуға уақыты болмады. Томми Дорси Баддидің кітап жазуын сұрады, ол маған хабарласуын айтты. Мен кітапты жаздым, ал Томми алғы сөзді жазды. Техникалық тұрғыдан алғанда, мен Баддидің мұғалімі болдым, бірақ ол өзінің техникасын меңгергеннен кейін маған келді». Modern Drummer журналымен сұхбатта Бадди жаттығу туралы былай деді: «Мен жаттығуға аса мән бермеймін. Менің ойымша, қаншалықты көп жаттығу жасасаң, соншалықты жақсы боласың деген пікір – жаңылыс. Ойнау арқылы ғана жақсарасың. Бір күн бойы барабанмен бірге жертөледе отырып, жаттығулар жасасаң да, егер оркестрде ойнамасаң, стиль, техника және талғамды үйренбейсің, оркестрмен бірге ойнауды үйренбейсің. Бұл жұмыс табуға ұқсайды, кез келген жұмыс – дамуға мүмкіндік. Ал жаттығу, одан бөлек, көңілсіз». Сол мақалада Рич барабанды жалаңаш қолмен ойнауға да қарсы екенін айтты. Оған мұндай нәрсеге қабілеттілігі туралы сұрағанда, ол: «Иә, бірақ неге қолыңды қирату керек? Мен қолдарымды барабанның жиегіне ұрып сындырудан гөрі, қолдарымды пайдаланудың жүздеген жолын ойлап таба аламын». 1968 жылдың наурыз айында ол 1961 жылы 50 000 долларлық табысын жасырғаны үшін кінәлі деп танылды және бес жылға сотқа тартылды, 2 500 доллар айыппұл салынды және IRS-ке 40 000 доллар төлеуге міндеттелді. 1969 жылдың шілдесінде оған бұрынғы салықтары үшін 141 606 долларлық салық өндірісі салынды. Рич келесі айда банкротқа ұшырады, ал IRS Лас-Вегастағы үйін тәркіледі.

Тұлға

Рич өте тез ашуға бейім еді. Әнші Дасти Спрингфилд бірнеше күн бойы "Ричтің қорлаулары мен шоу-бизнестің бұзушылықтарына шыдағаннан кейін" оны қақпақтап жіберді. Ол Фрэнк Синатрамен қарым-қатынаста болды, кейде Томми Дорсидің тобының мүшелері ретінде екеуі де төбелес шығаратын. Дегенмен, олар өмір бойы дос болып қалды, ал Синатра 1987 жылы Ричтің жерлеу рәсімінде оған еске алу сөздерін айтты. 1983 жылы Рич төрттік айналма жол операциясын жасады, және Синатра оны ауруханада жиі барып көріп тұрды. Билли Кобэм Ричпен жас кезінде клубта кездесіп, оның барабанына қол қоюын сұрағанын, бірақ Рич оны "қарқынмен төмен қабатқа жібергенін" айтты. Рич каратеден қара белбеуге ие болды, бұл оған, мінезіне және денсаулығына пайдалы болды. Басист Билл Кроудың айтуынша, Рич Чарли Паркердің барабаншысы болған кезде Макс Роучтың артықшылығына күшті реакция жасады, әсіресе джаз сыншысы Роуч Ричті әлемдегі ең ұлы барабаншы ретінде басып өткенін мәлімдегенде. Барабаншы Джон JR Робинсон Роучпен бірге болғанын айтты, Рич жанында отырған әдемі әйелмен бірге көлікпен өтіп, "Эй, Макс! Мұны жеңіп көр!" деп айғайлады. Бір жазбада Рич тромбоншы Дейв Паничиді сақал өсіргені үшін жұмыстан шығарумен қорқытады. Ол өз тобының мүшелерін көп рет жұмыстан босатумен қорқытса да, көбінесе оны істемеді және, көбінесе, музыканттарын теледидар мен басылымдардағы сұхбаттарда мақтап айтты. 1987 жылдың 1 сәуірінде, Ричтің қайтысынан бір күн бұрын, оны Мел Торме барып көріп, Ричтің соңғы тілектерінің бірі оның ашу-ызасының жазылған үнтаспаларын тыңдау екенін айтты. Торме Ричтің өмірбаянын жазуға кірісіп, кітапқа үнтаспалардың үзінділерін қосты, бірақ ол Ричке ешқашан үнтаспаларды ойнатқан жоқ. Мел Тормедің Бадди туралы өмірбаянында Бадди өзінің тобымен қатал болғанымен, кейбір мүшелер оған қарсы тұрған бірнеше жағдай болды деп жазады. Бір музыкант Ричке: "Мен осы оркестрге музыка ойнау үшін келдім, теңізшілерге емес!" деді. Тағы бір жағдай австралиялық музыкант Баддимен автобуста қатты пікірталасқа түскен кезде болды. Торме Баддидің рок музыкасын ұнатпайтындығын да білген, бірақ ол "кейбір рок барабаншылары концерттен кейін Баддиге құттықтауға келгенде, ол әрқашан әдепті және сыпайы болды. Ол ешқашан, әсіресе менің қасымда болғанда, оларды кемсіткен жоқ" деді. Рич кантри музыкасын "үлкен кері қадам" деп санайтын және "жастар музыканың бір немесе екі аккордты ойнаудан гөрі көбірек нәрсені білдіретінін түсінуі керек" деп ойлады. Мидың ісігінен жасалған операциядан кейін медициналық емдеу кезінде, оның есірткіге аллергиясы бар ма деп сұраған медбикеге Рич "Иә, кантри және батыс музыкасы" деп жауап берді.

Өлім

Рич өмірінің соңына дейін гастрольдік сапарлармен жүріп, өнер көрсетті. 1987 жылдың наурыз айының басында Нью-Йоркте гастрольде жүргенде, сол жағының қызметінен айырылғаннан кейін ауруханаға жатқызылды, дәрігерлер бұл инсульт салдарынан болды деп болжады. Ол Калифорнияға, Лос-Анджелестегі UCLA медициналық орталығына тексеру үшін жеткізілді, онда дәрігерлер 16 наурызда миындағы ісікті анықтап, алып тастады. Бір аптадан кейін ол үйге жіберілді, бірақ ауруханада күн сайын химиялық терапиямен емделуін жалғастырды. 1987 жылдың 2 сәуірінде миындағы қатерлі ісіктен емделгеннен кейін күтпеген тыныс және жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Оның әйелі Мари және қызы Кэти оны Лос-Анджелестегі Вествуд Вилидж Мемориал Парк зиратында жерледі. Ол 69 жаста болды. Рич қайтыс болғаннан бері бірнеше еске алу концерттері өткізілді. 1994 жылы Ричтің есімімен аталған құрмет альбомы – Burning for Buddy: A Tribute to the Music of Buddy Rich жарық көрді. Rush тобының барабаншысы және ән жазушысы Нил Пирт продюсерлік еткен альбомда Джо Морелло, Стив Гадд, Макс Роуч, Билли Кобхам, Дейв Векл, Саймон Филлипс, Стив Смит және Пирт сияқты джаз және рок барабаншыларының Ричтің ең танымал өнерлері орындалды, бұл өнерлеріне Buddy Rich Big Band сүйемелдеді. Екінші том 1997 жылы шықты. Ричтің қызы ұйымдастырған DVD құрмет көрсетілімінде Фил Коллинз, Стив Смит және Деннис Чемберс қатысты.

Мұра

Ричтің техникасы, оның ішінде жылдамдық, тегіс орындалу және дәлдік, барабаншылар арасында ең ізделісті және қалыпты стандартқа айналды. Джин Крупа оны "есім тыныс алған ең ұлы барабаншы" деп сипаттады. Blink 182 тобының барабаншысы Трэвис Баркер Ричті барлық уақыттағы ең ұлы барабаншы деп мойындады. Ричтің ықпалы джаз бен рок музыкасына дейін жетеді, соның ішінде Дэйв Векл, Винни Колайута, Адам Нассбаум, Саймон Филлипс, Хал Блейн, Джон Бонхам, Карл Палмер, Иан Пейс, Грегг Биссонет, Джохо Майер, Тре Кул және Билл Уорд сияқты барабаншыларға тарады. Фил Коллинз Ричтің хай-хэттың маңыздылығы туралы пікірін оқығаннан кейін екі бас барабанды қолдануды тоқтатып, хай-хэтты ойнауға көшті.

Марапаттар мен құрметтер

1980 жылы Рич Беркли музыка колледжінің құрметті музыка докторы дәрежесімен марапатталды. 1986 жылы, қайтыс болуына бір жыл қалғанда, Рич перкуссия өнері қоғамының Даңқ залына оркестр жетекшісі және барабаншы ретінде енгізілді. 2017 жылдың 30 қыркүйегінде Рич Палм-Спрингс жұлдыздар аллеясындағы жұлдызбен құрметтелді. 2016 жылы Rolling Stone журналының оқырмандары Ричті барлық уақыттағы 100 ең ұлы барабаншылар тізімінде 15-орынға қойды. 2011 жылы оқырмандар жүргізген дауыс беруде ол 6-орынды иеленді.

Құралдар

Рич Людвиг, Слингерленд және Роджерс барабандарының орындаушысы және қолдаушысы ретінде танымал болды. 1960-шы және 1970-ші жылдары Slingerland-ті қолдаған кезде Рич кейде Fibes тұмсық барабанын Slingerland барабан жиынтығымен бірге пайдаланған. 1970 жылдардың соңында және 1980 жылдардың басында ол толығымен Людвигке көшті. 1983 жылы жүрек талмасынан жазылып жатқанда, Ричке 1940 жылдарғы Слингерленд Radio King жиынтығы сыйға тартылды, ол Eames Drums-тың Джо Максуинисімен жаңартылды, және ол 1987 жылы қайтыс болғанға дейін оны пайдаланды. Ричтің әдеттегі жиынтығына 14"×24" бас барабан, 9"×13" орнатылған том, екі 16"×16" еден том (екінші том көбінесе сүлгі ілуге арналған) және 5.5"×14" тұмсық барабан кірді. Оның тарелкалары көбінесе Avedis Zildjian-нан болды: 14" New Beat hi-hat, 20" орташа райд, 8" сплэш, екі 18" крэш (жұқа және орташа жұқа). Кейде 6" сплэш, ал кейінірек 22" суиш тарелкасын қолданды. Ол сонымен қатар Remo барабан қабықтарын және Slingerland барабан таяқтарын пайдаланды. Оның жеке қолтаңба таяқтары да болды. Мансабының әртүрлі кезеңдерінде ол Ludwig Speed King немесе Rogers бас барабан педалін қолданды.