Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Украиналық ішекті музыкалық аспап
Ukrainian stringed musical instrument
the musical instrument
Бандура – украин халқының тартпалы ішекті аспабы. Ол цитра мен лютняның элементтерін біріктіреді және 1940 жылдарға дейін көбінесе қобза деп аталды. Ертедегі аспаптардың (шамамен 1700 жыл) 5-ден 12-ге дейін ішегі болған және лютняға ұқсас болған. 20 ғасырда ішектердің саны бастапқыда 31-ге (1926), содан кейін 56-ға дейін артты. Қазіргі «концерттік» аспаптарда 68 ішегі бар (1954). Бандурада ойнайтын музыканттар бандуристтер деп аталады. 19 ғасырдың басында және 20 ғасырдың басында дәстүрлі бандура ойнаушылар, көбінесе соқырлар, қобзарлар деп аталды. Бұл аспап гуслидің (Шығыс Еуропалық псалтерий) және қобзаның (Шығыс Еуропалық лютня) қосылысынан пайда болған деп саналады. Кейбіреулер қобзаны бандураға ұқсас түр немесе аспап деп есептейді. «Бандура» термині 1441 жылдан бері польша жылнамаларында кездеседі. Дегенмен, гибридтеу 18 ғасырдың соңында немесе 19 ғасырдың басында болған.
A bandura (бандура) is a Ukrainian plucked string folk instrument. It combines elements of the zither and lute and, up until the 1940s, was also often called a kobza. Early instruments (c. 1700) had 5 to 12 strings and resembled lutes. In the 20th century, the number of strings increased initially to 31 strings (1926), then to 56 strings – 68 strings on modern "concert" instruments (1954). Musicians who play the bandura are referred to as bandurists. In the 19th and early 20th centuries traditional bandura players, often blind, were called kobzars. It is suggested that the instrument developed as a hybrid of gusli (Eastern European psaltery) and kobza (Eastern European lute). Some also consider the kobza as a type or an instrument resembling the bandura. The term bandura occurs in Polish chronicles from 1441. The hybridization, however, occurred in the late 18th or early 19th centuries.
Этимологиясы мен терминологиясы
Бандура алғаш рет 1441 жылғы поляк жылнамасында тіркелген. Онда Польша королі III Сигизмундтың король сарайында русьтік Тарашконы бандура ойнауға және шахмат ойнауға шақырғаны айтылған. Орта ғасырлық поляк қолжазбаларында украин тегінен шыққан басқа да сарай бандуристтері туралы жазбалар бар. 1908 жылы Киевтегі Микола Лысенко атындағы музыка және драма институты кобзар Иван Кучухура Кучеренко басшылығымен бандура ойнау сабақтарын ашты. Кучеренко 1911 жылға дейін сабақ берді, ал 1912 жылы Хнат Хоткевичпен сабақтарды қайта ашуға әрекеттер жасалды; алайда, Микола Лысенконың 1912 жылы қайтыс болуы және Хоткевичтің одан кейінгі жер аударылуы осы жоспардың іске асуына кедері келтірді. Хоткевич 1909 жылы Львовте бандураға арналған алғашқы оқулықты жариялады. Одан кейін аспап үшін арнайы жазылған бірнеше оқулықтар шықты, ең танымалдары Михаил Домонтович, Василий Шевченко және Василий Овчинниковтың 1913-14 жылдары жарық көрген еңбектері. 1910 жылы Хоткевич Киевте бандураға арналған алғашқы шығармасын жариялады. Бұл Харьков стилінде ойналатын халық бандурасына арналған "Одарочка" атты би пьесасы болды. Хоткевич 1912 жылы пьесалар жинағын дайындады, бірақ баспагердің тұтқындалуына байланысты ол басылған жоқ. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында аспап үшін көптеген шығармалар жазылса және оларды жариялауға дайындалса да, Украинада аспапқа арналған аз ғана музыка жарық көрді. 1913-14 жылдары Домонтович, Шевченко және Овчинников жазған, бандурамен сүйемелдеуде украин халық әндерінің аранжировкаларын қамтитын бірнеше бандура оқулықтары басылып шықты.
Banduras are first recorded in a Polish chronicle of 1441, which mentioned that Sigismund III, king of Poland, employed the Ruthenian Taraszko at court to play the bandura and be his chess companion. Medieval Polish manuscripts recorded other court bandurists of Ukrainian descent. In 1908, the Mykola Lysenko Institute of Music and Drama in Kyiv began offering classes in bandura playing, instructed by kobzar Ivan Kuchuhura Kucherenko. Kucherenko taught briefly until 1911, and attempts were made to reopen the classes in 1912 with Hnat Khotkevych; however, the death of Mykola Lysenko and Khotkevych's subsequent exile in 1912 prevented this from happening. Khotkevych published the first primer for the bandura in Lviv in 1909. It was followed by a number of other primers specifically written for the instrument, most notably those by Mykhailo Domontovych, Vasyl Shevchenko and Vasyl Ovchynnikov, published in 1913–14. In 1910, the first composition for the bandura was published in Kyiv by Khotkevych. It was a dance piece entitled "Odarochka" for the folk bandura played in the Kharkiv style. Khotkevych prepared a book of pieces in 1912 but, because of the arrest of the publisher, it was never printed. Despite numerous compositions being written for the instrument in the late 1920s and early 30s, and the preparation of these works for publication, little music for the instrument was published in Ukraine. A number of bandura primers appeared in print in 1913–14, written by Domontovych, Shevchenko, and Ovchynnikov and containing arrangements of Ukrainian folk songs with bandura accompaniment.
Патшалық санкциялары
Қобзарларды қуғын-сүргін 1876 жылы Императорлық Ресей кезінде «Эмс Указының» жариялануымен басталды: қобзарлар мен бандуристердің сахналық өнер көрсетуіне ресми түрде тыйым салынды. Указдың 4-тармағы украин тіліндегі, соның ішінде этнографиялық қойылымдарды қамтитын барлық музыканы тоқтатуға бағытталған. Осының салдарынан, соқыр кәсіби музыканттар, яғни қобзарлар, күнкөрісі үшін көшеге шығуға мәжбүр болды. Ірі, орыс тілді қалаларда олар украиндық емес халық тарапынан жалбарынушылар сияқты қаралып, тұтқынға алынып, аспаптары жойылды. Бұл шектеулер мен қатыгез қуғын-сүргін 1902 жылы ғана тоқтатылды, осы мақсатта Императорлық Археологиялық Қоғамнан Ішкі істер министрлігіне арнайы делегация жіберілді. 1876 жылы Ресей үкіметі енгізген «Эмс Указы» (санкциялар) украин тілінің қолданылуын қатты шектеді, ал 4-тармағында бандураны концерт сахнасында қолдануға тыйым салынды, себебі репертуардың барлығы украин тілінде орындалған. Көптеген бандуристер мен қобзарлар Украинаны басқаратын билік органдары тарапынан әр түрлі уақытта жүйелі түрде қуғынға ұшырады. Бұл бандураның украин тарихының нақты аспектілерімен байланысы және кейінірек бандуристер қабылдаған қобзар репертуарындағы діни элементтердің кең таралғандығы себеп болды. Кобзарлардың ерекше репертуарының көп бөлігі украин қазақтарының мұрасын бейнелейтін. Репертуардың маңызды бөлігін шіркеулерден тыс орындалатын пара литургиялық әндер (канттар) және псалмдар құрады, себебі дін қызметкерлері қобзарлардың моральдық беделіне күдікпен қарап, кейде тіпті оларға қарсы болды. Осы шектеулер мен қобзарлар мен бандуристердің жылдам жоғалуы салдарынан, 1902 жылы Харьковта өткен XII Археологиялық конференцияда көшпелі, соқыр бандура ойнаушыларының музыкалық өнері тағы да талқыланды. Соңғы соқыр қобзар (Остап Вересай) 1890 жылы қайтыс болды деп есептелді; алайда, тергеу жүргізілген соң, алты соқыр дәстүрлі қобзар тірі екені анықталды және конференция сахнасында өнер көрсетті. Содан кейін украиндық өзін-өзі тану сезімінің артуы бандураны, әсіресе жас студенттер мен зиялы қауым арасында танымал етті. Ішек жіптердің орнына металл жіптер қолданыла бастады, ол 1902 жылдан кейін стандартқа айналды. Аспаптың жіптерінің саны мен мөлшері де өсе бастады, сахналық өнер көрсетуге қажетті дыбыс шығару және күрделі сүйемелдеуді қажет ететін жаңа қалалық, фольклорлық әндер репертуарын орындау үшін. Батыстық музыкалық аспаптар мен батыстық музыкалық үлгілердің енгізілуімен аспапты қолдану ақсүйектер арасында азайды, бірақ ол Гетманаттағы украин қазақтарының танымал аспабы болып қала берді. Запорожский Сіші жойылғаннан кейін, аспапты Украинаның оң жағалауында кобзари деп аталатын көшпелі, соқыр музыканттар ойнай берді. Бандурист капеллаларының өнер ретінде бағалануы бандурада орындаумен байланысты технологияның дамуын жеделдетті. ХХ ғасырдың басында аспаптың толығымен қолданыстан шығып қалғаны туралы пікір болды. Ол кезде аспапта 20 жіп болды (4 бас және 16 қосымша). Аспаптан алынатын дыбыс көлемі концерт сахнасына жеткіліксіз болды.
The persecution of Kobzars started in 1876 under Imperial Russia with the publication of the Ems Ukaz: stage performances by kobzars and bandurists were officially banned. Paragraph 4 of the decree was specifically aimed at preventing all music, including ethnographic performances in Ukrainian. As a result, blind professional musicians such as the kobzars turned to the street for their sustenance. In the major Russian speaking cities, they were often treated like common street beggars by the non Ukrainian population, being arrested and having their instruments destroyed. The restrictions and brutal persecution were only halted in 1902 after a special delegation was sent to the Ministry of Internal Affairs from the Imperial Archaeological Society. Sanctions introduced by the Russian government in 1876 (Ems ukaz) that severely restricted the use of Ukrainian language and in point 4, also restricted the use of the bandura on the concert stage since all of the repertoire was sung in Ukrainian. Many bandurists and kobzars were systematically persecuted by the authorities controlling Ukraine at various times. This was because of the association of the bandura with specific aspects of Ukrainian history, and also the prevalence of religious elements in the kobzar repertoire that eventually was adopted by the latter day bandurists. Much of the unique repertoire of the kobzars idealized the legacy of the Ukrainian Cossacks. A significant section of the repertoire consisted of para liturgical chants (kanty) and psalms sung by the kobzari outside of churches as the latter were often suspicious of, and sometimes hostile to, the kobzars' moral authority. Because of these restrictions and the rapid disappearance of kobzars and bandurists, the topic of the minstrel art of the itinerant blind bandura players was again brought up for discussion at the XIIth Archeological Conference held in Kharkiv in 1902. It was believed that the last blind kobzar, (Ostap Veresai) had died in 1890; however, upon investigation, six blind traditional kobzars were found to be alive and performed on stage at the conference. Thereafter, the rise in Ukrainian self awareness popularized the bandura, particularly among young students and intellectuals. Gut strings were replaced by metal strings, which became the standard after 1902. The number of strings and size of the instrument also began to grow, in order to accommodate both the sound production required for stage performances, and the performance of a new repertoire of urban, folkloric song which required more sophisticated accompaniment. Use of the instrument fell into decline amongst the nobility with the introduction of Western musical instruments and Western music fashions, but it remained a popular instrument of the Ukrainian Cossacks in the Hetmanate. After the destruction of the Zaporozhian Sich, the instrument continued to be played by wandering, blind musicians known as kobzari in Right bank Ukraine. With the growing appreciation of bandurist capellas as an art form came the accelerated development of technology related to the performance on the bandura. At the beginning of the 20th century the instrument was thought to have gone into total disuse. At that time it had some 20 strings with wooden pegs (4 basses and 16 prystrunky). The volume obtained from the instrument was not loud enough for the concert stage.
Толеранттылық мерзімі
1918-1920 жылдары Октябрь революциясынан кейін, Орыс азамат соғысы кезінде бірнеше бандурист большевиктер тарапынан атылып өлтірілді. Осы бандуристердің көпшілігі түрлі украин қарулы күштерінің құрамында болған немесе украин сарбаздары үшін орындаған. Қазіргі деректер бойынша, осы кезеңде шамамен 20 бандурист қаза тапқан. Бұл тізімге көбінесе кобзарьтар енбеген. Осы кезеңде бандуристердің өлімі туралы нақты мәліметтер аз. 1923 жылдан бастап, Кеңес билігі елде бекіген кезде украин тілі мен мәдениетіне белгілі бір төзімділік көрсетілді. Осы кезеңде бандураның танымалдылығы күрт өсті. 20-шы ғасырда бандураның құрылымы, орындау техникасы және репертуары айтарлықтай өзгерді. Алғашқы өзгерістер аспаптың дыбық диапазонын кеңейтуге және дыбыстық сапасын жақсартуға бағытталды. 1911 жылға қарай 32 диатоникалық пернелі аспаптар кеңінен таралды, дәстүрлі кобзарьлардың аспаптарын ығыстырып шығарды. 1914 жыл шамасында металл құбыршалар қолданыла бастады, бұл орындаушыға аспапты дәлдеп келтіруге мүмкіндік берді. Бұл, әсіресе, ансамбльде орындағанда маңызды болды. 1920-шы жылдардың ортасына қарай аспапқа хроматикалық ішектер қосылды, бұл орындаушыға жарты тонды ноталарды ойнауға және жақын тонды гармонияларға өтуге мүмкіндік берді. Аспаптың құрылымы осы ішектердің қосымша кернеуін қабылдау үшін өзгертілді. Ішектердің саны шамамен 56-ға жетті. Келесі дамуларға 1891 жылдан бері қолданылып келе жатқан металл ішектер, 1912 жылы енгізілген металл құбыршалар, 1925 жылдан бастап қосылған хроматикалық ішектер және аспапты жылдам қайта келтіруге арналған механикалық тетіктер жүйесі (алғаш рет 1931 жылы қолданылды) жатты. 1931 жылы бандурист аспабын әртүрлі, нақты тонды гармонияларға жылдам келтіруге мүмкіндік беретін алғашқы механизмдер жасалды. 1926 жылы Михайло Телиха жинақтаған бандура шығармаларының жинағы Прагада жарық көрді. Гнат Хоткевич 1928 жылы бандураға арналған бірнеше шығармалар жинағын дайындады, алайда Кеңес Одағындағы саяси өзгерістерге байланысты бұл жинақтар жарияланбады. Бандураларды сериялық өндіруге арналған шеберханалар Украинадан тыс жерлерде (Мәскеуде (1908) және Прагада (1924)) бұрын құрылған болса да, Украинада бандураларды үздіксіз сериялық өндіру 1930 жылдары ғана басталды. Бандура ойнау бойынша консерватория курстары Кеңес революциясынан кейін ғана қайта іске қосылды, Хоткевич Харьковқа оралғаннан кейін 1926 жылы Музыкалық-драма институтында және 1938 жылы Киевте бандура ойнау класын оқытуға шақырылды. Василий Емец 1923 жылы Прагада 60-тан астам студенті бар бандура мектебін ашты. Алайда, 1932-1933 жылдары кеңестік билік украиндық ұлттық сананың өсуін шектеуге тырысып, украин қалалық халық мәдениетіне қатаң шектеулер қойды. Украинадағы бандура сыныптары таратылды, ал көптеген бандуристер кеңес үкіметі тарапынан қуғынға ұшырады.
In 1918–20 a number of bandurists were shot by Bolsheviks after the October Revolution, during the Russian Civil War. Most of these bandurists were members of the various Ukrainian Armed forces or played for Ukrainian soldiers. Current accounts list some 20 known bandurists who perished in this time period. Few kobzari are included in this list. Few records accurately document the deaths of bandurists from this period. From 1923, there was a period of tolerance to Ukrainian language and culture existed whilst Soviet power was entrenched in the country. During this time the popularity of the bandura grew considerably. The bandura underwent significant changes in the 20th century, in construction, technique and repertoire. Initial developments were made in making the range of the instrument greater and improving the sonority of the instrument. By 1911 instruments with 32 diatonically tuned strings had become common, almost replacing the traditional instruments played by the traditional kobzars. Metal tuning pegs made an appearance around 1914. This allowed the performer to tune his instrument accurately. This was crucial particularly when playing in an ensemble. By the mid 1920s, chromatic strings were also added to the instrument which allowed the performer to play accidentals and allowed the performer to modulate into close related keys. The construction of the instrument was modified to allow for the additional tension of these strings. The number of strings rose to about 56. Subsequent developments included metal strings (introduced post 1891) and metal tuning pegs (introduced in 1912), additional chromatic strings (introduced from 1925) and a mechanical lever system for rapid re tuning of the instrument (first introduced in 1931). In 1931 the first mechanisms were developed, which allowed the bandurist to retune his instrument quickly in a variety of more distinct keys. In 1926, a collection of bandura compositions compiled by Mykhailo Teliha was published in Prague. Hnat Khotkevych also prepared a number of collections of pieces for the bandura in 1928; however, because of dramatic political changes within the Soviet Union, none of these collections was published. Although workshops for the serial manufacture of banduras had been established earlier outside of Ukraine (in Moscow (1908), and Prague (1924)), continuous serial manufacture of banduras was only started in Ukraine, sometime in 1930. Formal conservatory courses in bandura playing were re established only after the Soviet revolution, when Khotkevych returned to Kharkiv and was invited to teach a class of bandura playing at the Muz Dram Institute in 1926 and in Kyiv in 1938. Vasyl Yemetz established in 1923, a bandura school in Prague, with over 60 students. By 1932–33, however, the Soviets tried to control the rise of Ukrainian self awareness with severe restrictions on Ukrainian urban folk culture. Bandura classes in Ukraine were disbanded, and many bandurists were repressed by the Soviet government.
Қуғын-сүргін жылдары
1926 жылы Кеңес Одағы Коммунистік партиясы (большевиктер) жергілікті Коммунистік партиялар ішіндегі деп саналған ұлтшылдық тенденцияларға қарсы күрес бастады. 1927 жылы Орталық Комитет орыс тілін КСРО-дағы арнайы тіл деп жариялады. 1928 жылы дәстүрлі кобзарлардың өмір салтына тікелей әсер ететін шектеулер күшіне енді, олар паспортсыз саяхаттауға және лицензиясыз өнер көрсетуге тыйым салынды. Сондай-ақ, тіркелмеген тұрақтарға, сондай-ақ лицензиясыз бандура жасауға немесе жөндеуге тыйым салынды. 1929 жылдың шілдесінде көптеген украин зиялылары Украинаны азат ету одағының (көптеген жағдайда ойдан шығарылған) мүшелері деп айыпталып тұтқындалды. Осы кезеңде бірнеше танымал бандуристтер жоғалып кетті. Бұл бандуристтердің көпшілігі 1918 жылғы Революцияға Украина Ұлттық Республикасының жағында қатысқан. Украинаны азат ету ұйымының мүшелерін қудалау кезінде бірнеше бандуристтер және бандура ансамбльдерін ұйымдастыруға көмектескен адамдар да тұтқындалды. Кейбіреулері Сібірдегі лагерьлерге жіберілді, ал басқалары Ақ теңіз каналын қазуға жіберілді. Кейбір бандуристтер осы лагерьлерден қашуға мүкіндік алды. 1930 жылдары Кубаньда бандуристерді тұтқындау толқыны болды. Тұтқындалған бандуристердің көпшілігі 5-10 жылға лагерьте немесе жер аударылуға, көбінесе Сібірге жіберілді. 1930 жылдары Украинада көшпелі музыканттардың – кобзарлар дәстүрі аяқталды. Осы кезеңде көптеген соқыр емес бандуристердің тұтқындалғанын растайтын құжаттар сақталған, бірақ олар салыстырмалы түрде жеңіл жаза алды. 1934 жылдың қаңтарында Украина үкіметі республика астанасын Киевке көшіру туралы жарлық шығарды. Барлық мемлекеттік мекемелер көшірілгендіктен, көптеген мемлекеттік ұйымдар ұзақ уақыт бойы тиімді жұмыс істемеді. Көшіру кезінде көптеген құжаттар жоғалып немесе орынсыз сақталды. Қаңтар айынан бастап мемлекеттік қаржыландырылатын бандурист капелласының суретшілері еңбекақысын алуын тоқтатты. Қазан айына қарай, жалақысыз қалған мемлекеттік бандурист капелласы жұмысын тоқтатты. Желтоқсан айында украин зиялыларына қарсы репрессиялар 65 украин жазушысының тұтқындалуына әкелді. 1930 жылдары Кеңес билігі украин мәдениетінің қолайсыз деп саналған аспектілерін бақылау және шектеу шараларын қабылдады (орысшалауды қараңыз). Бұған бандураға деген қызығушылық та кірді. Мәдени шаралардың антисоветтік деп саналатын қызметін бақылау үшін түрлі санкциялар енгізілді. Бұл санкциялар осындай мәдени артефакттарға қызығушылықтың өсуіне тиісті әсер етпегенін көрсеткенде, осы артефакттарды сақтап жүргендер, мысалы бандуристер, кеңес билігінің қатал қуғын-сүргініне ұшырады. Көптеген адамдар тұтқындалды, ал кейбіреулері өлімге кесілді немесе еңбек лагерлеріне жіберілді. 1930 жылдардың соңындағы Ұлы тазалау кезінде Киевтегі ресми мемлекеттік бандурист капелласы саяси тұтқындауларға байланысты әр 2 апта сайын көркемдік жетекшілерін ауыстырып отырды. 1930 жылдар бойы бандуристер үнемі тұтқындалып, бірнеше айға созылатын жауап алу үшін алып келінді. Көптегендер билік тарапынан қысымға ұшырады. 1930 жылдардың басында айыптаулыларға салыстырмалы түрде жеңіл жаза – 2-5 жыл берілсе, 1936 жылдан кейін жазалар көбінесе өлім жазасына кесілді және дереу орындалды. 1937-1938 жылдары көптеген бандуристер өлімге кесілді. Осы кезеңде бандуристер мен кобзарлардың жеке-жеке өлім жазасына кесілгені туралы көптеген құжаттар сақталған. Қазірге дейін 41 бандуристтің ату жазасына кесілгені туралы құжаттар табылды, ал шамамен 100 адам 10-17 жылға сотталғаны туралы құжаттар бар. Көп жағдайда тұтқындалғандар мойындау үшін азапталды. Үкімді үштік шығарып, тыңдаудан кейін бірнеше сағат немесе күндер ішінде орындады. Өлім жазасына кесілгендердің отбасыларына бандурист лагерьге жіберілгенін және хат алмасуға құқығы жоқ екенін айтылды.
In 1926, the Communist Party of Soviet Union (bolsheviks) began to fight against presumed nationalist tendencies within the local Communist parties. In 1927, the Central Committee decreed that Russian was a special language within the Soviet Union. By 1928, restrictions came into force that directly affected the lifestyle of the traditional kobzars, and stopped them from traveling without a passport and performing without a license. Restrictions were also placed on accommodations that were not registered and also on the manufacturing or making of banduras without a license. In July, 1929, many Ukrainian intellectuals were arrested for being supposed members of the (very likely fictional) Union for the Liberation of Ukraine. A number of prominent bandurists disappeared at about this time. Most of these bandurists had taken part in the Revolution of 1918 on the side of the Ukrainian National Republic. With the prosecution of the members of the organization for the Liberation of Ukraine, a number of bandurists and also people who had helped organize bandura ensembles were included. Some were arrested and sent to camps in Siberia. Others were sent to dig the White Sea Canal. Some bandurists were able to escape from these camps. In the 1930s, there was also a wave of arrests of bandurists in the Kuban. Many of these arrested bandurists received relatively "light" sentences of 5–10 years camp detentions or exile, usually in Siberia. In the 1930s, the authentic kobzar tradition of wandering musicians in Ukraine came to an end. In this period, documents attest to the fact that a large number of non blind bandurists were also arrested at this time, however they received relatively light sentences of 2–5 years in penal colonies or exile. In January 1934, the Ukrainian government decreed that the capital of the republic would move to Kyiv. As all government departments were moved, many government organizations did not work correctly or efficiently for significant periods of time. In the move, many documents were lost and misplaced. From January, the artists of the state funded Bandurist Capellas stopped being paid for their work. By October, without receiving any pay, the state funded Bandurist Capellas stopped functioning. In December, a wave of repressions against Ukrainian intellectuals also resulted in 65 Ukrainian writers being arrested. In the 1930s, Soviet authorities took measures to control and curtail aspects of Ukrainian culture (see Russification) they deemed unsuitable. This also included any interest in the bandura. Various sanctions were introduced to control cultural activities that were deemed anti Soviet. When these sanctions proved to have little effect on the growth in interest in such cultural artifacts, the carriers of these artefacts, such as bandurists, often came under harsh persecution from the Soviet authorities. Many were arrested and some executed or sent to labor camps. At the height of the Great Purge in the late 1930s, the official State Bandurist Capella in Kyiv was changing artistic directors every 2 weeks because of these political arrests. Throughout the 1930s, bandurists were constantly being arrested and taken off for questioning which may have lasted some months. Many were constantly harassed by the authorities. Whereas in the early 1930s those incriminated received relatively light sentences of 2–5 years, after 1936, the sentences were often fatal and immediate – death by shooting. In 1937–38, large numbers of bandurists were executed. Documents have survived of the many individual executions of bandurists and kobzars of this period. So far, the documentation of 41 bandurists sentenced to be shot have been found with documents attesting to approximately 100 receiving sentences of between 10–17 years. Often, those who were arrested were tortured to obtain a confession. Sentences were pronounced by a Troika and were dealt out swiftly within hours or days of the hearing. The families of those who were executed were often told that the bandurist had been sent to a camp without the right to correspond.
Жаппай қастандық
Соңғы жылдары осыған дәлелдер пайда болды, 1933 жылдың желтоқсанында – 1934 жылдың қаңтарында Украина КСР-інің астанасы Харьковта өткен (көбінесе этнографиялық конференция ретінде жасырылған) оқиғаға назар аударады. Елдің түкпір-түкпірінен келген көптеген көшпелі музыканттар, әсіресе соқыр кобзарлар мен лирниктер шақырылды, олардың саны шамамен 300-ге жуық болды. Барлығы кейіннен жаңа советтік қоғамда қажетсіз элементтер деп танылып, жазаланды. 1978 жылы украиналық соқыр музыканттардың совет билігі тарапынан жаппай қырғынға ұшырағаны туралы мәліметтер (Соломон Волковтың «Куәліктері: Шостаковичтің естеліктері» және Леонид Плющтың «Тарихтың маскарады») (1978) жарық көрді. Мұндай трагедия туралы алғашқы айғақтар 1981 жылы украин диссидент ақыны Микола Хорбахтың жазбаларында кездеседі. Көп тараған нұсқа бойынша, музыканттар этнографиялық конференция деген желеумен жиналды, содан кейін жаппай өлімге ұшырады. Әртүрлі деректерде конференцияның уақыты мен орны туралы әртүрлі мәліметтер келтіріледі. Бұл жағдайды одан да қиындататыны – кобзарлар, бандуристтер және лирниктер арасында айырмашылықтың шамалы болуы. Мұндай конференция ұйымдастырылғанын растайтын мұрағаттық құжаттар табылды, оларды конференцияның ұйымдастырушыларының бірі болған бандурист Михайло Полотай куәландырды. Кобзарлардың жаппай қырғынға ұшырағанын тікелей растайтын құжаттар әзірге табылған жоқ, бірақ сол кезде қайтыс болған немесе жоғалып кеткен кобзарлар мен бандуристтердің маңызды тізімі бар. Бір дерек бойынша, конференция 1933 жылдың желтоқсанында Харьков маңында өткізілді, онда 300 (шамамен 50) соқыр кобзар мен (шамамен 250) лирник жиналды және қала шегінен тыс шатқалда қырылды. Бұл қырғынның орны жақында Харьков облысының Пятихатты ауданындағы КГБ (немесе НКВД) меншігіндегі демалыс үйінің аумағында табылды. Бұл трагедиялық оқиғаны еске алу үшін Харьковтың орталығында ескерткіш орнатылды.
In recent years evidence of this has emerged, pointing to an event (often masked as an ethnographic conference) that was held in Kharkiv, the capital of the Ukrainian SSR, in December 1933 – January 1934. Many itinerant street musicians from all over the country, specifically blind kobzars and lirnyks, were invited to attend, amounting to an estimated 300 participants. All were subsequently executed as unwanted elements in the new Soviet Society. In 1978, evidence came to light (Solomon Volkov's Testimony: The Memoirs of Shostakovych and Leonid Plyushch's History's Carnival) (1978) about the mass murder of the Ukrainian blind musicians by the Soviet authorities. Previous mentions of such a tragedy date back to 1981 in the writings of dissident Ukrainian poet Mykola Horbach. According to a widespread version, the musicians were gathered under the guise of an ethnographic conference and then mass executed. Various versions give different times for the conference and location. The confusion is exacerbated by the fact that little differentiation is made between the kobzari, bandurists and lirnyky. Archival documents attesting to the organisation of such a conference have been found which were affirmed by bandurist Mykhailo Polotay who had been one of the instigators and organisers of the conference. Although no documents directly attesting to the mass execution of the kobzari has been found to date, we do have a significant list of kobzari and bandurists who died or disappeared at this time. By one of the versions, the conference was organized near Kharkiv in December 1933, where 300 (c.50) blind kobzars and (c.250) lirnyks were gathered near Kharkiv and left to die of exposure in a gully outside of the city limits. The location of this atrocity has recently been discovered on the territory of recreation building owned by the KGB (or the NKVD) in the area of Piatykhatky, Kharkiv Oblast. A monument has also been erected in the centre of Kharkiv to mark this tragic event.
Тұрақсыздық жылдары
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, әсіресе Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін, бұл шектеулер біршама жеңілдетілді және бандура курстары Украинадағы музыка мектептері мен консерваторияларда қайта ашылды, бастапқыда Киев консерваториясында Хоткевичтің шәкірті Владимир Кабачоктың басшылығымен. Сталиннің қайтысынан кейін Кеңес үкіметінің қатаң саясатына толық нүкте қойылды. Осы кезеңде қуғынға ұшыраған көптеген бандуристер «ақталу» алды. Кейбір жер аударылғандар Украинаға оралды. Консерватория курстары қайта құрылды және уақыт өте келе Чернигов пен Львовтағы музыка аспаптары зауыттары бандураны сериялық өндіріспен қайта жаңғыртты. Нацистердің кобзарлар мен бандуристерді қудалау туралы көптеген мәліметтер советтік өтіріктер еді, алайда бірқатар белгілі бандуристер нацистердің қолынан қаза тапты. Олардың ішінде Телиха есімді бандурист Киевтегі Баби-Яр трагедиясында 1942 жылдың ақпан айында қаза тапты. Советтік дереккөздер И. Кучеренко сияқты көптеген кобзарлардың өлімін неміс-нацилік оккупацияға жатқызуға тырысты. Бірақ соңғы құжаттар осы өлімдердің көптеген нұсқаларын жоққа шығарды. 1950 жылдары бірнеше бандурист түсініксіз жағдайларда қайтыс болды немесе жоғалып кетті. Кейбірі апатқа ұшырады (Сингалевич, Кухта, Коник). Сонымен қатар, шамамен 30-50 бандурист Батыс Украинадан Сібірге депортацияланды. 1960 жылдары коммунистік партия бандура өнеріне толық бақылау орнатты. Бандураны әйелдерге бейімдеу кезеңі басталды, нәтижесінде еркектер бандураны оқу үшін консерватория курстарына қабылданбады. Бандурада ойнаушылардың репертуары тарихи әндер мен жырлардан романтикалық махаббат туралы лирикалық шығармаларға және классикалық фортепиано туындыларының ноталарға түсірілуіне дейін өзгерді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бандура өндірісінде екі зауыт жетекшілік етті: Чернигов музыка аспаптары зауыты (1954-1991 жылдар аралығында айына 120 аспап, барлығы 30 000-нан астам аспап шығарды) және Львовтағы «Трембита» музыка аспаптары зауыты (1964 жылдан бері 3 000-нан астам аспап шығарды). Киев пен Мельницо-Подилск шеберханаларында да сериялық өндірісте аспаптар жасалды. 1948 жылы Германияда Гончаренко ағайындары украин бандуристтер хорының шеберханасында концерттік сахна үшін механизмді сенімді ету және аспаптың дыбысын тегістеу жұмыстарын жалғастырды. Украинада Иван Скляр да осындай жұмыстарды жүргізіп, 1956 жылы «Киев бандурасын» жасады – ол Украинадағы көптеген кәсіби бандуристер үшін негізгі аспапқа айналды. Сәл жетілдірілген аспапты кейінірек Львовта Василий Герасименко да жасады. Тікелей және ашық қарсыласу тоқтағанымен, коммунистік партия түрлі жасырын тәсілдер арқылы бандурист өнерін бақылауда ұстап, манипуляциялады. Бандура ойнаушылар енді репертуарын цензурадан өткізіп, советтікке қарсы деп есептелетін мәдени элементтерден бас тартуға мәжбүр болды. Бұған діни мәтіндері немесе әуендері бар әндер, Рождество әндері, қазақтардың тарихы туралы әндер және ұлтшылдық мәтіндері бар әндер кірді. Кейбір бандуристер коммунистік партия қатарында жоғары лауазымдарға көтеріліп, Украинаның жетекші музыкалық оқу орындарында украин мәдениетінің дамуын шектеді (мысалы, Сергей Баштан 30 жылдан астам уақыт бойы Киев консерваториясының бірінші хатшысы болды). Бандураны әйелдерге бейімдеу саясаты бандураны кәсіби деңгейде оқуға ниет білдірген еркектердің санын да қатты шектеді (кобзар өнері бастапқыда тек еркектерге арналған еді). Бұл қызық жайт, өйткені кәсіби ансамбльдің саны біреу ғана болды және ол тек еркектерден құралған. Аспапты әйелдерге бейімдеу бандуристердің репертуарындағы өзгеріске әкелді – батырлық жырлардан романстарға көшуге. Аспап алуда шектеулер болды және бандураға арналған музыкалық әдебиеттерді басып шығару бақылауда ұсталды. Сахнада тек «сенімді» орындаушыларға ғана өте цензуралық және шектеулі репертуармен өнер көрсетуге рұқсат берілді. Бұл шектеулер өнер түрінің қазіргі дамуына елеулі әсер етіп отыр.
After World War II, and particularly after the death of Joseph Stalin, these restrictions were somewhat relaxed and bandura courses were again re established in music schools and conservatories in Ukraine, initially at the Kyiv conservatory under the direction of Khotkevych's student Volodymyr Kabachok, who had returned to Kyiv after being released from a gulag labour camp in Kolyma. After the death of Stalin, the draconian policies of the Soviet administration were halted. Many bandurists who, during that period, had been persecuted were "rehabilitated". Some of those exiled returned to Ukraine. Conservatory courses were re established and, in time, the serial manufacture of banduras was rekindled by musical instrument factories in Chernihiv and Lviv. Most accounts of Nazi persecution of kobzars and bandurists were Soviet fabrications, however a number of prominent bandurists did die at the hands of the Nazis. One notable bandurist was Teliha who was executed in the tragic Babi Yar massacre in Kyiv in February 1942. Soviet sources tried attribute the deaths of numerous kobzars such as I. Kucherenko to the German Nazi occupation. Recent documents have disproved most of these versions of their deaths. In the 1950s, a number of bandurists also either died or disappeared under strange and unexplained circumstances. Some had accidents (Singalevych, Kukhta, Konyk). A significant number, approximately 30–50 bandurists, were also deported to Siberia from Western Ukraine. By the 1960s, total Communist Party control of the bandura art was achieved. A period of feminisation of the bandura took place where males were not accepted into conservatory courses to study the bandura. The repertoire of those that played the bandura underwent a major change from history songs and epics to romantic love and lyric works and transcriptions of classical piano works. After World War II, two factories dominated the manufacturing of banduras: the Chernihiv Musical Instrument Factory (which produced 120 instruments a month, over 30,000 instruments from 1954 to 1991) and the Trembita Musical Instrument Factory in Lviv (which has produced over 3,000 instruments since 1964). Other serially manufactured instruments were also made in workshops in Kyiv and Melnytso Podilsk. In Germany in 1948, the Honcharenko brothers in the workshops of the Ukrainian Bandurist Chorus continued to refine the mechanism to make it more reliable for the concert stage and also even out the tone of the instrument. Similar developments were also undertaken by Ivan Skliar in Ukraine who in 1956 developed the concert Kyiv bandura – an instrument which has become the workhorse of most professional bandurists in Ukraine. A slightly more refined instrument was also developed later by Vasyl Herasymenko in Lviv. Although direct and open confrontation ceased, the Communist party continued to control and manipulate the art of the bandurist through a variety of indirect means. Bandura players now had to censor their repertoire and stop any cultural aspects that were deemed to be anti Soviet. This included songs with religious texts or melodies, Christmas carols, historic songs about the cossack past, and songs with any hint of a nationalistic sub text. Some bandurists rose in the ranks of the Communist Party to become high level administrators. (e. g. Serhiy Bashtan was the first secretary of the Communist Party at the Kyiv conservatory for over 30 years and, in that position, restricted the development of many aspects of Ukrainian culture in the premier music establishment in Ukraine). A policy of feminization of the bandura also severely restricted the number of male bandurists able to study the bandura at a professional level (kobzarstvo had originally been an exclusively male domain). This was perplexing as there was only one professional ensemble and it was made up exclusively of male players. The feminization of the instrument influenced a significant change in the repertoire of the bandurist from a heroic epic tradition to one singing romances. Restrictions existed in obtaining instruments and control was exercised in the publication of musical literature for the bandura. Only "trusted" performers were allowed to perform on stage with severely censored and restrictive repertoire. These restrictions continued to leave a significant impact on the contemporary development of the art form.
Қайта қалпына келтіру жылдары
1970 жылдардың аяғында бұл концерттік аспаптар Чернигов зауытында, кейін Львов зауытында сериялық түрде өндіріле бастады. 1970 жылдардың ортасында бандюристтерге кәсіби деңгейде орындауға мүмкіндік беретін жасанды тырнақтар да жасалды. 1960 жылдары Бастан Киев консерваториясының студенттерімен жүргізген жұмыстарының негізінде қазіргі заманғы кәсіби бандура техникасы мен репертуарының негізін қалады. Украина композиторлары екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және әсіресе 1950-1970 жылдары ғана аспап үшін шығармалар жазуға белсенді кірісті, олардың ішінде Микола Дремлюха, Анатолий Коломиец, Юрий Олийник және Кост Миасков сияқты композиторлар сонаталар, сюиталар және концерттер сияқты күрделі туындылар жазды. Соңғы жылдары украин композиторлары өздерінің оркестрлік шығармаларына бандураны енгізе бастады, дәстүрлі украин халық опералары, мысалы, "Наталка Полтавка" бандураға бейімделді. Я.Станковичтің "Купало" және В.Киктаның "Священный Днепр" сияқты заманауи туындыларында да бандура оркестр құрамына енгізілді. Олийник және Петер Сенчук сияқты украин текті шетел композиторлары да бандура үшін маңызды шығармалар жазды. Бүгінде Украинадағы барлық музыка консерваториялары бандура орындау бойынша курстар ұсынады. Бандураны оқыту барлық музыка колледждерінде және көптеген музыка мектептерінде жүргізіледі, сонымен қатар бандура орындау және педагогика саласындағы жоғары білім алуға мүмкіндік бар. Киев және Львов консерваториялары мен Киев мәдениет университеті осы саланың ең беделді оқу орындары болып табылады, бұл олардың тәжірибелі профессорлық-оқытушылық құрамының арқасында мүмкін болды. Одесса консерваториясы мен Харьков мәдениет университеті де дамып келе жатқан маңызды орталықтар.
In the late 1970s these concert instruments began to be manufactured serially by the Chernihiv factory, and later the Lviv factory. In the mid 1970s artificial fingernails were also developed which allowed the bandurist to perform more professionally. In the 1960s the foundation of the modern professional bandura technique and repertoire were laid by Bashtan based on work he had done with students from the Kyiv Conservatory. Professional Ukrainian composers only started composing seriously for the instrument after World War II and specifically in the 1950 70's, including such composers as Mykola Dremliuha, Anatoly Kolomiyetz, Yuriy Oliynyk and Kost Miaskov, who have created complex works such as sonatas, suites, and concerti for the instrument. In recent times, more Ukrainian composers have started to incorporate the bandura in their orchestral works, with traditional Ukrainian folk operas such as Natalka Poltavka being re scored for the bandura. Contemporary works such as Kupalo by Y. Stankovych and The Sacred Dnipro by Valery Kikta also incorporated the bandura as part of the orchestra. Western composers of Ukrainian background, such as Oliynyk and Peter Senchuk, have also composed serious works for the bandura. Today, all the conservatories of music in Ukraine offer courses majoring in bandura performance. Bandura instruction is also offered in all music colleges and most music schools, and it is now possible to get advanced degrees specialising in bandura performance and pedagogy. The most renowned of these establishments are the Kyiv and Lviv conservatories and the Kyiv University of Culture, primarily because of their well established staff. Other centers of rising prominence are the Odessa Conservatory and Kharkiv University of Culture.
Қазіргі
Бандурада ойнайтын қазіргі заманғы ең белгілі топ – Шпилясти Кобзари. Тин Сонцияның көптеген шығармаларында бандураның үні бар. Бұл аспаптың үні HASPYD тректерінің кейбіреулерінде де естіледі.
The main modern band that plays bandura is Shpyliasti Kobzari. Most of compositions of Tin Sontsia contains bandura sound. That instrument sounds in some of HASPYD tracks.
Құрылыс
Дәстүрлі бандураның артқы жағы әдетте бір бөлік қатты ағаштан (тал, тобылғы, жаңғақ немесе шаған) қашалып жасалады. 1960 жылдан бері, қосылған артқы бөлігі бар бандуралар да жиі кездеседі; ал соңғы кезде шыны талшықтан жасалған артқы бөлігі бар бандуралар да жасала бастады. Резонаторлық тақта әдетте шырша ағашынан жасалады. Қабылдағыштар мен көпір қайың сияқты қатты ағаштардан жасалады. Бұл аспап бастапқыда диатоникалық болған, және 1920 жылдары хроматикалық ішектер қосылғанмен, оны диатоникалық аспап ретінде тартуды жалғастырады. Көптеген қазіргі заманғы концерттік бандуралар аспапты әртүрлі тондарға жылдам қайта реттеуге мүмкіндік беретін механизмдермен жабдықталған. Мұндай механизмдер алғаш рет 1950 жылдардың соңында концерттік бандураларда қолданылды. Хоткевич, Леонид Хайдамака, Петр Хончаренко, Скляр, Герасименко және Уильям Ветзал қазіргі бандура құрылысына зор үлес қосты. Бүгінде бандураның құрылысы, ұстау тәсілі, ойнау техникасы, репертуары және дыбысы бойынша ерекшеленетін төрт негізгі түрі бар.
The back of a traditional bandura is usually carved from a solid piece of wood (either willow, poplar, cherry or maple). Since the 1960s, glued back instruments have also become common; even more recently, banduras have begun to be constructed with fiberglass backs. The soundboard is traditionally made from a type of spruce. The wrest planks and bridge are made from hard woods such as birch. The instrument was originally a diatonic instrument and, despite the addition of chromatic strings in the 1920s, it has continued to be played as a diatonic instrument. Most contemporary concert instruments have a mechanism that allows for rapid re tuning of the instrument into different keys. These mechanisms were first included in concert instruments in the late 1950s. Significant contributions to modern bandura construction were made by Khotkevych, Leonid Haydamaka, Peter Honcharenko, Skliar, Herasymenko and William Vetzal. Today, there are four main types of bandura which differ in construction, holding, playing technique, repertoire, and sound.
Фольк немесе Старосвицка Бандура
Старосвицкая бандура немесе дәстүрлі бандура, 18 ғасырдың соңында кең таралған, кейде халықтық немесе ескі бандура деп те аталады. Мұндай аспаптарда әдетте 12-ден 20-ға дейін, ал кейде 23 ішек болады, олар диатоникалық түрде көйлектеліп (4–6 бас ішек және 16–18 дыбыстық ішек, «прыстрюнки» деп аталады) орналасады. Бұл аспаптар көбінесе жергілікті ауыл скрипка шеберлері қолмен жасайды, сондықтан екі бірдей аспап кездеспейді. Артқы бөлігі әдетте бір бөлік ағаштан, көбінесе жылы ағаштан (сабаннан) қашалып жасалады, ал тіреуіштері қатты ағаштан жасалған. Ішектер диатоникалық гаммаға (мажор, минор немесе модальдық) көйлектеледі, бас ішектері диатоникалық қатардың I, IV және V сатыларына сәйкес келеді. Бұл аспап Украинада көшпелі, соқыр жыраулар – кобзарилер қолданды. Дәстүрлі түрде олардың ішектері жануар терісінен жасалған, бірақ 1891 жылдан кейін көптеп өндірілген скрипка ішектерінің пайда болуымен бірге болат ішектер танымал бола бастады және 20 ғасырдың басында кеңінен қолданылатын болды. 1980 жылдары Георгий Ткаченконың шәкірттері, атап айтқанда Микола Будник, Владимир Кушпет, Микола Товкайло және Виктор Мишалов бастамасымен бандураның нағыз халықтық үлгісін ойнауға деген қызығушылық қайта жанданды. Бұл қозғалысты олардың шәкірттері жалғастырып, Михаил Хай, Кость Черемский және Юрий Федынский басқаратын кобзар гильдияларын құрды. Аспапты ойнауға арналған арнайы курстар мен оқулықтар жасалды. Қазіргі таңда аспап жасаушылардың ішінде Будник, Товкайло, Русалим Козленко, Василий Бояновский, Федынский және Билл Ветзал бар. Харьков қаласында 3 жылда бір рет өткізілетін Хнат Хоткевич атындағы халықаралық халық аспаптары фестивалінде бандураны нағыз өнермен ойнау бойынша номинация енгізілген.
The Starosvitska bandura or traditional bandura, common from the late 18th century, is also sometimes referred to as folk or old time bandura. These instruments usually have some 12 20 23 strings, tuned diatonically (4–6 bass strings and 16–18 treble strings known as prystrunky). These instruments are handmade, usually by local village violin makers with no two instruments being identical. The backs are usually hewn out of a single piece of wood, usually willow, and wooden pegs made of hard woods. The strings are tuned to a diatonic scale (major, minor, or modal) with bass strings tuned to corresponding I, IV, and V degrees of the diatonic row. The instrument was used almost exclusively by itinerant blind epic singers in Ukraine, called kobzari. Traditionally these instruments had gut strings, however, after 1891 with the introduction of mass produced violin strings steel strings began to become popular and by the beginning of the 20th century they were prevalent. In the 1980s, there has been a revival of renewed interest in playing the authentic folk version of the bandura initiated by the students of Heorhy Tkachenko, notably Mykola Budnyk, Volodymyr Kushpet, Mykola Tovkailo, and Victor Mishalow. The movement has been continued by their students who have formed kobzar guilds Mikhailo Khai, Kost Cheremsky and Jurij Fedynskyj. Formal courses have been designed for the instrument as have been written handbooks. Several notable, present day makers of the instrument include the late Budnyk, Tovkailo, Rusalim Kozlenko, Vasyl Boyanivsky, Fedynskyj, and Bill Vetzal. A category for authentic bandura playing has been included in the Hnat Khotkevych International Folk Instruments competition held in Kharkiv every 3 years.
Киев стиліне тән бандура
Киев стилі немесе академиялық бандура – қазіргі Украинада ең көп қолданылатын аспап. Олардың 55–65 металл ішегі бар (12–17 бас және 50 требль ішегі, «прыстрюнки» деп аталады), 5 октаваға дейін хроматикалық түрде құбылатын, қайта құбылау механизмдерімен немесе оларсыз. Бұл аспаптар Киев стиліндегі бандура деп аталады, себебі олар Киев бандурист капелласы ұсынған Киев стилінде ойнау техникасын қолданушылар үшін жасалған. Ойнау стилі Черниговтен шыққан кобзарлардың әдістеріне негізделгендіктен, аспапты кейде Чернигов стиліндегі бандура деп те атайды. Концерттік бандуралар негізінен Чернигов музыкалық аспаптар зауытында немесе Львовтағы «Трембита» музыкалық аспаптар зауытында өндіріледі. Мельница-Подилск және Киев шеберханаларынан сирек кездесетін аспаптар да бар. Бұл аспаптар екі негізгі типке бөлінеді: «Стандартты Прима» және «концерттік» аспаптар. «Концерттік» аспаптар «Прима» аспаптарынан аспаптың жоғарғы бөлігінде орналасқан құбылау механизмімен ерекшеленеді. «Концерттік» Киев стиліндегі бандуралар алғаш рет 1948–1954 жылдары Иван Скляр ұйымдастырған Киевтегі музыкалық шеберханада, ал 1952 жылдан бастап Чернигов музыкалық аспаптар зауытында жасалды. Чернигов зауыты 1991 жылы бандура жасауды тоқтатты. Киев стиліндегі бандуралардың тағы бір түрін Василий Герасименко әзірледі, және оны Львовтағы «Трембита» музыкалық аспаптар зауыты қазірге дейін жасап келеді. Сонымен қатар, бұрынғы Мельница-Подилск эксперименталды музыка шеберханасынан да сирек кездесетін аспаптар бар.
The Kyiv style or academic bandura is the most common instrument in use today in Ukraine. They have 55–65 metal strings (12 to 17 basses and 50 treble strings known as prystrunky) tuned chromatically through 5 octaves, with or without retuning mechanisms. The instruments are known as Kyiv style banduras because they are constructed for players of the Kyiv style technique pioneered by the Kyiv Bandurist Capella. Because the playing style was based on the techniques of the kobzars from Chernihiv, the instrument is occasionally referred to as the Chernihiv style bandura. Concert banduras are primarily manufactured by the Chernihiv Musical Instrument Factory or the Trembita Musical Instrument Factory in Lviv. Rarer instruments exist from the Melnytso Podilsk and Kyiv workshops. These instruments exist in two main types: 'Standard Prima' instruments and 'concert' instruments, which differ from the 'Prima' instruments in that they have a re tuning mechanism placed in the upper wrest plank of the instrument. 'Concert' Kyiv style banduras were first manufactured in Kyiv at a music workshop organized by Ivan Skliar from 1948–1954 and from 1952 by the Chernihiv Musical Instrument Factory. The Chernihiv factory stopped making banduras in 1991. Another line of Kyiv style banduras was developed by Vasyl Herasymenko and continues to be made by the Trembita Musical Instrument Factory in Lviv. Rarer instruments also exist from the now defunct Melnytso Podilsk experimental music workshop.
Харьков стиліне тән бандура
Бұл аспаптарды негізінен Украинадан тыс шеберлер жасайды, бірақ соңғы кезде олар Украинада едәуір ізделіске ие болды. Олар диатоникалық (34–36 тармен) немесе хроматикалық (61–68 тармен) реттелген. Стандартты Харьков бандурасын алғаш рет Хоткевич және Хайдамака 1920 жылдардың ортасында жасады. Жартылай хроматикалық нұсқасын Хончаренко ағайындары 1940 жылдардың соңында жасады. 1980 жылдары Герасименко бірнеше аспап жасады. Австралиядағы Гнат Хоткевич атындағы украин бандурист ансамблі Батыста Харьков стиліндегі бандураны пайдаланған жалғыз ансамбль болды. Қазіргі уақытта канадалық бандура жасаушы Билл Ветзал осы аспаптарды жасауға белсенді түрде кірісіп, сәттілікке жетіп отыр. Оның соңғы аспаптары толық хроматикалық, қайта реттеу механизмімен жабдықталған, ал артқы бөлігі шыны талшықтан жасалған. Сонымен қатар, америкалық бандура жасаушы Андрий (Энди) Бирко да Харьков бандураларын жасап жатыр, ол гитаралардың (жазық және дөңгелек бетті) құрылымдық және акустикалық принциптерін қолданып, аспапқа теңдесілген және біркелкі дыбыс беруге тырысады. Қазіргі уақытта ол хроматикалық аспаптарды шығарады, бірақ оларда қайта реттеу механизмдері жоқ.
These instruments are primarily made by craftsmen outside of Ukraine; however, in more recent times, they have become quite sought after in Ukraine. They are strung either diatonically (with 34–36 strings) or chromatically (with 61–68 strings). The standard Kharkiv bandura was first developed by Khotkevych and Haydamaka in the mid 1920s. A semi chromatic version was developed by the Honcharenko brothers in the late 1940s. A number of instruments were made in the 1980s by Herasymenko. The Hnat Khotkevych Ukrainian Bandurist Ensemble in Australia was the only ensemble in the West to exploit the Kharkiv style bandura. Currently, Canadian bandura maker Bill Vetzal has focused on making these instruments with some success. His latest instruments are fully chromatic, with re tuning mechanism, and the backs are made of fibreglass. Additionally, Andrij (Andy) Birko, an American bandura maker, is also making Kharkiv instruments, applying construction and acoustic principles from guitars (both flat top and arch top) in an attempt to provide a more balanced and even tone to the instrument. Currently, he produces chromatic instruments but without re tuning mechanisms.
Киев-Харьков Гибридті бандура
Харьков және Киев бандураларының ерекшеліктерін біріктіріп, жаңа аспап жасауға талпыныстар жасалған. Алғашқы әрекеттерді 1948 жылы Германияда Хончаренко аға-інілері жасады. 1960 жылдары Склиар, 1980 жылдары В. Герасименко, ал соңғы кезде Канадада Ветзал осы бағытта жұмыс істеді.
Attempts have been made to combine aspects of the Kharkiv and Kyiv banduras into a unified instrument. The first attempts were made by the Honcharenko brothers in Germany in 1948. Attempts were made in the 1960s by Skliar, in the 1980s by V. Herasymenko, and more recently by Vetzal in Canada.
Оркестрлік бандуралар
Оркестрлік бандураларды алғаш рет Леонид Хайдамака 1928 жылы Харьков қаласында украиндық халық аспаптары оркестріндегі бандура бөлімінің диапазонын кеңейту мақсатымен жасады. Ол стандартты Харьков бандурасынан бір октава жоғары және бір октава төмен қалыптасқан пикколо және бас өлшемдегі аспаптарды құрастырды. Иван Скляр Киев бандурист капелласында пайдалану үшін Киев стиліндегі басқа да аспаптарды жасады, атап айтқанда альт, бас және контрабас бандураларын. Дегенмен, бұл аспаптар коммерциялық саудаға түспеді және өте шектеулі санда ғана жасалды.
Orchestral banduras were first developed by Leonid Haydamaka in Kharkiv 1928 to extend the range of the bandura section in his orchestra of Ukrainian folk instruments. He developed piccolo and bass sized instruments tuned, respectively, an octave higher and lower than the standard Kharkiv bandura. Other Kyiv style instruments were developed by Ivan Skliar for use in the Kyiv Bandurist Capella, in particular alto , bass and contrabass sized banduras. However, these instruments were not commercially available and were made in very small quantities.
Ансамбльдер
Батыста бандураны концерттік орындауды алғаш рет енгізген жетекші ансамбль – Украина бандуристтер хоры. Батыстағы маңызды бандура ансамбльдерінің арасындағы үлкен үлес қоскан топтар – Канада бандурист капелласы және Хнат Хоткевич атындағы украин бандуристтер ансамблі. Украина орталықтарында да көптеген ұқсас ансамбльдер құрылды, соның ішінде кейбір шағын ансамбльдер ерекше танымал болды.
The premier ensemble pioneering the bandura in performance in the West is the Ukrainian Bandurist Chorus. Other important bandura ensembles in the West that have made significant contributions to the art form are the Canadian Bandurist Capella and the Hnat Khotkevych Ukrainian Bandurist Ensemble. Numerous similar ensembles have also become popular in Ukrainian centres, with some small ensembles becoming extremely popular.