Кіріспе

Ағылшын балалар кітаптарының суретшісі Паулин Диана Бейнс (9 қыркүйек 1922 – 1 тамыз 2008) – ағылшын суретші, жазушы және коммерциялық суретші. Ол 200-ден астам кітапқа суреттер мен иллюстрациялар салған, олардың көп бөлігі балалар жанрында болған. Ол Дж.Р.Р. Толкиннің кішігірім шығармаларының алғашқы суретшісі болды, соның ішінде «Хам фермері Джайлс», «Вуттон Майорының Смиті» және «Том Бомбадильдің оқиғалары». «Хоббит» және «Сақиналардың иесі» кітаптарының мұқабаларындағы суреттерімен, сондай-ақ ішкі иллюстрациялары бар «Орта Жер картасы» атты плакат картасымен ол кеңінен танылды. Ол С.С. Льюистің «Нарния жылнамалары» атты жеті томдық шығармасының бірінші кітабынан бастап, «Арыстан, Қар ханшайымы және Гардероб» кітабына дейін барлық жеті томын суреттеді. «Нарния суретшісі» репутациясын алған ол Брайан Сиблидің «Нарния елі» сияқты туындыларын да суреттеді. Басқа авторлармен жұмыс істеуден бөлек, Роджер Ланселин Гриннің «Троя жұмбақтары» және Иона мен Питер Опидің тақпақтар жинақтарын суреттеген Бейнс, Грант Уденнің «Шығармашылық сөздігі» үшін 600-ге жуық иллюстрация жасады, осы еңбегі үшін ол Кейт Гринауэй медалін жеңіп алды. Өмірінің соңында ол жануарлар немесе Библиялық тақырыптардағы өзінің кітаптарын жазып, суреттеуге кірісті.

Ерте өмір

Бейнс 1922 жылдың 9 қыркүйегінде Англияның Шығыс Суссекс аймағындағы Хоув қаласындағы 67 Брансуик Плейс мекенжайында дүниеге келген. Оның әкесі – Фредерик Уильям Уилберфорс Бейнс (1887–1967), анасы – Джесси Харриет Мод Бейнс, туған тегі Каннингэм (шамамен 1888–1958). Оның жалғыз туысы – үлкен әпкесі Анжела Мэри Бейнс. Бейнс шетелдегі балалық шағымен бақытты болған. Бейнс үйге қайтып бара жатқан сапарында жылап ұйықтап қалғанын еске алады. Он бес жасында ол әпкесінің ізімен Фарнхэм өнер мектебіне (қазір Шығармашылық өнер университетінің құрамында) оқуға түсті. Ол екі семестр бойы дизайнды оқыды, ол оның пісіп-жетілген техникасының негізіне айналды.

Соғыс жұмысы және ерте мансап

1940 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанына бір жыл өткен соң, екі Байнс әпке де Әйелдердің еріктік қызметіне қосылды, сонымен қатар Лондонның ірі баспасынан жұмыс іздеуге тырысты. Бес күннен кейін Эймс Бейнске "ересектерге арналған ертегі (аждаһа мен алыптары бар!)" үшін үлгі суреттерін жіберуді сұрап хат жазды, ол үшін "тарихи және топографиялық (Оксфорд және Уэльс) шындыққа жақындық" қажет болды. Бейнс Эймске Оксфордты сурет салғандықтан жақсы білетінін, ал Уэльсті – Уэльс картобын теріп жинағандықтан білетінін айтты. Толкиннің баспагерлері басқаша ойлады, олар оның кітаптарын Алан Ли, Фрэнсис Мосли, Тед Насмит және Данияның Маргрете II-сінің суреттегенін қалаған. Ақырында, Толкин Байнстің өзінің маңызды туындыларын суреттеуге лайықты суретші емес деп шешті, себебі оларға оның сала алатын суреттерінен "көрікті немесе құрметке лайық" суреттер қажет болды.

Том Бомбадильдің оқиғалары

[[Файл:Паулин Байнстың қазынасы.jpg|thumb|upright|Паулин Байнстың Дж. Р. Р. Толкиннің 1962 жылғы «Том Бомбадилдің оқиғалары» кітабы үшін салған «Қазына» суреті. Бейнс бұл суретті кітаптағы суреттердің арасында ең жақсы көретін, бірақ Толкин одан көңілі қалды, өйткені ол екі тұлғаның да ықтимал емес екенін сезінді: рыцарь қалқан мен шлем тағу керек еді, ал дракон үңгірдің кіреберісін қадағалау керек еді. Бейнстің ең нәзік және ұқыпты суреттерін қамтитын «Том Бомбадилдің оқиғалары» 1962 жылы жарық көрді. Бейнс Толкинге кітаптағы өлеңдердің ішіндегі ең сүйіктісі – «Қазына» екенін айтты; тек көп уақыттан кейін ол осы өлеңге салған суретінен оның көңілі қалғанын білді – ол үңгірдің аузынан алысқа қарап тұрған драконды және қалқан мен шлемсіз рыцарьды салған, бұл Толкинге сенімсіз көрінген.

"Хоббит" және "Жылғалдақтардың иесі" фильмдерінің мұқабалары

1961 жылы «Пуффин» баспасы «Хоббит» кітабының мұқабасына Бейнстің суретін пайдаланды. Үш жыл өткен соң «Аллен мен Унвин» баспасы «Жүзіктер Иесі» кітабын үш томдық, қалың қаптамалы, әсем басылым түрінде жариялады. Олар Бейнстен кітапқа арналған қалташа жасауды сұрады. Бейнс бұл әңгімені бұрын оқымағандықтан, сурет салмас бұрын мың беттей мәтінді оқуға тура келді. Бірақ кітапты жақсы білетін әпкесі оны осы қиын жағдайдан құтқарып, Толкиннің кейіпкерлері мен оқиға орындарының панорамасын салды, Бейнс осы суреттің үлгісін алды. Бейнс салған триптих оның ең көп көшірілген суреттерінің біріне айналды. Ол 1968 жылы «Жүзіктер Иесі» кітабының бір томдық қағазды басылымының, ал 1981 жылы үш томдық «Unwin Paperbacks» басылымының көрнекті мұқабасы ретінде қайта пайдаланылды. Бейнс Арагорнның туын да жасады, ол 1955 жылғы қазан айында «Патшаның оралуы» ромасын газетте жарнамалау үшін қолданылды. «Баллантайн» баспасының американдық басылымы Бейнстің басқаша мұқабасымен шығарылды. Кітап 1975 жылы Ұлыбританияда «Том Бомбадилдің оқиғалары» кітабымен бірдей стильде екінші рет басылып шыққанда, мұқабасы тағы да өзгерді. Оның суреттері 2005 жылы Верлин Флигер редакциялаған және Толкиннің туындыларын зерттеушілердің қосымша материалдарымен толықтырылған басылымда да қолданылды.

Орта жүздің карталары

1969 жылы Толкиннің "Сильмариллионды" аяқтауын күтіп отырғанда, Аллен мен Унвин Бейнске оның Ортажердің картасын салуды тапсырды. Гэмпширдегі Бордон әскери лагерінің картографтарының көмегімен Бейнс 1970 жылы Allen & Unwin плакат ретінде жариялаған Ортажер картасын жасады. Екі карта да әйгілі болды.

Билбоның соңғы әні

1974 жылы, Толкин қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Allen & Unwin оның «Билбоның соңғы әні» өлеңін Байнстың үшінші және соңғы Толкин плакаты ретінде жариялады. Оның суреті Толкин «Сақиналардың иесі» кітабының соңғы беттерінде сипаттаған көріністі бейнелейді: Сэм, Мерри және Пиппин Сұр гаваньдарда Фродо, Билбо, Эльронд, Галадриэль және Гандальфты Орта жерден Аман еліне алып бара жатқан эльф кемесін қадағалап тұр. 1990 жылы өлең Бейнстің суреттерінің үш параллель тізбегімен кітап ретінде қайта басылды: бірі Билбоның Ривенделден Өлмейтін жерлерге саяхатын көрсетеді, екіншісі Билбоны әртүрлі демалыс күйлерінде бейнелейді, ал үшіншісі «Хоббит» кітабындағы оқиғаларды суреттейді. Кітапты басқа баспагерлер он екі жылдан кейін қайта басып шығарғанда кейбір суреттер алынып тасталды.

Басқа жұмыстар

1978 жылы Бейнс Толкиннің «Сэр Гавен және Жасыл рыцарь», «Жемше» және «Сэр Орфео» атты аудармаларының кітап мұқабасын салған. 1980 жылы Allen & Unwin компаниясы Толкиннің бірнеше қысқа шығармаларының бір томдық антологиясы «Поэмалар мен әңгімелер» кітабын шығарды. Кітапта Бейнстің «Ниггелдің жапырағы» әңгімесі, «Биортнот Беортхелм ұлының үйге оралуы» поэмасы, «Хамдық Джайлс шаруа», «Том Бомбадилдің оқиғалары» және «Вуттон-Майордың Смиті» үшін жаңа суреттері енген. Сондай-ақ, соңғы үш шығармаға арналған Бейнстің барлық түпнұсқа суреттері де қосылды, олардың кейбіреулері сұр және қызғылт сары түстермен қайта өңделді. Бейнс Том Бомбадил суретіне оралып, «Қазына» үшін салған суретін Толкиннің қалауынша айдаһар мен рыцарь бейнесін жасап қайта жұмыстады. 2014 жылы кітап қалташалық форматта қайта басылғанда, мұқабасының өңделген нұсқасы қолданылды. Бейнстің Толкинге арналған соңғы суреті 2003 жылы жарық көрді, ол кезде «Вуттон-Майордың Смиті» және «Ниггелдің жапырағы» аудиокітабына 1970 жылдары Бейнстен тапсырыс алған, бірақ бұрын жарияланбаған Ниггелдің Ұлы ағашын суреттеген сурет қосылған CD дискісі енгізілді.

Нарния жылнамалары

[[Файл:Таң атқанға кіру.jpg|thumb|upright|С. Льюис балалар мен жануарларды суреттеуге қабілетті суретші іздегенде, Бейнс осы талапқа сай келеді деп ойлады. 1949 жылы он жылдық сәтсіз әрекеттерден кейін ол фаун өмір сүрген ел туралы әңгімесін аяқтады – Нарния елі, онда әрдайым қыс болатын, бірақ Рождество ешқашан келмейтін. Толкиннің жақын досы Льюис, оның «Фермер Джайлз Хам» үшін салған суреттерін көргеннен кейін Бейнсті иллюстрациялауға шақырды. Бейнс авторлық құқықтарды талқылауға құштар болмағандықтан, оның жұмысын Льюис баспасына бір кітабы үшін бар болғаны 100 фунт стерлингке сатты. Льюис оның еңбегі Нарния кітаптарын танымал етуге үлкен үлес қосып, ол сериямен тығыз байланыстырып, «Нарния суретшісі» атанды, бұл атау оның мансабының көп бөлігінде сақталды. Льюис Бейнске жазған хаттарында оны жоғары бағалады. Оның суреттері «шын мәнінде тамаша» және «көптеген егжей-тегжейлі элементтерге толы» болды. Ол «әрбір кітабы алдыңғысынан жақсырақ» екенін айтты. «Соңғы шайқас» үшін Карнеги әдеби сыйлығын жеңіп алғанымен құттықтағанда, Льюис: «Бұл шынымен «біздің» медалі емес пе? Суреттер де мәтінмен бірге қарастырылғанына сенімдімін» деді. Бірақ кейде ол оның техникалық шектеулері туралы тікелей айтты. «Егер сіз 6 ай демалып, анатомияны оқысаңыз, сіздің мүмкіндіктеріңіз шексіз болар еді», - деп жазды ол. Ол рыцарьдың қалқанын сол емес, оң қолына таққанын байқады. Льюис досы Дороти Л. Сайерске: «Полин Б. туралы басты мәселе – оның жануарлар анатомиясын білудегі толық жетіспеушілігі. Соңғы кітапта ол, соңғы рет, атты қалай салу керегін үйренді. Мен оның жұмысына қатысты әрдайым күмәнмен қарадым, бірақ оның артықшылықтары да болды (оның ботаникалық суреттері әдемі), оған жұмыс қажет болды (ескі анасын күтіп отыру керек болды деп ойлаймын), және ең жаманы, ол өте ұялмастық танытатын адам, сондықтан сынға төтеп бере алмайтын. Кез келген нақты сөккен сөзбен ол жұмыстан бас тартар еді, ашуланбай, керісінше, өте қайғылы, көңілсіз күйде. Ол белгілі бір формальды фантастикалық деңгейде жақсы суретші (Толкиннің «Фермер Джайлз» кітабын менің кітаптарымнан жақсырақ салды), бірақ қайық қалай жүзіп жүретіні, садақпен қалай ату, аяқтар қалай тіреліп тұратыны, немесе жұдырықтар қалай қысылатыны туралы мәселелер оны қызықтырмады. Арабеск [өрнек] – оның нағыз шақыруы». Сайерс өз кезегінде Бейнстің жұмысын қатты сынады.

Бейнс К. С. Льюис туралы

Льюис Бейнске кездесулерінде көп әсер ете алмады. Олар аз хат алмасты, ол оны "мейірімді және төзімді", тартымды және әдепті деп тапты. Біраз уақыттан кейін ол 1988 жылғы Льюис туралы жазылған өмірбаяннан оның артынан шағымданғанын білді. "Оны құрметтеу үшін оны ұнатудың қажеті жоқ", - деді ол сенімді серігі Шарлотта Кориге. "Ол ешқашан досым болған жоқ". Ол өзінің Нарния суреттерінің өзінің басқа жұмыстарын басып тастағанына өкінді және кітап коллекционері "Арыстан, Сиқыршы және Гардероб" кітабының бірінші басылымы үшін оған сурет салғаны үшін төленген ақшадан гөрі көп төлейтінін түсінді. 1994 жылы Джеймс Риорданның "Нарниялықтар кітабы" Нарнияның кейіпкерлерінің галереясын ұсынды. Бейнстің Льюис туындыларының арасында Дуглас Грешемнің "Нарнияның ресми аспаздық кітабы", "Нарнияның сиқырлы елі" жұмбақ кітабы, Сибли және Элисон Сейдждің "Нарниялықтар қазынасы", "Нарниялық білімдер", "Нарния тарихы" кітабы бар. Бейнс ең мақтан тұтқан нәрсе – Грант Уденнің "Шығармашылық сөздігі" үшін салған шамамен алты жүз сурет болды, оған ол екі жылға жуық уақыт жұмсады. Осы суреттері үшін ол 1968 жылғы кітапхана және ақпарат мамандары институтының Кейт Гринавей медалін, ең жақсы кітап иллюстрациясы үшін алды.

Жеке өмір

Байнстың әкесі зейнеткерлікке шыққаннан кейін Үндістаннан Англияға оралып, Байнстың анасымен бірге Оңтүстік-Батыс Суррейдегі Фарнхэмге жақын жердегі үйге қоныстанды. Байнс Толкинге де жақын болды, оның христиандығын Льюиске қарағанда "көбірек тамырланған және көзге түспейтін" деп бекітті. Орегон университетінде екінші, кішкентай Байнс мұрағаты бар. Ол Толкин мен Льюис кітаптары үшін салған суреттерінің көп бөлігі алғаш жарыланғалы бері үздіксіз басылып келеді. 1998 жылға қарай, "Нарния" хикаяларының өзі 100 миллионнан астам дана сатылды. Байнстың Нарния суреттері Голливудтың "Нарния жылнамалары" фильмінің үй медиасынан шыққан материалдарында пайдаланылу арқылы одан да кеңірек танылды. Жарты ғасырдан кейін Байнстың киім шкафының артындағы маңызды сапарына берген бағасы шынайы болды. "Мен оны жай ғана жұмыс деп есептедім". Mythlore Inklings журналындағы Байнсқа арналған In Memoriam еңбегінде Хаммонд пен Скалл оның қолымен Дж.Р.Р. Толкин мен К.С. Льюис ойлап тапқан әлемдер алғаш рет көз алдына келгенін айтты. Кейбір оқырмандар оның суреттері үшін Ортажер, Нарния жері болды деді.