Кіріспе

1979 және 2001 жылдар аралығында Гананың басшысы Джерри Джон Роулингс (22 маусым 1947 – 12 қараша 2020, сондай-ақ «Кіші Иса» деп те аталады) – ганалық әскери шенеунік, ұшқыш және саясаткер. Ол 1979 жылы қысқа мерзімге, ал 1981 жылдан 2001 жылға дейін елді басқарды. 1992 жылға дейін әскери хунтаны басқарды, содан кейін Гананың демократиялық жолмен сайланған президенті болып екі мерзім қызмет етті. Роулингс 1979 жылы Ганадағы мемлекеттік төңкерістен кейін Гана Әуе Күштерінің ұшқыш лейтенанты ретінде билікке келді. Бұрын, ол 1979 жылдың 15 мамырында, демократиялық сайлауға бес апта қалғанда, биліктегі әскери үкіметке қарсы сәтсіз төңкеріс талпынысын жасады. Билікті азаматтық үкіметке тапсырғаннан кейін, ол 1981 жылдың 31 желтоқсанында, бейсенбі күні Уақытша Ұлттық Қорғаныс Кеңесінің (PNDC) төрағасы ретінде елді басқаруды қайта қолға алды. 1992 жылы Роулингс әскери қызметтен кетіп, Ұлттық Демократиялық Конгресс (ҰДК) партиясын құрды және Төртінші Республиканың алғашқы президенті болды. Ол 1996 жылы тағы төрт жылға қайта сайланды. Гана Конституциясына сәйкес екі мерзім қызметтенгеннен кейін, Роулингс 2000 жылы президенттікке кандидат ретінде вице-президенті Джон Атта Миллсты қолдады. Роулингс Африка Одағының Сомалидегі өкілі болды. 2020 жылы 73 жасында қайтыс болды және мемлекеттік жерлеу рәсімі өткізілді.

Өмірбаян

Роулингс Джерри Роулингс Джон ретінде 1947 жылдың 22 маусымында Гананың Акра қаласында, Джелюкопе, Кетадан шыққан Анло-Эве Виктория Агботуи мен Шотландияның Кирккдбригширдегі Касл-Дуглас қаласынан келген британдық химик Джеймс Рамси Джонның отбасында дүниеге келді. Роулингс Ачимота мектебінде және Тешидегі әскери академияда оқыды. Роулингс Ачимота колледжінде оқып жүргенде танысқан Нана Конаду Агиеманға үйленді. Олардың үш қызы болды: Занэтор Роулингс, Яа Асантева Роулингс, Амина Роулингс; және бір ұлы, Кимати Роулингс. Джуниор Агого Роулингстің жүрегі туған інісі еді.

Білім және әскери мансап

Роулингс 1967 жылы Ачимото колледжінде орта білімін аяқтады. Одан кейін көп ұзамай Гана әуе күштеріне қосылды; өтінішінде әскерилер оның тегін Джон және орта атын Роулингс деп өзгертіп жазды. 1968 жылғы наурыз айында ол Гананың Батыс аймағындағы Такоради қаласына оқуын жалғастыру үшін жіберілді. 1969 жылғы қаңтарда бітіріп, ұшқыш офицер болып тағайындалды, Су-7 соғыс ұшағын ұшудағы ең үздік курсант атанды және бағалы "Жылдам құс" жүлдесін жеңіп алды, өйткені ол әуедегі акробатикалық тәсілдерде шебер болған. 1978 жылғы сәуірде ол лейтенант шеніне ие болды. Гана әуе күштерінде қызмет еткен кезінде Роулингс Жоғарғы әскери кеңестегі (ЖЖК) жемқорлықтың салдарынан тәртіп пен моральдың төмендегенін байқады. Ол жоғары лауазымдарға көтерілген сайын, жеңілтек таптармен және олардың әлеуметтік құндылықтарымен байланысқа түсті, соның нәтижесінде қоғамдағы әділетсіздікке деген көзқарасы қатаңдады. Сондықтан ЖЖК оған күдіспен қарады. 1979 жылғы төңкерістен кейін ол Гана университетінің студенттік қауымдастығына қатысты, онда әлеуметтік және саяси идеяларды оқу және талқылау арқылы солшыл идеологияны қалыптастырды. Сенімсіз дереккөз: күні=2021 жылғы қаңтар.

1979 жылғы төңкеріс және тазалаулар

1972 жылы қаңтарда төңкеріс арқылы билікке келген Игнатиус Куту Ачеампонг үкіметінен Раулингс көңілі тоймады. Ол Бас әскери сотта өлім жазасына кесіліп, түрмеге қамалды, бірақ оның іс-әрекеттерін тудырған әлеуметтік теңсіздік туралы айтқандары халықтың ыстық ықыласын тудырды. Үкіметтің құтқаруға келмейтін сыбайлас жемқорлыққа батқанын және Гананың дамуы үшін жаңа басшылық қажет екенін мәлімдеп, ол топты Акуффо үкіметі мен Жоғарғы Әскери Кеңесін құлатуға бағытталған төңкеріске жетекшілік етті.

1981 жылғы төңкеріс және реформалар

Лиманн режимі Гананың неоколониалды экономикалық тәуелділігін шеше алмайтынына сенген Роулингс Лиманнға қарсы екінші төңкеріс жасады және 1981 жылдың 31 желтоқсанында бүкіл саяси элитаға айып тақты. Лиманның Халықтық Ұлттық Партиясының орнына Роулингс ресми үкімет ретінде Уақытша Ұлттық Қорғаныс Кеңесін (PNDC) әскери хунта құрды. Даниэль Ортега (Никарагуа) және Сэм Нухома (Намибия) сияқтылар. Көбірек танымал болған Роулингс Лиманның Каддафидің Ливиясына бойкот жариялауын кері қайтарды, бұл "Қара Жұлдыздарға" 1982 жылғы Африка Ұлттары Кубогына қатысуға мүмкіндік берді. Команда төртінші рет АФКОН кубогын жеңіп алды, бұл 2022 жылға дейін олардың соңғы жеңісі болды. PNDC халықты білдіретінін мәлімдегенмен, оған нақты экономикалық саясатты жасау және іске асыру тәжірибесі жетіспеді. 1982 жылдың желтоқсанында ПНДК импорт лицензияларына байланысты сыбайлас жемқорлықты жою және сауданы Батыс нарықтарына тәуелділіктен ауыстыру мақсатымен экспорттық-импорттық саудада мемлекеттік монополия құрудың төрт жылдық экономикалық бағдарламасын жариялады. 1992 жылдың қаңтар айында сайлаулар өткізіліп, Гана көппартиялық демократияға қайта оралды. Оппозициялық партиялардың бәсекеге қабілеттілігі Роулингстің үлкен артықшылықтарымен шектелді. Роулингстің жеңісіне оның билігі кезінде қоғамға енгізілген түрлі партиялық құрылымдар, "революция органдары" деп аталатын, көмектесті. Роулингс 1993 жылдың 7 қаңтарында, жаңа конституция күшіне енген күні қызметке кірісті, ал үкімет Гананың Төртінші Республикасы деп аталды.

Саясат пен реформалар

Раулингс 1982 жылы Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қоры ұсынған Экономикалық жаңғырту бағдарламасын (ЭЖБ) іске қосты, себебі 18 ай бойы әкімшілік басқару және жаппай жұмылдыру арқылы экономиканы басқаруға тырысқаннан кейін экономиканың жағдайы нашарлап кетті. Президенттік және парламенттік сайлаулар бір күні өтті, сайлаудың заңдылығын одан да нығайту үшін мөлдір дауыс жәшіктері пайдаланылды.

Әскери қызметтен кейінгі

1992 жылғы Конституция президентті екі мерзімге дейін қызмет етуге шектейді, тіпті бұл мерзімдер қатарынан келмесе де. Роулингс 2000 жылы үшінші мерзімге түсу үшін Конституцияны өзгертуге тырыспады. Ол 2001 жылы зейнетке шықты, ал оның орнына 1996 жылғы басты қарсыласы Джон Агиекум Куфуор келді. Бұл Гана тарихында биліктегі үкіметтің оппозициядан сайланған өкілге бейбіт түрде билікті тапсыруының алғашқы жағдайы болды. Куфуор 2000 жылы президенттік сайлаудың екінші турында Роулингстің вице-президенті Джон Атта Миллсты жеңіп, президент болды. 2004 жылы Миллс Куфуормен болған кезекті сайлауда жеңілісті мойындады.

Төралқадан кейінгі кезең

2000 жылдың қарашасында Роулингс БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннанның 2001 жылды Халықаралық Еріктілер жылы деп жариялауымен байланысты, арнайы өкілі болып тағайындалды. Ол еріктілікті насихаттау мақсатында түрлі шаралар мен конференцияларға қатысты. 2010 жылдың қазан айында Роулингс Африка Одағының Сомалидегі өкілі болып тағайындалды. 2010 жылдың қарашасында ол Суринам президенті болып сайланған Деси Бутерсенің инаугурациясына қатысып, елді аралап көрді. Ол Марун халқының Ганадан шыққан тегіне ерекше қызығушылық танытты. Роулингс НДК партиясын үнемі қолдауын жалғастырды. 2019 жылдың шілдесінде ол Томас Санкараны еске алу комитетінің төрағасы ретінде Буркина-Фасоға үш күндік жұмыс сапары жасады. 2019 жылдың қыркүйегінде ол Гана президенті мен халқының атынан Зимбабвенің бұрынғы президенті Роберт Мугабенің қоштасу рәсіміне делегация басшысы ретінде қатысып, құрмет көрсетті.

Өлім және мемлекеттік жерлеу

Роулингс 2020 жылғы 12 қарашада Аккрадағы Корле Бу оқу ауруханасында, Ганада "қысқа мерзімді аурумен" емделуге түскеннен кейін бір аптадан соң қайтыс болды. Кейбір хабарларға сәйкес, оның өлімі COVID-19 салдарынан туындаған асқынуларға байланысты болған. Оның өлімі анасы Виктория Агботуидің 2020 жылғы 24 қыркүйекте қайтыс болғаннан кейін шамамен екі ай өткен соң орын алды. Президент Нана Акуфо Аддо оның құрметіне жеті күндік аза тұруды жариялады және тулар жартылай түсірілді. Оның отбасы мүшелері Гана үкіметінен оны Вольта аймағындағы Кета қаласында жерлеуге рұқсат беруді сұрады. Оның естелігіне көңіл айту кітабына қол қою графигі жарияланды. 2020 жылғы 23 желтоқсанға жоспарланған жерлеу рәсімі отбасының өтініші бойынша кейінге шегерілді.

Мемлекеттік жерлеу

2021 жылдың 24-27 қаңтарында Аккрада Роулингсты еске алу рәсімдері ұйымдастырылды. 2021 жылдың 24 қаңтарында Киелі Рух соборында Джерри Роулингс үшін реквием мессасы өткізілді, содан кейін сол күні кешке Аккрадағы Әуе күштері офицерлері үйінің алаңында қаралы күзет ұйымдастырылды. Оның денесі 2021 жылдың 25-26 қаңтарында Аккра халықаралық конференция орталығының вестибюлінде қойылды. Оның шешесінің туған халқы – анло-эве халқының дәстүрлі рәсімдері де орындалды. 2021 жылдың 27 қаңтарында Қара Жұлдыз алаңында мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті, оған ұлттық және халықаралық саяси лидерлер, жоғары дәрежелі басшылар, дипломаттар және басқа да көрнекті тұлғалар қатысты. Содан кейін Брма лагеріндегі әскери бейіште әскери салтанаттармен, баяу маршпен, Гана Әуе күштерінің тікұшағының ұшуымен, әскери музыканттардың соңғы сигналды орындауымен және 21 зеңбірек оғымен жерленді.

Марапаттар мен құрметтер

1984 жылдың шілдесі: Куба басшысы Фидель Кастродан Жозе Марти ордені. 2013 жылдың қазаны: Гананың солтүстігіндегі Даму зерттеулері университетінің құрметті ғылым докторы (әдебиет бойынша). Бұл сыйлық Роулингстің университет құруға қосқан үлесін мойындады. 1993 жылы ол 50 000 АҚШ доллары көлеміндегі "Аштық жобасы" жүлдесін мемлекеттік университет құруға бастама беру үшін қолданды (1992 жылдың мамырында негізі қаланды), ол Гананың үш солтүстік аймағындағы алғашқы осындай университет болды. 2013 жылдың қазаны: "Халық еркіндігінің жаһандық чемпионы" сыйлығы Мкива гуманитарлық қорына табыс етілді. 2014 жылдың тамызы: Әдебиет докторы, құрметті атағы. 2018 жылдың тамызы: Маркус Гарви сыйлығы. 2018 жылдың желтоқсаны: Гананың әміршілік жүйесіндегі даму басшысы ретінде Аноның Тогбига Нутифафа I атанды. 2021 жылдың желтоқсаны: Панафрикалық жазушылар қауымдастығы оны құрметтеу үшін "Дж. Р. Роулингс: естеліктер мен естелік заттар" кітабын жазды.

Мұра

Президент Нана Акуфо Аддо UDS Басқарушы Кеңесіне осы оқу орнын Джерри Джон Роулингс атымен атауды ұсынды, себебі Роулингс өзінің 50,000 АҚШ доллары көлеміндегі "Аштық жобасы" сыйлығын университеттің негізін қалау үшін бастапқы капитал ретінде пайдаланды. Оның отбасы бұл ұсынысты қабылдады. Оның балалары, Яа Асантауа Агиман Роулингс және Амина Агиман Роулингс басқаратын "Дж. Дж. Роулингс қоры" атты қоры құрылды.