Гана саяси жүйесі мен партиялары

Кіріспе

Гананың саяси ұйымдары мен партиялары Гана саясаты президенттік өкілді демократиялық республика аясында жүзеге асырылады, онда Гана президенті мемлекет басшысы және үкімет басшысы болып табылады, сондай-ақ екі партиялық жүйе бар. Үкімет резиденциясы Алтын мерейтой үйінде орналасқан. Атқару билігі үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Заң шығару билігі үкімет пен Парламентке жүктелген. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз. Төртінші Республиканы құрған Конституция республикалық демократиялық үкімет үшін негізгі хартаны ұсынды. Онда Гана Гана халқының егемендігі бар біртұтас республика деп жарияланды. Болашақта төңкерістердің, диктаторлық үкіметтердің және бір партиялық жүйелердің алдын алу мақсатында, ол билікті бөлісу қағидасын орнатуға бағытталған. Құжат 1957, 1960, 1969 және 1979 жылдарғы жойылған Конституциялардан алынған сабақтарды көрсетеді және британдық және американдық конституциялық үлгілерден алынған нормалар мен институттарды қамтиды. Конституцияның бір даулы ережесі Уақытша Ұлттық Қорғаныс Кеңесінің (PNDC) мүшелері мен тағайындалған тұлғаларын PNDC билігі кезіндегі кез келген ресми әрекеттері немесе әрекетсіздігі үшін жауапкершіліктен босатады. Конституция тексерулер мен тепе-теңдік жүйесін қарастырады, онда билік президентке, біржарлы парламентке, Мемлекеттік кеңеске және тәуелсіз сот жүйесіне бөлінеді. Тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай, Ганадағы үстем саяси партия бір партиялық авторитарлық үкімет жүйесін орнатты. 1992 жылы демократиялық кезеңге өтуге дейін Ганада бір партиялық және әскери билік болды. Гана демократиясының негізі 1992 жылғы Конституцияда қаланды, ол тәуелсіз Сайлау комиссиясы мен тәуелсіз сот жүйесін құрды.
|Президент
|Нана Акуфо Аддо
|Жаңа патриоттық партия
|2017 жылғы 7 қаңтар
|
|Вице-президент
|Махамуду Баумия
|Жаңа патриоттық партия
|2017 жылғы 7 қаңтар|

Нана Акуфо Аддо Мемлекеттік кеңесімен бірге Президент кеңсесінде орналасқан. Президент – мемлекет басшысы, үкімет басшысы және қарулы күштердің бас қолбасшысы. Ол вице-президентті де тағайындайды. Конституцияға сәйкес, президент тағайындаған мемлекеттік министрлердің көп бөлігі Парламент мүшелерінен болуы керек. Бұл прецедент 2012 жылы Нана Акуфо Аддо мен ЖПП партиясы тарапынан жасалды, содан кейін сол кездегі президент Джон Драмани Махама, қазіргі оппозиция жетекшісі және ЖСД партиясы, Нана Акуфо Аддо мен ЖПП партиясының сайлаудағы жеңісі заңсыз деп есептегендіктен, Жоғарғы сотқа шағым түсірді.

Politics of Ghana takes place in a framework of a presidential representative democratic republic, whereby the president of Ghana is both head of state and head of government, and of a two party system. The seat of government is at Golden Jubilee House. Executive power is exercised by the government. Legislative power is vested in both the government and Parliament. The judiciary is independent of the executive and the legislature. The constitution that established the Fourth Republic provided a basic charter for republican democratic government. It declares Ghana to be a unitary republic with sovereignty residing in the Ghanaian people. Intended to prevent future coups, dictatorial government, and one party states, it is designed to establish the concept of powersharing. The document reflects lessons learned from the abrogated constitutions of 1957, 1960, 1969, and 1979, and incorporates provisions and institutions drawn from British and American constitutional models. One controversial provision of the Constitution indemnifies members and appointees of the Provisional National Defence Council (PNDC) from liability for any official act or omission during the years of PNDC rule. The Constitution calls for a system of checks and balances, with power shared between a president, a unicameral parliament, a council of state, and an independent judiciary. Shortly after independence, the dominant political party in Ghana established a one party authoritarian system of government. Prior to its democratic transition in 1992, Ghana had one party rule and military rule. The foundations of Ghanaian democracy are rooted in the 1992 Constitution which established an independent Electoral Commission and independent court system. |President
|Nana Akufo Addo
|New Patriotic Party
|7 January 2017
|
|Vice President
|Mahamudu Bawumia
|New Patriotic Party
|7 January 2017
|}
Nana Akufo Addo is established in the Office of the Presidency, together with his Council of State. The president is head of state, head of government, and commander in chief of the armed forces. He also appoints the vice president. According to the Constitution, more than half of the presidentially appointed ministers of state must be appointed from among members of Parliament. was challenged by Nana Akufo Addo, Mahamudu Bawumia and Jake Obetsebi Lamptey at the Supreme Court of Ghana, which came out with the verdict that Mahama legally won the 2012 presidential election

2012 жылы Нана Акуфо Аддо мен ЖПП партиясы жасаған бұл прецедентті сол кездегі президент Джон Драмани Махама, қазіргі оппозиция жетекшісі және ЖСД партиясы, Нана Акуфо Аддо мен ЖПП партиясының сайлаудағы жеңісі заңсыз болғандықтан, ең жоғарғы сотқа шағым түсірді.

Заң шығарушы билік

Заң шығару функциялары бір палаталы 275 мүшеден тұратын Парламентке және Спикерге жүктеледі. Заңға айналу үшін заңнама президенттің қолдауына ие болуы керек, ол барлық заң жобаларына, шұғыл деп танылғандардан басқа, шартты вето құқығын иеленеді. Мүшелер төрт жылдық мерзімге бір мандатты сайлау округтерінде қарапайым көпшілік дауыспен сайланады. Дювергер заңы болжағандай, дауыс беру жүйесі Гана саясатын екі партиялық жүйеге бауыр басты, яғни екі үстем саяси партия бар, және басқа партияның туымен сайлауда сәттілікке жеткен адамдар өте сирек кездеседі. 1992 жылдан бері сайлаулар төрт жыл сайын өткізіліп келеді. Президенттік және парламенттік сайлаулар әдетте 7 желтоқсанда бірдей күні өтеді.

Соңғы саяси оқиғалар

Биліктегі партияның үміткері Нана Акуфо Аддо 2008 жылғы Гана президенттік сайлауында Ұлттық демократиялық конгресс (ҰДК) өкілі Джон Атта Миллске өте шамалы айырымымен жеңілді. Миллс табиғи себептерден қайтыс болды және 2012 жылдың 24 шілдесінде вице-президент Джон Драмани Махама оның орнын басты. 2012 жылғы Гана президенттік сайлауынан кейін Джон Драмани Махама президент болып сайланды және 2013 жылдың 7 қаңтарында қызметке кірді. Гана – тұрақты демократиялық мемлекет. 2016 жылғы Гана президенттік сайлауының нәтижесінде Нана Акуфо Аддо президенттікке сайланды және 2017 жылдың 7 қаңтарында Гананың төртінші Республикасының бесінші президенті және Гананың сегізінші президенті болып ант берді. 2020 жылдың желтоқсан айында президент Нана Акуфо Аддо қызу бәсекеде өткен сайлауда қайта сайланды.

Сот тармағы

Сот жүйесінің құрылымы мен билігі үкіметтің басқа екі тармағынан тәуелсіз. Гананың сот жүйесі Гана заңдарын түсіндіруге, қолдануға және орындауға жауапты, сондай-ақ құқықтық дауларды әділ және тиімді шешу үшін құрылған. Гананың Жоғарғы Соты сот шешімдерін қайта қараудың кең өкілеттігіне ие. Конституцияға сәйкес, ол кез келген заңның немесе атқарушылық әрекеттің конституциялықтығы туралы кез келген зардап шеккен азаматтың өтініші бойынша шешім шығаруға уәкілді. Соттардың иерархиясы көбінесе британдық құқықтық жүйеден алынған. Соттар барлық азаматтық және қылмыстық істерді қарау құқығына ие. Олар 1992 жылғы Конституция бойынша құрылған Жоғары соттар мен Парламент құрған төменгі соттарды қамтиды. Жоғары соттардың құрамы, жоғарыдан төменге қарай: Гананың Жоғарғы Соты, Апелляциялық сот, Жоғары сот және он аймақтық сот. Төменгі соттар, 2002 жылғы Соттар туралы заңға сәйкес, аудандық соттар, әкімшілік соттар және кәмелетке толмағандар соты сияқты арнайы соттарды қамтиды. 2007 жылы Джорджина Вуд Гана Жоғарғы Сотының тарихындағы алғашқы әйел бас судьясы болды. 2011 жылдың 11 мамырында Нана Акуфо Аддо Георгина Вудтың орнына София Абена Боафоа Акуффоны Гананың Бас судьясы етіп тағайындады. Ол 2017 жылдың 19 маусымында қызметке кірісті және 2019 жылдың 20 желтоқсанында зейнеткерлікке шықты. 2020 жылдың 7 қаңтарында Нана Аддо Данкуа Акуфо-Аддо Кваси Анин Ебоаға Гананың келесі Бас судьясы ретінде ант берді, ол София А. Б. Акуффоның орнын басты. Ол 2023 жылдың 24 мамырында судья ретінде 21 жыл және Гана сот жүйесінің басшысы ретінде 3 жыл қызмет еткеннен кейін зейнеткерлікке шықты. Қазіргі Бас судья – Гертруд Араба Есааба Сакки Торкорнуо, ол 2023 жылдың 12 маусымында қызметке кірісті.

Халықаралық ұйымға қатысу

Гана АӨК, АӨДБ, АУ, С, ЭКОВАС, ФАО, G 24, G 77, МАГАТЭ, МДБ, ИКАО, ICC, ICCt, ICFTU, ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, Интерпол, IOC, IOM (байқаушы), ISO, ITU, MIGA, MINURSO, MONUC, NAM, OAS (байқаушы), ONUB, OPCW, БҰҰ, UNAMSIL, UNCTAD, ЮНЕСКО, UNIDO, UNIFIL, UNITAR, UNMEE, UNMIK, UNMIL, UNOCI, UPU, WCL, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WToO, WTrO мүшесі болып табылады.