Кіріспе
2001 жылдан 2009 жылға дейін Гана президенті болған, оның ұлы – ганалық кәсіпкер Джон Кофи Агиекум Куфуор (8 желтоқсан 1938 жылы туған) – ганалық саясаткер, 2001 жылдың 7 қаңтарынан 2009 жылдың 7 қаңтарына дейін Гана президенті қызметін атқарды. Ол 2007-2008 жылдары Африка Одағының төрағасы болды, ал Джерри Роулингстің екінші мерзімінің соңында Джон Эванс Атта Миллске қарсы жеңіске жеткені Ганадағы биліктің демократиялық үкіметтен екінші демократиялық үкіметке ауысуының алғашқы жағдайы болды. Куфуордың мансабы Гана саясатының либералды-демократиялық бағытында, Біріккен Алтын жағалау конвенциясы және Біріккен партиядан туындаған партияларда өтті. Заңгер және кәсіпкер ретінде ол Гананың Екінші Республикасы кезінде Кофи Абрефа Бусияның Прогресс партиясы үкіметінде министр болды, ал Үшінші Республика кезінде Халықтық фронт партиясының оппозициялық жетекшісі болды. Төртінші Республикада Куфуор 1996 жылғы сайлауда Жаңа патриоттық партияның үміткері болды, содан кейін 2000 және 2004 жылдары партияны жеңіске жеткізді. Екі мерзім қызмет еткеннен кейін, 2008 жылы саясаттан шықты. Ол халық арасында «Жайлы алып» деп танымал.
his son, the Ghanaian businessman
John Kofi Agyekum Kufuor (born 8 December 1938) is a Ghanaian politician who served as the President of Ghana from 7 January 2001 to 7 January 2009. He became the Chairperson of the African Union from 2007 to 2008 and his victory over John Evans Atta Mills at the end of Jerry Rawlings' second term marked the first transition of power in Ghana from a democratic government to another democratic government. Kufuor's career has been spent on the liberal democratic side of Ghanaian politics, in the parties descended from the United Gold Coast Convention and the United Party. As a lawyer and businessman, he was a minister in Kofi Abrefa Busia's Progress Party government during Ghana's Second Republic, and a Popular Front Party opposition frontbencher during the Third Republic. In the Fourth Republic Kufuor stood as the New Patriotic Party's candidate at the 1996 election, and then led it to victory in 2000 and 2004. Having served two terms in power, he retired from politics in 2008. He is popularly known as the Gentle Giant.
Балалық шағы және білім
Патшалық және аристократиялық аналық тегінен тараған Джон Куфуор Гананың Ашанти аймағындағы Кумаси қаласының маңындағы Даабан ауылында дүниеге келді. Ол бастауыш және элементарлық білімін Асемде орналасқан, сэр Гордон Гуггисберг салған Кумаси мемлекеттік мектебінде бастады. Куфуор Асанте әулетінен шыққан Нана Квадво Агиекум мен королева-ана Нана Ама Дапааның 10 баласының жетіншісі еді. 1951 жылы ол 1951-1953 жылдар аралығында Осей Туту интернат мектебінде (Осей Туту жоғары мектебі) бастауыш білімін (сол кезде "стандартты" үшінші сынып деп аталған) жалғастырды. 1954-1958 жылдары Премпе колледжінде 1-сыныптан 5-сыныпқа дейін оқыды. 1959 жылдың 30 сәуірінде Лондонға келген ол маусым айында Линкольн Иннге, Лондонға (1959–61) заңды оқуға қабылданды, бір жыл сегіз айдың ішінде адвокаттыққа қол жеткізді. 1961 жылы Лондон адвокатурасына қабылданды. Келесі жылы Оксфорд университетіне барар алдында Гана адвокатурасына қабылданды және 1964 жылы Эксетер колледжін бітірді. Бастапқыда ол Лондондағы Гана коммерциялық банкінде менеджер және заң кеңесшісі болып жұмыс істеді. 1965 жылы анасының тілегі бойынша Ганаға оралды, ол (оның қайта оралуы үшін бірінші класс билетін сатып алған) оның Африкада тәжірибе жинауын қалады. Виктор Оусудың кеңсесінде, тағы бір адвокат, Оусу Яумен бірге жұмыс істеді. 1966 жылы Кумаси қалалық кеңесінің (қазіргі Кумаси қалалық әкімдігінің) қалалық хатшысы болды. Екінші Республиканың Парламент тізілімінде Куфуор өзінің хоббилері мен қызығушылықтарын үстел теннисі, оқу, футбол және кино көрсетілімдері деп көрсеткен. Бір кезде Кумаси Асанте Котоко футбол клубының төрағасы болған.
Алғашқы саяси мансап
Білімін аяқтағаннан кейін Куфуор Ганаға оралып, саяси мансабын бастады. 1967 жылы ол Кумаси қаласының бас заң кеңесшісі және қалалық клеркі болды. 1969 жылы ол парламент мүшесі және Кофи Абрефа Бусия үкіметіндегі сыртқы істер министрінің орынбасары болды. Куфуор Екінші (1969–1972) және Үшінші (1979–1981) республикаларда Атвима Нуабиагья округінен парламент мүшесі болып сайланды. Ол Бусияның үйінде құрылған «Прогресс» партиясының негіздеуші мүшесі. Сыртқы істер министрінің орынбасары ретінде ол Гананы бірнеше рет ресми түрде өкілдік етті. 1969 жылдан 1971 жылдың желтоқсанына дейін ол Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына, Аддис-Абебадағы Африка Бірлігі Ұйымы (ААҰ) Министрлер кеңесіне және Лусакадағы Бейтарап елдер қозғалысының саммитіне Гана делегациясын жетекшілік етті. 1970 жылы ол Гана делегациясын Кеңес Одағындағы Мәскеуге, Прагаға (Чехословакия) және Белградқа (Югославия) барып, Гананың осы елдерге қарызын талқылау үшін жетектеді. Үшінші республика кезінде Сыртқы істер жөніндегі бас сөйлеуші және Халықтық майдан партиясы (ХМП) парламенттік тобының оппозициялық көшбасшысының орынбасары ретінде ол Президент Хилла Лиманнмен бірге Сьерра-Леонедегі Фритаунда өткен ААҰ саммитіне қатысуға шақырылды. Ол сондай-ақ 1981 жылы Гананың экономикалық проблемаларын талқылау үшін Халықаралық валюта қорымен (ХВҚ) және Дүниежүзілік банкпен келіссөздер жүргізу үшін АҚШ-қа барған парламенттік делегацияның құрамында болды. 1982 жылдың қаңтарында барлық оппозициялық партиялардың одағы – «Барлық халық партиясы» (БХП) жетекшілігі, соның ішінде Альянстың орынбасары Алхажи Иддрису Махама, бас хатшы доктор Обид Асамоа және Куфуор сияқты жетекші мүшелерін Уақытша Ұлттық Қорғаныс Кеңесінің (ҰҚҚК) шақыруын қабылдауға кеңес берді. Куфуор осы жаңа үкіметте Жергілікті басқару жөніндегі хатшы болып тағайындалды. Жергілікті басқару жөніндегі хатшы ретінде ол қазіргі орталықтандырылмаған аудандық әкімшіліктердің негізін құрайтын жергілікті басқару саясатының нұсқауларын жазды.
Сайлаулар
1996 жылғы 20 сәуірде Куфуорды Гана президентігіне 1996 жылғы 10 желтоқсанда өтетін сайлауға түсу үшін елдің барлық 200 сайлау округінен келген Жаңа патриоттық партиясының (ЖПП) 2000 делегатының 1034-і ұсынды. Тоғыз айдан кем үгіт жүргізген соң, Куфуор 1996 жылғы сайлауда 39,62% дауыс жинады, ал Раулингс 57% дауыс алды. 1998 жылғы 23 қазанда ЖПП оны қайтадан президенттікке ұсынды және партия басшысы лауазымын ресми түрде иеленді. Куфуор 2000 жылғы желтоқсанда өткен президент сайлауында жеңіске жетті. 7 желтоқсанда өткен бірінші турда Куфуор 48,4% дауыспен бірінші орынға шықты, ал Джерри Раулингстің вице-президенті Джон Атта Миллс 44,8% дауыспен екінші орынды иеленді, бұл екеуін қайта сайлауға мәжбүр етті. 28 желтоқсанда өткен екінші турда Куфуор 56,9% дауыс жинап жеңіске жетті. Куфуор 2001 жылғы 7 қаңтарда қызметке кірген кезде, Гана тарихында биліктегі үкіметтің оппозицияға бейбіт түрде билікті тапсырған алғашқы жағдайы болды. Куфуор 2004 жылғы 7 желтоқсанда өткен президенттік және парламенттік сайлауда қайта сайланды, бірінші турда 52,45% дауыс жинап, екінші турдан қашып қалды, сонымен қатар Куфуордың партиясы – Жаңа патриоттық партия Гана Парламентіне көбірек орын алды.
Төрағалық
Оның бірінші президенттік мерзіміндегі ішкі саясаты экономикалық жағынан фискалдық және ақша-кредиттік қатаңдықпен сипатталды, бұл мақсаты ұлттық экономиканы тұрақтандыру және тоқтап, құлдырап бара жатқан экономиканы жаңғырту болды. Оның әлеуметтік көзқарасы – ғаналықтардың кәсіпкерлік, шығармашылық және инновациялық әлеуетін ашып, осы арқылы байлық құруға және оларға қатысты әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған. Осы әлеуметтік-экономикалық көзқарас бес басымдыққа бөлінген бағдарламада бейнеленді: жақсы басқаруды қамтамасыз ету, ауыл шаруашылығын жаңғырту және ауылдық жерлерді дамыту, жеке сектордың қатысуын ынталандыру, әлеуметтік қызметтерді жақсарту және инфрақұрылымды қарқынды дамыту. Оның басшылығымен Гана тарихында ең көп қаржылық көмек алды, бұл негізінен бұрынғы әскери үкіметтерге донорлардың сенімсіздігімен және әскери байланыстары бар үкіметтермен байланысты болды. Куфуордың сыртқы саясаты «экономикалық дипломатия» деп аталатын қағидаға негізделген. Осы тұрғысынан Африкада, әсіресе Батыс Африкада жақсы көршілік қатынастарды нығайту саясаты жүргізілді, нәтижесінде Гана Куфуор басшылығымен Либерия, Сьерра-Леоне, Кот-д’Ивуар және Гвинея-Бисау сияқты африкалық мемлекеттерде бейбітшілікке көмектесті. Әлемдік аренада Куфуор әділ және теңдікті құрметтейтін халықаралық әлеуметтік және экономикалық тәртіпті орнатуға белсенді түрде ұмтылып, екі және көпжақты келісімдер арқылы Гананың мүдделерін ілгерілетіп, қорғады. Оның мемлекет қайраткері, демократ және Африканың сенімді өкілі ретіндегі беделі Африка Одағының құрылтай жиналысы, G8 саммиттері (Си-Айленд, Грузия және Гленнеглс, Шотландия) және Дүниежүзілік экономикалық форум сияқты маңызды халықаралық шараларға шақыру арқылы көрінді. Ол 2003 және 2004 жылдары ЭКОУАС аймақтық ұйымының төрағасы болып екі мерзім қызмет етті. 2007 жылы басшылығымен елге қол жеткізілген жетістіктерге байланысты Куфуордың өкілеттігі қайта жаңартылып, 2005 жылдың 7 қаңтарында қызметке кірді. Куфуордың екінші президенттік мерзіміндегі саясаттың бағыты алғашқы төрт жылда қаланған негіздерге сүйенді. Басшылық Гананың әлеуметтік-экономикалық трансформациясын екінші мерзімінде жеке секторды дамыту, адам ресурстарын дамыту және жақсы басқаруды қолдана отырып жүзеге асырды. Халықаралық аренада Куфуор Гананың Африканың дауысы, сенімді бейбітшілік делдалы және демократияның жаршысы ретіндегі беделін нығайтты (Гана NEPAD-тың Африканы өзара бағалау механизмі аясында алғашқы өзара бағалаудан өткен ел болды) және халықтар қауымдастығының жауапты мүшесі болды. 2007 жылдың 29 қаңтарында Куфуор 2007–2008 жылдарға Африка Одағының төрағасы болып сайланды. 2008 жылдың 31 қаңтарында оның орнына Танзанияның Жакая Киквете келді. Куфуор президенттік кезінде 2007 жылдың 14 қарашасында автомобиль апатына ұшырады, оның машинасы басқа көлікпен соқтығысып, бірнеше рет аударылды. Куфуортың жарақаттанбағаны хабарланды.
Денсаулық
Ол қолдағы ақшамен төлеу жүйесін алмастыру үшін Ұлттық денсаулық сақтау сақтандыру схемасын іске қосты; осы схема бойынша 11 миллион ганалық тіркелді. Ол Ұлттық жедел жәрдем қызметін құрып, 205-тен астам аурухана мен емхана салды. Сонымен қатар, ол Комфо Анокие оқу-әдістемелік ауруханасында қазіргі заманғы шұғыл медициналық көмек орталығын салды. Куфуор сондай-ақ мемлекеттік ауруханаларда барлық жүкті әйелдерге тегін аналық сақтау көмегін енгізді.
Білім
Куфуор негізгі білім беретін мектеп оқушылары үшін капиталдық грантты енгізіп, осылайша әрбір оқушыны мәдени шаралар, спорт және дамуға жұмсау үшін 2 доллардан құқықтандырды. Ол сондай-ақ жалпыұлттық мектепте тамақтану бағдарламасын бастады. Жоғары орта мектептің оқу жоспарын үш жылдықтан төрт жылдыққа өзгертіп, оны жоғары мектеп деп атады. Ол үлгі мектептер – жоғары мектептер тұжырымдамасын іске қосты, оның аясында кейбір нашар жағдайлы мектептер алдыңғы қатардағы жоғары мектептер деңгейіне көтерілді.
Қаржыға қол жеткізу
Куфуор микроқаржы және шағын несиелер бағдарламасын (MASLOC) іске қосты – 50 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қор, ол еңбекке қабілетті азаматтарға микронесие беруді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, ол елде өзін-өзі асырауға мүмкіндігі жоқ кедей отбасыларға тікелей ақшалай көмек көрсететін Кедейлікке қарсы күнкөріс нығайту бағдарламасын (LEAP) енгізді. Гана тарихында алғаш рет несие алу соншалықты арзанға түсіп, қолжетімді болды ki, микроқаржы компаниялары (және ірі банктер) шағын кәсіпкерлерді несие алуға шақыру үшін тікелей көшелерге шықты.
Спорт
Ол Аккра спорт стадионы мен Баба Яра стадионын жаңартып, 2008 жылы КАН-2008 турнирін өткізу үшін Эссипонг және Тамале стадиондарын салды. Куфуор басшылығымен Гана 2006 жылы әлем чемпионатына іліккен. Президент Куфуордың тиімді басқару саясатының арқасында Гана АҚШ-тан рекордтық 500 миллион долларлық грант алды, ол экономикалық дамуға жұмсалды. Гранттың әлеуметтік мақсаты – ғаналықтардың кәсіпкерлік, шығармашылық және инновациялық әлеуетін ашып, осы арқылы елдегі әлеуметтік мәселелерді шешу болды. Осы әлеуметтік-экономикалық көзқарас бес басымдыққа бағытталған бағдарламада бейнеленді: тиімді басқару, ауыл шаруашылығын жаңғырту, жеке сектордың қатысуын ынталандыру, әлеуметтік қызметтерді жақсарту және инфрақұрылымды қарқынды дамыту. Бұл қаражат есебінен Джордж Уокер Буш тас жолы да салынды.
Жеке өмір
Куфуор 23 жасында 1962 жылы Лондондағы Республика күні мерейтойында Тереза Куфуорға (қыз есімі Менса) үйленді. Жас заңгер болғаннан бері ол өзінің масондыққа мүше екенін ашық мойындады. Куфуор – ашанти халқының өкілі, тви тілінде еркін сөйлейді. Ол өзінің туған Ашанти аймағында үгіт-насихат жүргізген кезде әрдайым өз тілінде сөйлеуімен танымал болды. Куфуор отбасымен Гананың астанасы Аккрада тұрады. Оның әйелі Тереза Куфуор 2023 жылдың 1 қазанында дүние салды. Куфурдың тоғыз бауыры бар, олардың төртеуі еркек, бесеуі әйел. 2009 жылдың қыркүйегінде Нидерландыда Нидерланды үкіметінің шақыруымен өткен «Дамуға көмек көрсетудің 60 жылдығы» іс-шарасында сөз сөйледі, оған 2000-ға жуық адам қатысты. Нидерландыға сапары барысында NRC Handelsblad газеті мен Internationale Samenwerking журналына сұхбат берді. Ол тиімді дамуға көмектесудің маңыздылығын атап өтті, сондай-ақ дамуға көмек Гананың халықаралық капитал нарығына қадам басуына көмектескенін айтты. 2009 жылдың 21 қыркүйегінде Массачусетс технология институтының Legatum даму және кәсіпкерлік орталығында Легатум Периклес лекциясын оқыды. Куфуор 2009 жылдың қазан айынан бастап Женевада орналасқан Interpeace халықаралық бейбітшілік құру ұйымының Басқару кеңесінің төрағасы болып табылады. Сондай-ақ 2009 жылы Дүниежүзілік банк тобының басқаруын жаңғырту жөніндегі жоғары деңгейдегі комиссияда жұмыс істеді, бұл комиссия Эрнесто Зедильо басшылығымен Дүниежүзілік банк тобының басқаруын сыртқы сараптамадан өткізді. Куфуор Луис Инасио Лула да Силвамен бірге 2011 жылғы Дүниежүзілік азық-түлік сыйлығын жеке міндеттемелері мен көрегендік басшылығы үшін алды. Олар Гана мен Бразилия президенттері ретінде қызмет еткен кезеңде елдерінде аштық пен кедейлікті жеңілдету мақсатындағы мемлекеттік саясатты жасау мен іске асыруға зор үлес қосты. Қор осы екі лауреаттың жетістіктерінің арқасында трансформациялық басшылықтың оң өзгерістерге ықпал ететінін және адамдардың өмірін жақсартатынын көрсетті. 2011 жылдың 20 қыркүйегінде Куфуор Джон Агьекум Куфуор (JAK) қорын құрды және Гана университетіндегі Легон қаласында JAK көшбасшылық, басқару және даму орталығының іргетасын салды. Салтанатты шараға жергілікті және шетелдік жоғары лауазымды тұлғалар қатысты, ал Германияның бұрынғы президенті Хорст Кёлер құттықтау сөз сөйледі. Салтанатқа Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Табо Мбеки және Гананың бұрынғы президенті Джерри Джон Роулингс, Куфуордың ең қатал сыншысы да қатысты. Бұрынғы президенттер 22 қыркүйекте Кумасидегі Кваме Нкрума ғылым және технология университетіндегі Куфуор президенттік кітапханасы мен мұражайына арналған тақтаны ашты, ол Джон А. Куфуор қорының бір бөлігі болды. 2018 жылдың қыркүйегінде қор «Күфуор жас кәсіпкерлер желісін» (K YEN) құрды. Бұл бастама жас кәсіпкерлерді олардың кәсіби жолында сәтті болуларына қолдау көрсетуге және дамытуға бағытталған. 2011 жылдың қазан айында Куфуор Гана президенті болып қызмет еткен кезеңдегі жеке міндеттемесі мен көрегендік басшылығы үшін, сондай-ақ елдегі аштық пен кедейлікті жеңілдету мақсатындағы мемлекеттік саясатты жасау мен іске асыру үшін Луис Инасио Лула да Силвамен бірге 2011 жылғы Дүниежүзілік азық-түлік сыйлығын алды. 2013 жылдың 7 қаңтарында көптеген NPP жақтастары президент Куфуордың үйін жауып, оның Джон Драмани Махаманың инаугурациясына қатысуына кедергі келтіруге тырысты. Партия Махаманың жеңісіне сотта наразылық білдіруіне бұл кедергі келтіреді деп сақтағандықтан, NPP партиясы оны бойкоттау туралы шешім қабылдаған. Куфуор партия оған Гананың бұрынғы президенті ретінде шақыруға рұқсат бергенін түсіндірді, ал NPP мүшесі ретінде емес, бұл жайт қолдаушылардың наразылығын тудырды. Оның үйіне Гана полиция қызметінің (GPS) күштері жөнелтіліп, оның шараға қатысуына мүмкіндік жасалды. 2017 жылдың қыркүйегінде Джордж Грант тау-кен және технология университеті (UMaT) Куфурды университеттің бірінші канцлері етіп тағайындады, бұл тағайындау 2017 жылдың 1 қарашасынан күшіне енді. Оның қызметке кірісу салтанаты 2018 жылдың қаңтарында өтті.