Кіріспе

1961 жылғы фильм

"One Eyed Jacks" – 1961 жылғы американдық вестерн фильмі, режиссерлігі мен басты рөлі Марлон Брандоға тиесілі, ол режиссерлік жұмысының жалғыз мысалы. Брандо Рио басты кейіпкерін сомдайды, ал Карл Малден оның серіктесі "Дэд" Лонгворт рөлін ойнайды. Фильмде сонымен қатар Пина Пеллисер, Кэти Джурадо, Бен Джонсон және Слим Пикенс қатысқан. 2018 жылы бұл фильмті АҚШ Ұлттық кино реестріне Конгресс кітапханасы сақтау мақсатында енгізді.

Сюжет

1880 жылы Рио, оның ұстазы Дад Лонгворт және Док атанған үшінші бір адам Мексиканың Сонора қаласында екі атқа артылған алтынға толы банкті тонап алады. Мексикалық руралдар (атты полиция) оларды кантинада тойлап жатқанда ұстап, Докты өлтіреді. Дад пен Рио қашып құтылады, бірақ Дад Рионы руралдарға ұстатылып беруге тастап кетеді. Рио тұтқындалып, Сонора түрмесінде бес қиын жыл өткізеді. Ол қашып, Калифорниядағы Монтерейге жетеді, онда Дад шериф болып қызмет етеді. Рио Дадты өлтіріп, Монтерейдегі банкті жаңа серіктестері – Чико Модесто, Харви Джонсон және Боб Эморимен тонауды жоспарлайды. Бірақ Рио Дадтың әйелі Луизаға ғашық болып, жоспарлары бұзылады. Рио фиеста (фестиваль) кезінде онымен бірге жағажайда түн өткізеді. Дад Луизаны жасағандары үшін жазалауға тырысады, бірақ әйелі Мария араласып, одан бас тарғызады. Оның орнына, ол Рионы тұзаққа түсіріп, жұрт алдында қамшылайды және Рио оны ешқашан жеңе алмайтынына көз жеткізу үшін оның қару қолдануға жарамды қолын сындырады. Жасынан жазылған Рио, оның қызына ғашық болу және оның әкесінен кек алу ниеттерімен күреседі. Ол кек алудан бас тартып, Луизаны алып, қаладан кетуге шешім қабылдайды. Эмори мен Джонсон Чиконы өлтіріп, Рионың білмеуімен банкті тонап алады. Тонау сәтсіз аяқталып, жас қыз қаза табады. Дад Рионы осы қылмысқа айыптайды. Дад Риомен жеке сөйлесіп, жасағандарының бәрі үшін өзін ақтауға тағы да тырысады. Рио: "Ата, сіз мұнда бір көзіңізбен ғана көресіз, бірақ мен сіздің бетіңіздің екінші жағын да көрдім", – деп жауап береді. Рио соңғы бес жыл түрмеде отырғанын айтады, бірақ Дад оны жалғандық деп жерелейді. Луиза Риоға түрмеде оның бала күтіп жүргенін айту үшін келеді. Сәтімде, Луизаның махаббатына ие болмаған және одан айырылған садистік орынбасар Лон Дедрик оны ұрып, зорлайды. Мария Дадқа бетпе-бет келіп, оның Риомен қарым-қатынасы туралы шындықты айтуын талап етеді. Ол Рио келген сәттен бастап бір нәрсе дұрыс емес екенін сезгенін айтады және Дад оны тек өкініш себебімен асығыс аспанға тірлікпек екенін біледі. Дад оған өзі үшін жасаған барлық жақсылықтарына баға білмейтінін айтады. Луиза Риоға Деррингерді жасырып әкелуге тырысады, бірақ Дедрик оны тауып алып, түрмеден шығарып, қаруды үстелге тастайды. Олар сыртта болғанда, Рио тапаншаны қолға түсіреді. Дедрик қайтып келгенде, Рио бос тапаншаны оған бағыттап, қамаудан шығуға қол жеткізеді. Рио Дедриктің револьверін алып, оны есінен айырып, камераға қамап қояды. Рио қашып бара жатқанда, Дад оны көріп, қалаға аттанады. Соңғы қақтығыста Рио Дадты атып өлтіреді. Рио мен Луиза құмды далаға шығып, бір-бірімен сезімтал қоштасады. Енді ізгілікке түскен Рио Луизаға Орегонға кетуі мүмкін екенін, бірақ көктемде оның үшін қайтып келетінін айтады.

Өзгерістер мен даму

"Туалайт зона" телесериалының авторы Род Серлинг, продюсер Фрэнк П. Розенбергтің өтініші бойынша Чарльз Найдердің 1956 жылғы "Хендри Джонстың нағыз өлімі" романына бейімдеме жазды. Роман танымал Билли Кид оқиғасының көркем өңдеуі болды, ол Нью-Мексикодан Калифорниядағы Монтерей түбегіне көшірілді. Бейімдеме қабылданбады. Розенберг кейін Сэм Пеккинпаны шақырды, ол өзінің алғашқы сценарийін 1957 жылғы 11 қарашада аяқтады. Марлон Брандоның Pennebaker Productions компаниясы "Нағыз өлім" романының құқықтары үшін 40 000 доллар төледі, содан кейін Стэнли Кубрикпен Paramount Pictures үшін режиссерлік келісімшарты жасалды. Пеккинпа 1959 жылғы 6 мамырда қайта жөнделген сценарийді тапсырды. Кейін Брандо Пеккинпаны жұмыстан шығарып, фильмнің сценарийін одан әрі қайта қарау үшін Кальдер Уиллингхемді шақырды, бірақ ол да ақырында жұмыстан босатылды. Гай Троспер соңғы ауыстыру ретінде келді. Сонымен қатар, Стэнли Кубрик түсірілімді бастамас бұрын екі апта бұрын режиссерліктен түсіп қалды, себептері белгісіз. Брандо оның орнына режиссерлікке өз еркімен кірісті. Фильм ақырында Найдер романынан көп ерекшеленді. Әртүрлі уақытта екі сценарийші және Пеккинпа фильмге жауапкершіліктің көп бөлігін өздеріне (немесе өздері үшін) алды. Карл Малденнен кім осы оқиғаны жазды деп сұрағанда, ол: "Сұрағыңызға бір ғана жауап бар - Марлон Брандо, біздің заманымыздың генийі".

Өндіріс

Спенсер Трейси Стэнли Кубриктің "Дад Лонгворт" рөліне артықшылық берген болатын, бірақ Марлон Брандо рөлді өзінің жеке өндіріс компаниясы Pennebaker Inc.-тің жалақы тізімінде болған досы Карл Малденге берген еді. Фильмнің 2 миллион долларлық бюджеті күрт асып кетті, бұл Брандоның режиссер ретіндегі аса талапкерлігіне байланысты деп айтылды. "Бір Көзді Джек" фильмінің түсірілімі үш айға жоспарланған, бірақ негізгі түсірілім алты айға созылып, 6 миллион долларға түсті, ал Брандо 1 миллион фут пленка түсірді. Түсірілім 1958 жылы басталды, бірақ фильм 1961 жылға дейін жарық көрмеді. Брандо қосымша бес сағаттық материал түсіріп, өңдеді, бұл монтаж процесін ұзақ және қиын етті; кейбір пайдаланылмаған материалдар кейіннен жойылды. Кейін Брандо өндірістен бас тартқаннан кейін басқа режиссерлер фильмнің қалған бөлігімен жұмыс істеді. Ол өмірінің соңғы жылдары тағы бір фильмге режиссерлік жасамады, бірақ актерлік қызметін жалғастырды. 1975 жылы Rolling Stone журналына берген сұхбатында Брандо режиссерлік туралы: "Өзіңді өлімге дейін шаршатасың. Таңертең ең ерте тұрасың, асығыс түсіресің, көрініс алдында диалог ойлап табасың, импровизация жасайсың, миың қатты шаршайды", - деді. Бұл фильм Paramount Pictures компаниясының VistaVision форматында шығарған соңғы көркем фильмі болды. Кинематографист Чарльз Ланг сол жылы "Үздік түсіру" номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болды. Фильм шыққаннан кейін көп пайда таппады, бұл Брандо үшін сәтсіз фильмдер тізбегінің бастауы болды. Фильм Пеббл Бич және Пфайффер Бич жағажайларында түсірілді.

Шығару

Фильм 1961 жылдың 30 наурызында Нью-Йорк қаласында шықты. Канн фестивалінде Мартин Скорсезе, Стивен Спилберг және «Фильмдер қоры» бақылауымен жасалған 4K нұсқасы көрсетілді.

Сыни қабылдау

One Eyed Jacks сыншылардан әртүрлі пікірлер алды. Rotten Tomatoes шолу агрегаторында фильм 18 шолу негізінде 61% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 6.3/10. "Нью-Йорк Таймс" газетінің Bosley Crowther-і Брандоның еңбегіне оң ықпал етіп, былай деп жазды: "Брандо мырзаның көптеген жасырын, қатыгез рөлдеріне тән стилімен режиссерлік және ойналған. Реализм фильмнің көптеген детальдарындағыдай, оларда да байқалады. Бірақ, сонымен бірге, фильм Оңтүстік теңіз аралдарындағы фильмдерде көрінетін кремді романтикалық клишелер мен суретшілікпен әсемделумен ерекшеленеді". Variety журналы, керісінше, былай деп жазды: "Бұл фильмнің ерекшелігі – оның күштілігі де, әлсіздігі де кейіпкерлерді сомдауда. Брандоның түсінігі, ең алдымен, кейіпкерлердің тереңдігін, жақсы және жаман қасиеттерімен қатар ұштасқан адамдарды талап етеді". The Chicago Reader журналының Dave Kehr былай деп жазды: "Жағдайға (серіктің аты – "Әке") қатты Фрейдтік тартым бар, ол драмалық сипаттан гөрі ритуалды сипатқа ие: ең есте қаларлық көріністерде қатты мазохистік қарқын бар, Брандо белгілі бір қылмыс үшін өзін жазалау мүмкіндігін пайдаланып жатқандай".

Танымал мәдениетте

One Eyed Jacks — Дэвид Линч пен Марк Фрост жасаған «Твин Пикс» телесериалындағы борделдің атауы. Бұл фильм Донна Хейвард пен Одри Хорн кейіпкерлері арасындағы әңгімеде еске түсіріледі. Хорн Хейвардтан «One Eyed Jacks» есімді жер туралы естіген-естімегенін сұрайды, ал Хейвард: «Бұл Марлон Брандоның вестерні емес пе?» деп жауап береді. «Киберпанк 2077» ойынының сюжеттік миссиясының бір бөлігінде осы фильмнен алынған қысқаша фрагмент киноэкранда көрсетіледі.

Үйге арналған медиа және қалпына келтіру

Фильм авторлық құқығынан шығып, көп жыл бойы тек VHS және DVD форматында сапасы төмен, арзан қайта шығарылымдар арқылы ғана қолжетімді болды. 2016 жылы "Universal Pictures компаниясы The Film Foundation ұйымымен және кинорежиссерлер Мартин Скорсезе мен Стивен Спилбергпен консультацияда 4K сандық қалпына келтіру жұмыстарын аяқтады". Бұл қалпына келтіру 2016 жылдың қараша айында АҚШ-та Criterion Collection, ал 2017 жылдың маусым айында Ұлыбританияда Arrow Video компанияларымен Blu-ray және DVD форматында жарық көрді.