Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1959 жылғы фильм
1959 film
«Рио Браво» – 1959 жылғы американдық вестерн фильмі, режиссері және продюсері Говард Хоукс. Басты рөлдерде Джон Уэйн, Дин Мартин, Рикки Нельсон, Энджи Дикинсон, Уолтер Бреннан және Уорд Бонд. Жюль Фуртман мен Ли Брэкеттің сценарийі Б. Х. МакКэмпбеллдің «Рио Браво» атты әңгімесіне негізделген. Фильмде Уэйн Техас штатының шерифі рөлін ойнайды, ол әулетті жергілікті ранчо иесінің бауырларын кісі өлтіргені үшін тұтқындайды және АҚШ маршалы келгенше оны түрмеде ұстауға мәжбүр болады. Қарсыластарына қарсы тұруға оған ақсақ қарт, маскүнем және жас мылтықшы көмектеседі. «Рио Браво» Аризона штатының Тусон қаласының сыртындағы «Олд Тусон» студиясында «Eastmancolor» түсірілді, фильмді өңдеумен «Technicolor» компаниясы айналысты. 2014 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы «Рио Бравоны» «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танып, Ұлттық кино қорына енгізді.
Rio Bravo is a 1959 American Western film directed and produced by Howard Hawks and starring John Wayne, Dean Martin, Ricky Nelson, Angie Dickinson, Walter Brennan, and Ward Bond. Written by Jules Furthman and Leigh Brackett, based on the short story "Rio Bravo" by B. H. McCampbell, the film stars Wayne as a Texan sheriff who arrests the brother of a powerful local rancher for murder and then has to hold the man in jail until a U. S. Marshal can arrive. With the help of a lame old man, a drunk, and a young gunfighter, they hold off the rancher's gang. Rio Bravo was filmed on location at Old Tucson Studios outside Tucson, Arizona, in Eastmancolor, with film processing provided by Technicolor. In 2014, Rio Bravo was deemed "culturally, historically, or aesthetically significant" by the Library of Congress and selected for preservation in the National Film Registry.
Сюжет
Джо Бердет, бай жер бароны Натан Бердеттің еркелейтін інісі, қалалық маскүнемді мазақтап, түкірткіш ішіне ақша лақтырады. Шериф Джон Т. Ченс Дюдты түкірткішке қол созудан тоқтатады, бұл Дюдты шабуылға итермелеп, Ченсті есінен айырады. Джо Дюдты көңіл көтеру үшін ұрып-сапалай бастайды, оны тоқтатуға тырысқан қарусыз күштің куәгерін атып өлтіреді. Ченс қайта жаңғырып, Джоны Натанның жеке салонына ертіп барады және өкініш білдірген Дюдтың көмегімен Натанның адамдарын жеңіп, Джоны кісі өлтіргені үшін тұтқындайды. Ченстің досы Пэт Уилер азық-түлік пен динамитпен қалаға кіруге тырысады, бірақ Натан Бердеттің адамдары арқылы күшпен өтуге мәжбүр болады. Ченс өзінің, Дюдтың (ішімдікке салынуына дейін орынбасар болған) және оның ескі, жасы ұлғайған орынбасары Стампидің Натанның шағын әскері мен Джоны босатуға ниеттенгендерінің арасында тұрғанын айтады. Ченс Уилердің вагонында жас қарушы Колорадо Райанды байқайды, бірақ Колорадо қиындық тудырмауға уәде береді. Сол түні жергілікті қонақ үйдің иесі Карлос Робанте Ченске Уилердің жалдамалы саяхатшыларды іздеп жүргенін ескертеді. Ченс Уилерді тоқтатуға тырысады, ешкімнің жарақаттануын қаламайды. Уилер Колорадодан көмек сұрайды, бірақ Колорадо одан бас тартады, бұл оның шайқасы емес деп санайды. Содан кейін Ченс қонақ үйде өткізіліп жатқан алдағы ойынды байқайды. Ойыншылардың бірін іздестіріліп жатқан әйел ретінде таниды, ол "Қауырсын", алдамшы құмар ойыншының жесірі, және оған қарсы шығады. Алайда Колорадо тағы бір ойыншының алдап отырғанын көрсетеді. Көшеде Уилер атып өлтіріледі. Ченс пен Дюд өлтірушіні Натанның салонына қуып кіреді, Ченс Дюдқа өзін дәлелдеуге және өлтірушімен бетпе-бет кездесуге мүмкіндік береді, бұл Натанның адамдарының құрметін жеңіп алады. Колорадо мен Уилердің қалған адамдары Уилердің мүліктерін босату туралы сот шешімін күту үшін қалада қалуға мәжбүр болады, ал вагондар Бурдет қоймасының артында қалдырылады. Періште түнде Ченсті күзеткенге арналған мылтықпен жасырын ұйықтағаннан кейін, ашуланған Ченс Перішкенің қауіпсіздігі үшін қаладан кетуді бұйырады. Ол бас тартады, екеуі жақындаса бастайды. Натанның өзі қалаға аттанған. Стампи Натанға жерін тартып алғандығы үшін ашуланып, түрмеде қандай дау болса Джоны атып тастаймын деп қорқытады. Натанның жауабы ретінде оның салон музыканттары "El Degüello", "Қырғын әні" әнін қайта-қайта орындайды. Колорадо әннің Натантың ешқандай мейірімділік көрсетпейтінін білдіретінін түсініп, Ченске ескертеді. Ченс Дюдқа оның ескі қаруларын, киімдерін және ішімдікке салынуына дейін қалдырған қара шапқышын қайтарады, ал Дюд жаңадан бастауға тырысып, қырқып алады. Айыныштысы, Стампи Дюдты қайтып келгенде танымай, оған оқ атып, оның жүйкесін жұпылатып жібереді. Келесі күні Дюд әлі де дірілдеп, Бурдеттің адамдарының шабуылына ұшырайды, егер Ченс Джоны жібермесе, оны өлтіреміз деп қорқытады. Колорадо мен Періштелер жігіттерді шатастырып, Ченске мылтығын алуға жеткілікті уақыт береді, ол Колорадомен бірге жігіттерді атып, Дюдты босатады. Дюд жұмыстан кетіп, Колорадоға өз орнын алуға мүмкіндік беру туралы ойлайды, бірақ "El Degüello" әнін естігенде, ол бұл істі аяғына дейін жеткізуге шешім қабылдайды. Дюд пен Ченс Дюд ваннаға түсуі үшін қонақ үйге қайта оралады, бірақ Бурдеттің адамдары Карлостың әйелі Консуэлоны тұтқындап, Ченсті тұзаққа түсіреді. Дюд Ченске жігіттерді түрмеге апаруды айтады, Стампи Джоны босатып жібереді деген сылтаумен. Алайда, Дюдтың жасырын болжауы бойынша, Стампи оқ ашты. Қауіпті жағдай кезінде кейбір адамдар Дюдты Натанға әкетеді, ол Дюдты Джоға айырбастауды талап етеді. Ченс келіседі, бірақ Колорадоны қолдауға алып келеді. Дюд пен Джо сауда барысында ұрысып, атыс-шұғыл басталады. Стампи вагондардан динамит таяқтарын Бурдет пен оның адамдары орналасқан қоймаға лақтырады; Ченс пен Дюд оларды өз қаруларымен жарытып, жекпе-жекті кенеттен тоқтатады. Бурдеттер мен олардың аман қалған қарулы адамдары түрмеде болғандықтан, Ченс ақыры Періштемен бірге уақыт өткізе алады және оған деген сезімдерін мойындайды. Колорадо түрмеге күзет жасауда ерікті болып, Стампи мен Дюдқа қалада кешке шығуға мүмкіндік береді.
Joe Burdette, the spoiled younger brother of wealthy land baron Nathan Burdette, taunts town drunk Dude by tossing money into a spittoon. The sheriff, John T. Chance, stops Dude from reaching into the spittoon, prompting Dude to lash out and knock Chance unconscious. Joe starts to beat Dude for fun, shooting and killing an unarmed bystander who attempts to stop him. Chance recovers, follows Joe into Nathan's personal saloon, and, with help from a penitent Dude, overcomes Nathan's men and arrests Joe for murder. Chance's friend Pat Wheeler attempts to enter town with a wagon train of supplies and dynamite, but has to force his way through Nathan Burdette's men. Chance reveals that he, Dude (who used to be a deputy before he became a drunk), and his lame old deputy Stumpy are all that stand between Nathan's small army and Joe, whom they wish to free. Chance notices young gunslinger Colorado Ryan in Wheeler's wagon train, but Colorado promises he doesn't want to start any trouble. That night, Carlos Robante, the owner of the local hotel, warns Chance that Wheeler is trying to recruit fighters. Chance tries to stop Wheeler, not wanting anyone to get hurt on his account. Wheeler asks if Colorado could help, but Colorado declines, feeling that it's not his fight. Chance then notices a rigged card game at the hotel. Recognizing one of the players as a wanted woman, "Feathers", the widow of a cheating gambler, he confronts her. However, Colorado reveals that another player is the cheater. Out in the street, Wheeler is gunned down. Chance and Dude pursue the killer into Nathan's saloon, and Chance allows Dude to prove himself and confront the killer, earning the respect of Nathan's men. Colorado and the rest of Wheeler's men are forced to stay in town to await a court order releasing Wheeler's possessions, and the wagons are left behind the Burdette warehouse. After Feathers secretly stays up all night with a shotgun to guard Chance, an irritated Chance orders Feathers to leave town for her safety. She refuses, and the two begin to bond. Nathan himself rides into town. Stumpy, having old grudges against Nathan for taking his land, threatens to shoot Joe if any trouble starts around the jail. In response, Nathan has his saloon musicians repeatedly play "El Degüello", "The Cutthroat Song". Colorado realizes the song means Nathan will show no mercy, and warns Chance. Chance gives Dude back his old guns, some clothes and a black hat he left behind when he became a drunkard, and Dude gets a shave, trying to start afresh. Unfortunately, Stumpy doesn't recognize Dude when he returns, and shoots at him, shattering Dude's nerves. The next day, Dude is still shaky and finds himself ambushed by Burdette's men, who threaten to kill him unless Chance lets Joe go. Colorado and Feathers distract the men long enough for Chance to get his rifle, and he and Colorado shoot down the men and free Dude. Dude thinks about quitting and letting Colorado take his place, but when he hears "El Degüello" being played, he resolves to see the thing through to the end. Dude and Chance return to the hotel so Dude can take a bath, but Burdette's men capture Carlos' wife Consuelo and use her to lure Chance into a trap. Dude tells Chance to take the men to the jail, under pretext that Stumpy would let Joe out. However, Stumpy opens fire, as Dude secretly predicted. In the chaos, some men drag Dude off to Nathan, who demands a tradeDude for Joe. Chance agrees, but brings Colorado as backup. Dude and Joe brawl during the trade, and a firefight ensues. Stumpy throws some sticks of dynamite from the wagons into the warehouse where Burdette and his men are holed up; Chance and Dude detonate them with their guns, abruptly ending the fight. With both Burdettes and their few surviving gunmen in jail, Chance is able to finally spend some time with Feathers and admit his feelings for her. Colorado volunteers to guard the jail, allowing Stumpy and Dude to enjoy a night out in the town.
Өндіріс
Фильмнің сыртқы түсірілімдері Тусон қаласының шетінде орналасқан «Олд Тусон» студиясында жүзеге асты. Түсірілім 1958 жылдың жазында өтті, ал фильмнің авторлық құқығы 1958 жылға тіркелді; фильм 1959 жылдың наурыз айында көрсетілімге шықты. «Rio Bravo» Хоукстің ең үздік фильмдерінің бірі саналады және диалогсыз ұзақ кіріспе сахнасымен әйгілі. Фильм жақсы пікірлер алды және 5,5 миллион АҚШ долларынан астам табыс тапты. «Rio Bravo» фильмінен алынған қысқаша фрагмент Уэйннің кейіпкерінің тарихын көрсету үшін Уэйннің соңғы фильмі «Шутист» фильмінің кіріспе сахнасына енгізілген архивтік кадрлардың бірі болды. Джон Уэйннің вестерн фильмдеріндегідей, Уэйн фильмде «Red River D» белбеуін тақты. Оны фильмнің 60-шы минуты шамасында Нейтан Бердет ағасы Джоны түрмеде бақылауға келгенде және Уэйн, Рикки Нельсон мен Энджи Дикинсон қонақ үйдің алдында Бердеттің үш адамымен бетпе-бет келгенде анық көруге болады. Оқиға авторлығы «Б. Х. МакКэмпбеллге» жатқызылды. Тодд Маккартидің 1997 жылғы «Говард Хоукс: Голливудтың сұр түлкісі» атты өмірбаянына сәйкес, бұл Хоукстің үлкен қызы Барбара Хоукс МакКэмпбелл (МакКэмпбелл – оның күйеуінің тегі) болған. Оның үлесі – соңғы атыста динамит қолдану туралы идея.
Exteriors for the film were shot at Old Tucson Studios, just outside Tucson. Filming took place in the summer of 1958, and the movie's credits gave 1958 for the copyright; the film was released in March 1959. Rio Bravo is generally regarded as one of Hawks' best, and is known for its long opening scene which contains no dialogue. The film received favorable reviews, and was successful, taking in over US$5.5 million. A brief clip from Rio Bravo was among the archive footage later incorporated into the opening sequence of Wayne's last film, The Shootist, to illustrate the backstory of Wayne's character. As was often the case in a John Wayne Western, Wayne wore his "Red River D" belt buckle in the movie. It can be clearly seen in the scene when Nathan Burdette comes to visit his brother Joe in the jail where he is being held for the U. S. Marshal, about 60 minutes into the film; and again in the scene where Wayne, Ricky Nelson, and Angie Dickinson deal with three of Burdette's men in front of the hotel. The story was credited to "B. H. McCampbell." According to Todd McCarthy's 1997 biography, Howard Hawks: The Grey Fox of Hollywood, this was actually Hawks' eldest daughter, Barbara Hawks McCampbell (McCampbell being her married name). Her contribution was the idea of using dynamite in the final shootout.
Саундтрек
Музыкалық шығарманың авторы – Дмитрий Тёмкин. Оның музыкасына еске алаңдататын "El Degüello" тақырыбы кіреді, ол бірнеше рет естіледі. Колорадо кейіпкері бұл әнді "The Cutthroat Song" деп атайды. Ол, ән генерал Антонио Лопес де Санта-Аннаның бұйрығымен Аламода қоршалып қалған техастықтарға, оларға ешқандай жеңілдік көрсетілмейтінін хабарлау үшін ойналғанын айтады. Бұл ән Уэйннің "Аламо" (1960) фильмінде де қолданылған. Композитор Эннио Морриконе режиссер Серджио Леонеден "Бір жұдырық доллар" үшін "Дмитрий Тёмкиннің музыкасын" жазуды сұрағанын еске алды. Тромпет тақырыбы Тиомкиннің "Degüello" әнімен (Rio Bravo фильмінің итальяндық атауы – Un dollaro d'onore, «Құрмет доллары») ұқсас. Фильмде әнші Мартин мен жас талант Нельсон ойнағандықтан, Хоукс саундтрекке үш ән енгізді. Үлкен қақтығысқа дейін, түрмеде Мартин Нельсонның сүйемелдеуімен "Менің мылтығым, менің атым және мен" әнін орындайды (онда Вебстер Red River фильмінде пайда болған Тиомкиннің мелодиясына жаңа сөздер жазған), содан кейін Нельсон Мартин мен Бреннанның сүйемелдеуімен "Үйге қайт, Синди" әнінің қысқа нұсқасын орындайды. Фильмнің соңындағы титрлерде Мартин Нельсон Риддл оркестрінің сүйемелдеуімен Тиомкин жазған, ал Пол Фрэнсис Вебстер сөздерін жазған "Рио Браво" әнін орындайды. Кейін Нельсон 1959 жылы шыққан "Рики қайта ән айтады" альбомына "Тыныш емес бала" әнін қосып, фильмге де, Колорадо рөліне де құрмет көрсетті. Америкалық Батыс жазушыларының қауымдастығы "Менің мылтығым, менің атым және мен" әнін барлық уақыттың ең үздік 100 Батыс әнінің бірі деп таңдады.
The musical score was composed by Dimitri Tiomkin. His score includes the hauntingly ominous "El Degüello" theme, which is heard several times. The Colorado character identifies the tune as "The Cutthroat Song". He relates that the song was played on the orders of General Antonio López de Santa Anna to the Texans holed up in the Alamo, to signify that no quarter would be given to them. The tune was used in Wayne's film The Alamo (1960). Composer Ennio Morricone recalled that director Sergio Leone asked him to write "Dimitri Tiomkin music" for A Fistful of Dollars. The trumpet theme is similar to Tiomkin's "Degüello" (the Italian title of Rio Bravo was Un dollaro d'onore, A Dollar of Honor). Because the film starred a crooner, Martin, and a teen idol, Nelson, Hawks included three songs in the soundtrack. Before the big showdown, in the jail house, Martin sings "My Rifle, My Pony, and Me" (which contains new lyrics by Webster to a Tiomkin tune that appeared in Red River), accompanied by Nelson, after which Nelson sings a brief version of "Get Along Home, Cindy", accompanied by Martin and Brennan. Over the closing credits, Martin, backed by the Nelson Riddle Orchestra, sings a specially composed song, "Rio Bravo", written by Tiomkin with lyrics by Paul Francis Webster. Nelson later paid homage to both the film and his character, Colorado, by including the song "Restless Kid" on his 1959 LP, Ricky Sings Again. Members of the Western Writers of America chose "My Rifle, My Pony, and Me" as one of the Top 100 Western songs of all time.
Ортаңғы күн талқылауы
Фильм "Жоғарғы түскі" фильміне жауап ретінде түсірілді, оны кейде Голливудтағы қара тізімге енгізудің аллегориясы деп есептейді, сондай-ақ Маккартизмді сынап бағалайды. Уэйн кейіннен "Жоғарғы түскі" фильмін "американдық емес" деп атады және жазушы Карл Форманды елден қууға көмектескеніне өкініш білдірмеді. "Рио-Браво" фильмінде Шанс одақтастармен қоршалған: алкоголизмнен емделгеніне қарамастан, батыл және қару қолдануда шебер орынбасар (Дуд), жас, тәжірибесі жоқ, бірақ өзіне сенімді қарушы (Колорадо), табанды және адал шал (Стампи), мексикалық қонақ үй иесі (Карлос), оның әйелі (Консуэло) және әдемі жас әйел (Федерс) – және оған көмектесе алмайтындай көрінетін ешкімнің көмегін қабылдамайды.
The film was made as a response to High Noon, which is sometimes thought to be an allegory for blacklisting in Hollywood, as well as a critique of McCarthyism. Wayne would later call High Noon "un American" and say he did not regret helping run the writer, Carl Foreman, out of the country. In Rio Bravo, Chance is surrounded by allies—a deputy who is brave and good with a gun, despite recovering from alcoholism (Dude), a young untried but self assured gunfighter (Colorado), a limping, crippled old man who is doggedly loyal (Stumpy), a Mexican innkeeper (Carlos), his wife (Consuelo), and an attractive young woman (Feathers)—and repeatedly turns down aid from anyone he does not think is capable of helping him.
Қабылдау
Ұлыбританияда "Рио Браво" бастапқыда Sight & Sound журналы үшін тіпті қарастырылмаған; Лесли Холливелл өзінің "Кино нұсқауында" фильмге төрт жұлдыздың екеуін берді, оны "күлкілі түрде ұзақ және баяу дамып кететін Батыс фильмі" деп сипаттады, бірақ оған қарамастан "бос уақыты барлар үшін көруге өте жарасады" деді. Фильмді Робин Вуд сияқты британдық сыншылар одан да барынша маңызды деп санады, ол оны барлық уақыттағы ең үздік фильм деп бағалап, 2003 жылы Sight & Sound баспасы болып табылатын Британдық кино институты үшін осы фильм туралы кітап жазды. Полин Каэл фильмді "ақылсыз, бірақ құлшыныспен толған" деп атады, сондай-ақ "бірнеше жақсы экшн сахналары бар, актерлер өз рөлдерінен ләззат алатын сияқты" деді. "Рио Браво" 2012 жылы Sight & Sound сыншыларының жасаған ең ұлы фильмдер сауалнамасында екінші жоғары бағаланған Батыс фильмі (жалпы 63-ші орында) болды. 2008 жылы Америка кино институты осы фильмді ең үздік 10 Батыс фильмі тізіміне ұсынды. Режиссер Квентин Тарантино "Рио Браво" фильмін өзінің "ең жақсы "достармен кездесу" фильмі" деп атады. Ол бірде, егер оның сүйіктісіне фильм ұнамаса, онда қарым-қатынасқа түспейтінін айтқан.
In the United Kingdom, Rio Bravo was not originally even reviewed for Sight & Sound; Leslie Halliwell gave the film two out of four stars in his Film Guide, describing it as a "cheerfully overlong and slow moving Western" that was nevertheless "very watchable for those with time to spare". The film was taken more seriously by British critics such as Robin Wood, who rated it as his top film of all time and wrote a book on it in 2003 for the British Film Institute, publishers of Sight & Sound. Pauline Kael called the film "silly, but with zest; there are some fine action sequences, and the performers seem to be enjoying their roles." Rio Bravo was the second highest ranking Western (63rd overall) in the 2012 Sight & Sound critics' poll of the greatest films ever made. In 2008, the American Film Institute nominated this film for its Top 10 Western Films list. Director Quentin Tarantino called Rio Bravo his "favorite 'hangout' movie". He once said that if his date doesn't like the film, there will be no relationship.
Мұра
Говард Хоукс шерифтің өз кеңсесін агрессивті заңсыздықтардан қорғауы идеясымен "Рио Браво" фильмінің екі еркін бейімделуін режиссерлікке алып, түсірді. Джон Уэйн екеуі де, 1966 жылы Роберт Митчем Дин Мартиннің түпкілікті рөлінің нұсқасын ойнаған "Эльдорадо" және 1970 жылы "Рио Лобо" фильмдерінде ойнады. Джон Карпентердің 1976 жылғы "13-ші учаскеге шабуыл" фильмі "Рио Браво" фильмінің сюжеті мен оқиға орнынан шабыттанды.
Howard Hawks went on to direct two loose variations of Rio Bravo with the idea of a sheriff defending his office against belligerent outlaws. John Wayne starred in both films, released as El Dorado in 1966 with Robert Mitchum playing a variation of Dean Martin's original role, and Rio Lobo in 1970. The 1976 film Assault on Precinct 13 directed by John Carpenter was inspired by the story and setting of Rio Bravo.
Комикстердің адаптациясы
Dell Four Color #1018 (1959 жылғы маусым), Алекс Тот салған суреттерімен.
Dell Four Color #1018 (June 1959), illustrated by Alex Toth.