Кіріспе

Американдық саясаткер

Генри Симпсон Джонстон (30 желтоқсан 1867 – 7 қаңтар 1965) – американдық заңгер және саясаткер, Оклахома конституциялық конвенциясының делегаты, Оклахома Сенатының алғашқы президенті және Оклахома штатының жетінші губернаторы. Ол Оклахома тарихында импичментке ұшырап, қызметтен алынған екінші губернатор атанды. Губернатор ретінде Джонстон мүгедек балаларға арналған аурухана құруды және мектептерге көмек көрсету қаражатын көбейтуді сәтті ұсынды. Оның қиындықтары жеке хатшысының тым көп билікке ие болып, оның өзі шешуі керек болған мәселелерді шешуге тырысуынан басталды. 1927 жылы губернаторды импичментке салуға жасалған сәтсіз және конституцияға қайшы келетін арнайы сессиядан кейін, 1929 жылы штат заң шығарушыларының жаңа тобы губернаторды импичментке салды. Джонстон 1965 жылы қайтыс болды және Оклахома штатының Перри қаласында жерленді.

Ерте өмір

1867 жылдың 30 желтоқсанында бұркеме үйде дүниеге келген Джонстон Индиана штатының Эвансвилл қаласының тумасы еді. 24 жасында Джонстон Колорадоға қоныс аударды, онда құқық білімін алып, 1891 жылы адвокаттық экзаменді тапсырды. Колорадода бірнеше жыл өткен соң, Джонстон Оклахома территориясындағы Перри қаласына көшіп, Нобл округінде ықпалды және танымал тұлғаға айналды. Оклахома мен Үндістан территориялары бірігіп, бір штат құралатындығы жарияланғаннан кейін, Джонстон 1906 жылы Нобл және айналасындағы округтерді Оклахома Конституциялық Конвенциясында өкілдік етуге сайланды. Конвенция барысында Джонстон Конвенция президентінің орынбасары – президенттік міндетін атқаруға сайланды. Джонстон болашақ губернаторлар Чарльз Н. Хаскелл, Уильям Х. Мюррей және Роберт Л. Уильямспен танысты. Олар АҚШ-тың кез келген штатының ең прогрессивті Конституциясын, сондай-ақ сол кездегі әлемдегі ең ұзақ басқару құжатын жазу үшін бірлесіп жұмыс істеді. 1907 жылдың 16 қарашасында АҚШ Конгресі Оклахома Конституциясын қабылдады. Сол күні Чарльз Н. Хаскелл штаттың алғашқы губернаторы болып тағайындалды. Штат конституциясы бекітілгенге дейін Джонстон Оклахома Сенатына сайланып, 1-ші Оклахома заң шығарушы жиналысында қызмет етті. Халыққа жақын тұлға Джонстон Оклахома Сенатының бірінші президенті – штат сенатының президенті болып табылатын Оклахоманың вице-губернаторынан кейінгі ең жоғары лауазымды шенеунік болып таңдалды. Оның ең жақтастарының ішінде тыйым салушылар, протестант шіркеулерінің басшылары және масондар бар еді. Джонстонның өзі Оклахома масондық ложасының Ұлы шебері болды. Джонстонның танымалдылығы соншалық, ол 1926 жылы Оклахома губернаторы лауазымына үміткерлікке түсіп, келе жатқан губернатор Мартин Э. Траппты алмастыруға ниеттенді. Науқан барысында Джонстон Ку-клукс-кланның қолдауын алды. Бас сайлауда жеңіске жетіп, Джонстон Оклахома штатының жетінші губернаторы болып сайланды.

Оклахома штатының губернаторы

1927 жылдың 10 қаңтарында Джонстон Оклахома штатының жетінші губернаторы болып инаугурацияланды, әкімшілігінің табысқа жететініне үміт артылды. Дереу, Оклахома заң шығарушы органы Джонстонның мүгедек балаларға арналған аурухана құру туралы ұсыныстарын мақұлдады және мектептерге көмек көрсету қаражатын жылына 1,5 миллион доллардан асырды. Бір бақылаушы атап көрсеткендей, бұл «сол кездегі штаттың мемлекеттік мектептеріне бөлінген ең жоғары қаржылай көмек болды». Дегенмен, Джонстонның губернаторлық қызметі басынан бастап проблемалармен күйреген. 1927 жылдың мамыр айында штат заң шығарушы органы жұмысын аяқтағанға дейін Джонстонның жеке хатшысы, миссис О.О. Хэммондсқа қатысты шағымдар туды. Заң шығарушы органның жетекшілері Хэммондстың губернаторға тым көп билікке ие екенін айтты. Ол тіпті өкілдік шешімдер қабылдап, өз еркімен тағайындамалар жасаған деген күдік болды. Джонстонның өкілдік міндеттерін орындамай отыр деп санайтын штат заң шығарушы органының жетекшілері оны губернаторлық қызметтен дереу босатуды талап етті. 1927 жылдың соңына дейін Джонстонды қызметінен уақытсыз босатуға ниеттенген заң шығарушы органның жетекшілері жаңа қабылданған бастама бойынша арнайы сессияда кездесті. Бұл шара бұрынғы губернатор Джек С. Уолтонды импичменттен өткізу үшін төрт жыл бұрын енгізілген. Осы арнайы сессияда штат заң шығарушы органы губернаторға қатысты тергеу жоспарларын жариялады. Оклахома заң шығарушы органы әрекет етпес бұрын Оклахома Жоғарғы соты Джонстонның пайдасына араласты. Сот Simpson v. Hill ісі бойынша заң шығарушы органның әрекеттері конституцияға қайшы екенін және олар тек штаттық сессияларда немесе губернатордың шақыруымен арнайы сессияларда ғана жинала алатынын шешті. Жоғарғы соттың үлгісімен Оклахома қаласының аудандық соты Оклахома заң шығарушы органына жиналуға тыйым салды, мемлекеттік заң шығарушыларды жиын өткізуден алдын алды. Екі соттың шешіміне қарамастан, штат заң шығарушы органы жоспарларын іске асырып, импичмент айыптамаларын қарау үшін Оклахома штатының Капитолийіне бет бұрды. Оклахома заң шығарушы органы Джонстонның бұйрығымен Оклахома Ұлттық гвардиясы Капитолийге кіргенін тоқтатып, ғана тоқтатылды. Бұл заң шығарушы органның әрекет етуіне кедеріс келтірмеді. Заң шығарушы орган 1927 жылдың 13 желтоқсанында Оклахома қаласының орталық бөлігіндегі Хакинс қонақүйінде жиналды. Онда Оклахома штатының Өкілдер палатасы губернатор Джонстонға және оның әкімшілігінің көптеген мүшелеріне қарсы айыптамалар көтерді, оларды Оклахома Сенаты импичмент соты ретінде мақұлдады. Алайда, сот тармағы бұл мәселеде атқарушы тармақпен келісетінін және соттардың олардың сессиясының заңдылығына алаңдап отырғанын түсінген соң, штат Сенаты мәселені қарастырудан бас тартып, штат заң шығарушы органы жұмысын аяқтады. Бұл оқиға Джонстонды одан да танымал және беделді етті. Халық оны сот арқылы мәселені шешкені үшін, емес әскери жағдай енгізгені үшін жақсы көріп, құрметтеді.

Импичмент

Джонстон бірнеше ай бойы мемлекеттік заң шығарушы орган тарапынан ешқандай мазалаусыз қызмет етуге оралды. Алайда, 1928 жылдың соңына қарай жағдай өзгерді. Сол жылы демократтар Аль Смитті АҚШ президентіне үміткер етіп таңдады, ол республикалық үміткер Герберт Гуверге қарсы күресті. Демократиялық одақтасын қолдап, Джонстон Смит атынан штатта үгіт жүргізді. Католик дін өкілі болған Смит тыйымды тоқтатуды жақтады және «діни фанатиктерге» қарсы сөйледі. Гувер сайлаушылардың 58 пайызынан астам дауысымен президенттікке жеңіске жетті. Оклахома штатында Гувер одан да жақсы нәтиже көрсетіп, Смитті 63,7 пайыз дауыспен ұтты, сондай-ақ көптеген Оклахома республикашылары Гувердің арқасында штаттық лауазымдарға ие болды, оның ішінде Оклахома Жоғарғы сотындағы орындар, Оклахома Өкілдер палатасындағы көпшілікке жақын үлестің көп бөлігі және Оклахома Сенатындағы үлкен жетістіктер. Джонстон штаттағы жалғыз күшті демократ ретінде қалды. 1929 жылы штаттық заң шығарушы орган кезекті сессияда жиналғанда, демократтар мен республикашылар екінші импичмент айыптамаларын жасады. Оклахома Өкілдер палатасы ұсынған он үш айыптаманың он біреуін штат Сенаты қабылдады. 21 қаңтарда Джонстон қызметінен ресми түрде шеттетілді, ал Оклахоманың вице-губернаторы Уильям Дж. Холлоуэй губернатор міндетін атқарушы болды. Джонстонға қарсы импичмент процесі 6 ақпанда басталды және алты аптадан астам уақытқа созылды. Сот процесі 20 наурызда аяқталды, Штат Сенаты Джонстонды он бірінші айыптама бойынша – жалпы қабілетсіздік үшін – қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады. Қалған он айыптама қарастырылмады. Сол күні Холлоуэй Оклахоманың сегізінші губернаторы болды. Ол штат тарихында губернаторлық мұрагерлік процесі арқылы губернатор болған екінші вице-губернатор болды, алғашқысы Мартин Э. Трапп еді.

Кейінгі өмірі мен мұрасы

Импичменттен кейін Джонстон Перриде заңгерлік тәжірибасын жалғастырды. Төрт жыл өткен соң, ол 1933 жылдан 1937 жылға дейін штаттық сенатқа сайланды. Сенаттан кеткеннен кейін ол қайтадан Перриде заңгерлік қызметпен айналысты, ол 1965 жылдың 7 қаңтарында 97 жасында қайтыс болды. Ол Оклахома тарихындағы ең ұзақ өмір сүрген губернатор болды, бұрын да, кейін де. Джонстон Перриде жерленген. Джонстонды қызметтен шеттету Оклахома заң шығарушы органының штаттың басқа екі тармағына қарсы үстемдігінің биік белесіне айналды. Оклахома штатының құрылғаннан бергі алғашқы 20 жылында штаттық заң шығарушы орган төрт губернаторға импичмент айыптарын тақты және екеуін қызметтен алып тастады. Осы кезеңде тек Чарльз Н. Хаскелл және Роберт Л. Уильямс губернаторлары ғана үлкен атқару билігіне ие болды. Еліміз бойынша тағы бір АҚШ губернаторына – 1988 жылы Аризона губернаторы Эван Мечамға импичмент жарияланғанға дейін шамамен 60 жыл өтті.