Кіріспе
Тігу және желім – бұл қарапайым қайық жасау әдісі, онда фанера панельдері уақытша тігіледі, әдетте сым немесе байланыстырғыш ленталармен, содан кейін эпоксидтік шайырмен тұрақты жабыстырылады. Бұл құрылыс түрі рамаларға немесе қабырғаларға деген қажеттілікті қысықартуға мүмкіндік береді. Фанера панельдері пішінге сәйкес кесіліп, арнайы құралдар мен формаларсыз нақты корпус пішінін жасау үшін тігіледі. Бұл техника "тәктү тігу және ленталау" немесе "тігу және ленталау" деп те аталады. Тігістер шыны талшық лентасымен және қоюлатылған эпоксидпен нығайтылады.
Тарих
Тігу және желім әдісін ағаш өңдеу мұғалімі Кен Литтлдайк каноэлерді жасау үшін әзірледі, кейіннен "Кейел" деген атпен жоспарлар және жиынтықтар түрінде сатылды, онда шыны талшық лентасымен және шайырмен біріктірілген фанера панельдері қолданылды. Бұл әдісті 1964 жылы алғашқы теледидардағы өздігінен жасау (DIY) сарапшысы Барри Бакнелл танымал етті. 1962 жылы "Меррор-Динги" қайығының құрылысында Littledyke-тың алғашқы үлгілеріндегі балық аулау желісінің орнына мыс сым байланыстарын қолдану қабылданды. Дизайнды "The Daily Mirror" газеті демеушілік еткендіктен, қайық "Меррор" деп аталды, бұл факт тарихи түрде қызыл түсті желкендерде көрініс тапты. "The Daily Mirror" газеті көпшілікке арзан желкенді әкелгісі келгендігі белгілі. Сол кездегі басқа құрылыс техникаларынан айырмашылығы, арнайы дағдылар мен құралдарды қажет ететін, тігу және желім әдісі кеме жасауды кез келген адамның қол жеткізе алатындай етуге тиіс болды. Тігу және желім Солтүстік Еуропадан, әсіресе Лапландиядан шыққан "тігілген қайықтар" деп аталатын қайық жасаудың дәстүрлі түріне ұқсас болғанымен, Литтлдайк әдісіне осы техниканың әсер еткені белгісіз. Америка Құрама Штаттарында тігу және желім әдісі 1980-ші жылдардың ортасында Гарольд "Динамит" Пейсонның "WoodenBoat" журналындағы мақалалары және Фил Болгердің "жедел қайықтарды" салу туралы кітаптары арқылы кеңінен танымал болды. Бұл қайықтар фанерадан жасалды, тігістері шыны талшық лентасымен нығайтылды және қарапайым дағдылары мен шамалы ресурстары бар өздігінен жасаушылар үшін қолайлы болды.
Техника
Бұл техникада фанера панельдерін сыммен немесе кабельдік байламдар немесе таспа мен түйреуіштер сияқты басқа да қолайлы құралдармен тігіп біріктіру қарастырылады. Корпустың фанера панельдерін тігу немесе тігіп біріктірудің барлық әдістері, олар эпоксид және шыны талшық таспаларымен тұрақты дәнекерленгенге дейін немесе біріктірілгенге дейін корпустың бөліктерін бірге ұстаудың қарапайым тәсілдері болып табылады. Көбінесе эпоксид қатып қалғаннан кейін тігістер немесе басқа да бекіткіш құрылымдар алынып тасталады, сонда тек біріктірілген фанера панельдері қалады. Мыс сымдар жиі қолданылады, себебі сымдарды қажеттілікке қарай тығыздап немесе босаңдатып, дұрыс бейімдеуге болады, сондай-ақ, жабысқаннан кейін оны тегістеу оңай, және теңіз ортасында қалғанда да қолдануға жарамды. Бірақ, жұмсақ болаттан жасалған электр тоқпен қоршау сымын да оңай пайдалануға болады, одан кейін оны корпустың құрылымынан толығымен алып тастауға болады. Біріктіру үшін кесілген панельдер біріктірілетін жиектері бойымен кішкентай тесіктермен тесіледі және тігіледі. Бірге тігілгеннен кейін, буын қалыңдатылған эпоксид және шыны талшықпен, әдетте корпустың ішкі жағына жабыстырылады. Сыртқы жағында сым кесіліп, буын тегістеліп, жабылады. Буынның сыртқы жағы немесе бүкіл корпус қосымша беріктік үшін шыны талшықпен қапталып, жабыстырылуы мүмкін. Шыны талшық таспасы мен эпоксидтің үйлесімі өте мықты буынды қамтамасыз ететін композиттік материалды құрайды, ол дәстүрлі фанера құрылысында қолданылатын бекіткіштер мен ағаш қаңқасынан 8-10 есе мықты. Балама ретінде, панельдерді біріктіру үшін "тігістер" арасына қалыңдатылған эпоксидті жағуға болады, ал ол қатып қалғаннан кейін сым тігістерін сыртынан кесіп тастаудың орнына толығымен алып тастауға болады. Сымдар алынғаннан кейін, буынның бүкіл ұзындығы бойынша қалыңдатылған эпоксидтің қабаттамасы жағылады. Нағыз тігіс және желім конструкцияларында көбінесе көптеген қабырғалар болмайды, керісінше, пішін беру үшін панельдердің геометриясына сенеді және монокок немесе жартылай монокок құрылымын құрайды. Бірақ үлкен тігіс және желім қайықтарында кемеге қарсы (қолдан) немесе бойлық (ұзындығы бойынша) көптеген қабырғалар болуы мүмкін, бұл ішкі кеңістікті ұя тәрізді бөліп, осы элементтер де айнек таспасы мен эпоксидтің бірдей түрімен негізгі корпус тігістері сияқты түпкі құрылымға біріктіріледі.
Техниканың таралуы
Тігіп жабыстыру әуесқой қайық құрылысындағы басты техникалардың біріне айналды. Фанера панельдерін салыстырмалы түрде аз қолдану (мұның арқасында біріктіру орындары азайып, құрылыс оңай және жылдам болады) мүмкін болатын формаларды шектесе де, тігіп жабыстыру техникасының қарапайымдығы мен төмен құны оны көптеген әуесқой қайық жасаушылардың таңдауына айналдырды. Тігіп жабыстыру қайықтарын жобалау үшін қарапайым CAD бағдарламалық қамтамасы бар, сондай-ақ тігіп жабыстыру қайықтары мен олардың әртүрлі танымал дизайндарына арналған көптеген интернет-форумдар, жаңалықтар топтары және электрондық пошта тізімдері бар. Тігіп жабыстыру тек кішкентай жобалармен ғана шектелмейді, бұл Сэм Девлин жасаған қайықтармен дәлелденген, ол осы техниканы 65 футқа дейінгі қайықтар жасау үшін қолданды. Фил Болгер әзірлеген "Жедел қайықтар" қарапайым қаңқаны және тігіп жабыстыру стиліндегі фанералық плиталарды біріктіруді, сондай-ақ бөлектемелерді жабыстыруды пайдаланады. Мейн штатының Томастон қаласынан Харольд Пейсон осы қайықтардың құрылысы туралы кітаптар мен көптеген жобаларды сатты. Олардың арасында өте кішкентай қайықтардан бастап, 25-30 футқа дейін ұзын, моторлы және желкенді қайықтар бар. Олар міндетті түрде жеңіл болуға арналмаған, бірақ бастапқы Mirror Dinghy сияқты, қарапайым құрылысқа баса назар аударады. Жобалар CAD панельдерін жасау бағдарламалық қамтамасынан бұрын жасалғандықтан, кейбір жағдайларда пішіндер өте қарапайым.
Бір жайма қайық
Бір жайма қайық (OSB, сондай-ақ бағытталған талшықты тақта) – тігіс және желімдеу техникасының дамуының нәтижесі. OSB – бұл 4 футқа 8 фут өлшемдес (1,22 м × 2,44 м) бір фанера парағынан жасалатын қайық. Көбінесе тіректер, қабырғалар немесе коррама ретінде қосымша ағаш қолданылады, бірақ кейбір қайықтарды толығымен бір фанера парағынан да жасауға болады. OSB көбінесе өте кішкентай болады, себебі оның сыйымдылығы шамамен 1500 фунтқа (680 кг) дейін, яғни фанера парағының бетімен бірдей ауданға ие ең үлкен жарты шар пішініне сәйкес теориялық максимумпен шектеледі. Жарты шар пішінін жасау мүмкін болғанымен (геодезиялық күмбезді қараңыз), ол көбінесе бір адамға ғана ыңғайлы, өйткені көптеген жобалардың максималды сыйымдылығы 1000 фунттан (450 кг) аспайды.