Кіріспе

Полифиделия – моногамия емес, қарым-қатынастың бір түрі, онда барлық қатысушылар тең серіктес деп есептеледі және жыныстық немесе романтикалық қатынасты топтың өзге мүшелерімен ғана шектеуге келіседі.

Шығу тегі

Көптеуілділікке негіделген тәжірибелер мен сенімдер ұзақ уақыттан бері бар, бірақ ресми түрде кодификацияланбаған. 19-ғасырдың ортасындағы Онейда коммуны күрделі некеге бейімделген, қоғам мүшелерін өздерінің сенімдері мен діни нанымының білдірілуі ретінде бірнеше қарым-қатынастар құруға ерік берді. Бұл кейде топтық неке деп аталды, ал бұл термин 1974 жылы Ларри Константин мен Джоан Константиннің «Топтық неке: қазіргі көпжақты неке туралы зерттеу» еңбегі арқылы кеңінен танылды. Полифиделия термині Кериста коммунының «Жаңа тайпа» тобында пайда болды. Бастапқыда, коммунаның барлық мүшелерінен, жынысы мен сексуалдық бағдарына қарамастан, басқа барлық мүшелермен сексуалдық қатынас күтілді, ал топ ішінде эксклюзивті қарым-қатынастар құрылмауы тиіс болды. Жаңа мүшелерді қосу үшін негізгі келісімді бұзудың орнына консенсус қажет болды. «Полиамория» деген кең термин кейінірек пайда болды. «Полиаморе» сөзі алғаш рет 1990 жылдың мамыр айында «Грин Эгг» журналында жарияланған Morning Glory Zell Ravenheart-тың «Махаббат гүлдері» атты мақаласында қолданылды. 1992 жылдың мамыр айында Дженифер Л. Весп alt.polyamory Usenet жаңалық тобын құрды, ал Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі (OED) осы топты құру туралы ұсынысты сөздің алғашқы расталған пайда болуы деп көрсетеді. «Полиамория», «полиамороз» және «полиаморист» сөздері 2006 жылы OED-ге қосылды.

Функция

Полифиделиті қатынастар, моногамды қатынастар сияқты, серіктестер қатынаста емес адаммен жыныстық немесе романтикалық жақындыққа түспеуге келіседі деген тұрғыдан жабық болып табылады. Ерекшелігі – жабық топқа екі адамнан астам кіреді. Жаңа мүшелер әдетте, қолданыстағы мүшелердің бірауыздан келісімімен ғана топқа қосылуы мүмкін, немесе топтың одан әрі кеңеюге ниеті болмауы да мүмкін. Полиаморияның жалпы түрінің ішіндегі бір саласы болғанымен, полифиделиті қарым-қатынастағы билік динамикасы, тәуелсіздікке қатысты көзқарас және топтық келісім тұрғысынан моногамияға ұқсауы мүмкін, себебі көбінесе полифиделиті бір немесе бірнеше адамды немесе тағы бір жұпты қосуды көздеген, қалыптасқан жабық моногамды жұптан пайда болады. Осыған орай, полифиделиті моногамияның қалыпты тәжірибесі мен сенімдерін кеңейтеді, бірақ қатегриялық түрде полиамория болып табылады.

Пайдасы мен қиындықтары

Көптеген адамдардың айтуынша, полифиделитінің басты артықшылығы – екі адамнан астам адам арасында қорналмай жыныстық қатынасқа бару мүмкіндігі, сонымен бірге ЖҚСБ жұқтыру қаупін салыстырмалы түрде төмен ұстау. Бұл жаңа мүшелер топқа жақындасу алдында мұқият тексерілген және өз міндеттемелерін орындаған жағдайда ғана мүмкін. Бұл моногамия сияқты денсаулыққа пайдалы, бірақ топқа қосылған әрбір адаммен қауіп аздап артады. Кейбір адамдар полифиделитілік қарым-қатынастың жабық болуынан сезімдік қауіпсіздікке ие болады. Полифиделиті басқа да моногамия емес қарым-қатынастарға қарағанда гүйшілдікке келетіндей икемділікке ие емес. Мысалы, ашық қарым-қатынастарда жыныстық қатынас белгілі бір адамдармен шектелмейді. Көптеген полифиделитілікке көшкендер бұрынғы жабық моногамиядан келгендіктен, бірнеше серіктеспен жақын қарым-қатынас орнатуда қиындықтарға тап болуы мүмкін. Топтық неке құру немесе оны кеңейтуді жоспарлаған адамдар, қарым-қатынас жасауға татыстыру үшін жеткілікті үйлесімділікке ие серіктестерді табудың қиын екенін айтады.

Басқа қолданылу

Лесбиянкалардың көпсалалылығы (Lesbian Polyfidelity) атты кітабында Селести Уэст көпсалалылық терминін басқалар полиаморияны қолданғандай қолданады. Бұл әртүрлі қауымда бірдей терминнің тәуелсіз түрде пайда болуын көрсетеді, және бұл қолданыс полиамориямен айналысатын адамдардың арасында кеңінен таралмаған. Уэст бұл терминді, адамның сексуалдық эксклюзивтілікке қарамастан, өз міндеттемелеріне адал бола алатындығын (полиаморияда кең таралған) атап көрсету үшін пайдаланады.