Кіріспе

АҚШ, Массачусетс штаты, Амхерст қаласындағы мәдени мекеме.

Идиш кітап орталығы (бұрынғы Ұлттық Идиш кітап орталығы) АҚШ, Массачусетс штаты, Амхерст қаласындағы Гэмпшир колледжінің кампусында орналасқан. Ол идиш тіліндегі кітаптарды, сондай-ақ олар бейнелейтін мәдениет пен тарихты сақтауға арналған мәдени мекеме. Бұл Музейлер10 консорциумының құрамына кіретін Батыс Массачусетс штатындағы он мұражайдың бірі.

Тарих

Идиш кітап орталығы 1980 жылы Аарон Лански құрды, ол сол кезде жиырма төрт жасар идиш әдебиетінің аспиранты болған және 2016 жылдан бастап орталық президенті қызметін атқарады. Оқу барысында Лански американдық еврейлердің ата-аналары мен әже-шешелерінің тілін оқи алмай, құнды идиш кітаптарын тастап жатқанын анықтады. Ол бүкіл ел бойынша "замлерлер" (ерікті кітап жинаушылар) желісін ұйымдастырып, әлемдегі қалған идиш кітаптарын сақтап қалу науқанын бастады. Лански орталықтың қалай құрылғанын 2004 жылғы "Тарихты алдау" атты естеліктерінде баяндайды. Лански жұмысын бастаған кезде ғалымдар 70 000 идиш кітабының әлі де сақталып, қайтарылып алуға болатынын естіген. Содан бері Идиш кітап орталығы миллионнан астам кітапты қалпына келтірді және әлемнің түкпір-түкпірінен жыл сайын мыңдаған жаңа кітаптар түсе береді. 1997 жылы Идиш кітап орталығы Массачусетс штатының Амхерст қаласындағы қазіргі орнына көшіп келді, бұл Шығыс Еуропа штетлінің (еврей қалашығының) шатыр сызықтарын еске түсіретін 49 000 шаршы футтан тұратын кешен. Орталықта тұрақты және көшпелі көрмелер, идиш кітап қоймасы, білім беру бағдарламалары және жыл сайынғы Yidstock: Жаңа идиш музыка фестивалі өтеді. 2010 жылы ұйым атауынан "Ұлттық" деген сөзді алып тастады және қазір "Идиш кітап орталығы" деп аталады. 100 балдық шкала бойынша Charity Navigator Идиш кітап орталығының қаржылық жағдайын 79,82%, есеп беру және ашықтығын 97% деп бағалады, нәтижесінде жалпы бағасы 85,57 болды.

Мемлекеттік бағдарламалар мен ресурстар

Орталық идиш және еврей мәдениетіне қатысты қоғамдық бағдарламаларды ұсынады. Жыл сайын орталық өзінің Брехнер галереясында екі келуші экспозицияны ұйымдастырады. Сонымен қатар, онда бірқатар тұрақты экспонаттар бар: Ли және Альфред Хатт ашу галереясы, еврей мәдени сәйкестігі туралы интерактивті көрме; «Тынышсыз беттер» – идиш әдебиетіне арналған; «Тірі байланыс: An-sky экспедициясының фотосуреттері, 1912–1914 жылдар» – этнограф С. Ан-sky-дің еңбектеріне арналған; «Шолем Бейс: Американдық еврей үйіне арналған ойлар»; Нэнси Б. Вайнштейннің «Киндервинкль» (балалар бұрышы); Эппельбаум Дрикер театры, идиш киносы және радиосы туралы экспонаттармен; және жиырмасыншы ғасырдағы идиш баспасөзі туралы көрмелер бар идиш баспаханасының көшірмесі. «Пакн Трегер» (идиш тілінде «кітап сатушы») – Идиш кітап орталығының журналы. Бұл журнал идиш мәдениеті мен әдебиетіне қатысты тақырыптарды, сондай-ақ орталықтан түсетін жаңалықтарды ағылшын тілінде жабады. Оның жыл сайынғы аударма саны, цифрлық жарияланым, идиш әдебиетінің жаңадан аударылған туындыларын ұсынады.

Білім беру бағдарламалары

Орталықтың онлайн және қатысатын білім беру бағдарламаларына колледж студенттері үшін Штайнер жазғы идиш тілі бағдарламасы, жоғары сынып оқушылары үшін «Ұлы еврей кітаптары» жазғы бағдарламасы, «Ұлы еврей кітаптары» мұғалімдеріне арналған шеберхана, стипендия бағдарламасы, аударма бойынша стипендия, сондай-ақ ересектерге арналған онлайн және оқу орнындағы сабақтар, оның ішінде Босси Дубовик атындағы идиш тілі мектебі кіреді. Орталық орта және жоғары сынып оқушылары үшін саяхаттар ұйымдастырады.

Аударма және басқа да бастамалар

2013 жылы орталық аударма жұмыстарын бастады, оған аудармашыларға стипендия беру бағдарламасы; баспа ісі; Taytsh.org, идиш тілінен ағылшын тіліне аударушыларға арналған веб-сайт және интерактивті ресурс; және жыл сайынғы Pakn Treger аударма антологиясы кірді. 2019 жылы орталық White Goat Press баспасын құрды, ол – Яһуди кітап орталығының баспа белгісі. White Goat Press жаңадан аударылған еңбектерді мүмкіндігінше көп оқырманға жеткізуге, барлық жанрдағы туындыларды жариялауға міндеттенді. 2022 жылға дейін White Goat Press 5 атауды жарыққа шығарды, оның ішінде In eynem: The New Yiddish Textbook кітабы бар.