Кіріспе

Пошта қызметі

Тіркелген пошта – көптеген елдерде қолданылатын пошта қызметі, ол жөнелтушіге жөнелтілген поштаны растайтын қолхат беруге және сұраныс бойынша тауардың жеткізілгенін немесе жеткізуге тырысқанын электрондық түрде тексеруге мүмкіндік береді. Елдерге байланысты, мынадай қосымша қызметтер де болуы мүмкін:

тауардың қозғалысын тіркеу тізбегі, онда жөнелтілген заттың мәліметтері тіркелгіде жазылып, оның орналасқан жерін қадағалауға мүмкіндік береді, кейде жоғалу жағдайында сақтандырумен;
қайтару қолхаты, «Avis de réception» деп аталады, ол жеткізу күні мен алушының қолы қойылған пошта карточкасы немесе электрондық хабарлама ұсынады;
шектеулі жеткізу, бұл поштаны тек белгілі бір адам немесе уәкілетті агент ала алады;
АҚШ-та куәландырылған пошта.

Өмірбаян

Дәстүрлі түрде тіркелген пошта қолмен жүргізілетін процесс болған, бұл қолтаңбалар сияқты әртүрлі ерекше пошта белгілерінің және тіркеу таңбаларының пайда болуына әкеп соқты. Көптеген елдер тіркелген пошта үшін арнайы пошта қағаздары мен пошта маркаларын шығарған. Бұрын осыған ұқсас қызметтер "Money Letters" деп аталған. Бүгінде тіркеу процесі көбінесе компьютерлендірілген, дәстүрлі аналогтық белгілердің орнына тек сериялық нөмірі бар штрих-кодты тіркеу белгілері қолданылады. Әдетте, сәулелендіру құны қалыпты пошта бағасымен және тіркеу ақысы деп аталатын қосымша төлеммен алдын ала төленеді. Осы төлемді жасағаннан кейін жөнелтушіге түбіртек беріледі және (әдетте) хатқа бірегей нөмірленген тіркеу белгісі жабыстырылады. Хат пошта бөлімінен пошта бөліміне және кез келген сұрыптау кеңсесі арқылы қозғалғанда, оған тізімде қол қою қажет. Бұл процесс хат жеткізілгенде және алушы тауарға қол қойғанда аяқталады. Компьютерлендіру және штрих-код технологиясының арқасында бұрын қолмен жүргізілген көптеген тіркемелер оңайлатылды және жөнелтуші мен алушыға интернет арқылы жіберу статусын білуге көбірек мүмкіндіктер береді. Көптеген пошта органдары өз веб-сайттарында тіркелген жіберу туралы ақпарат ұсынады. Халықаралық деңгейде тіркелген поштаны пайдалану үшін 13 таңбадан тұратын анықтама нөмірі және сәйкес штрих-коды бар (UPU S10) белгілер қажет. Бірінші екі әріп тіркеуді білдіреді (әдетте "RR"), ал соңғы екі әріп әдетте тіркелген сәулелендіру жіберілген елді білдіреді. Мысалы, RR913282511SG Сингапурды, RB5584847749CN Қытайды немесе RR123456785KR Оңтүстік Кореяны көрсетеді.

Тарих

Поштаны тіркеу жүйесі туралы ең алғашқы сілтеме 1556 жылдың шілдесінде, Англияның Мэри Тюдор патшалығы тұсында жасалған. Сол кездегі мысал бойынша, осы және Солтүстік арасындағы пошта қызметкерлерінің әрқайсысы кітап жүргізіп, оған келіп түскен әрбір хатты, оны жеткізу уақытын, оны әкелген адамдардың есімдерін тіркеуі керек еді, сондай-ақ олардың қолымен жазбаның дұрыстығын куәландыруы тиіс болды. Бұл, көбінесе, пошта қауіпсіздігінен гөрі мемлекеттік қауіпсіздік үшін қабылданған шара болды. 1603 жылы тағы бір жарлық шығарылды, онда барлық хаттарды тіркеу міндетті болды. Бұл жүйе пошта арқылы жіберілген барлық сәйкестіктерге қатысты болғанмен, іс жүзінде тіркеу жүйесі болып саналды. Уильям Доквраның 1680-жылдардағы Лондондық бір пенилік поштасы да алға жіберу үшін қабылданған хаттар туралы барлық мәліметтерді тіркеді, бірақ Бас пошта кеңсесінен өзгеше, шығынға өтемақы төледі. Қазіргі түріндегі хаттарды тіркеу 1841 жылы Ұлыбританияда енгізілді. Хат үлкен жасыл қағазға оралуы керек еді. Жасыл қағаз алушының мекенжайы бойынша пошта бөліміне жіберілді. Жасыл қағаз қолхат ретінде қолданылып, жеткізілгеннен кейін жіберуші кеңсеге қайтарылды. 1858 жылдың 1 шілдесінде жасыл қағаз жасыл жібек лентамен, ал одан кейін жасыл зығыр лентамен ауыстырылды. 1870 жылы лентаның орнына жасыл жіп қолданылды. 1878 жылы пошталық конверттерді тіркеу енгізілген кезде жіп көк түсті басылған сызықтармен алмастырылды. Көк түсті сызықтар бүгінгі күнге дейін тіркелген хаттарда сақталып келеді.

Канада

Канада Поштасының тіркелген пошта қызметі жөнелтушіге жіберілген поштаның квитанциясын, ал зат жеткізілген кезде – жеткізу күнін және адресаттың немесе адресат өкілінің қолтаңбасының көшірмесін ұсынады. Тіркелген поштаға хаттар, құжаттар, құнды заттар және көзі нашар көрушілерге арналған әдебиет кіруі мүмкін, бірақ посылкалар кірмейді.

Израиль

Израиль Поштасының тіркелген пошта қызметі (, doar rashum) жөнелтушіге жіберу квитанциясын ұсынады, ал сәлемдеме адресатқа жеткен кезде, оны алу үшін қол қоюы міндетті. Жөнелтуші Израильдің 84 қаласына жіберілген сәлемдемелердің жеткізілуін бақылай алады. Қосымша төлем жасау арқылы жөнелтушіге жеткізілгенін растау хабарламасы жіберіледі. Тіркелген поштаға хаттар, пошта карточкалары және баспа материалдары кіруі мүмкін. 2015 жылдың 25 қарашасында Пошта заңына түзету енгізу туралы алдын ала мәлімдеме қабылданды, ол жөнелтушіні тіркелген пошта арқылы жіберілген сәлемдемеде өзінің атын көрсетуге міндеттейді. Баспасөз мәліметтеріне сәйкес, бұл заң жобасына ең басты қарсылық білдірген орган – Сот әкімшілігі. Олар көптеген хаттарын жеткізілгенін растаумен бірге тіркелген пошта арқылы жібереді және жөнелтушінің кім екенін білген жағдайда, көптеген адресаттары сәлемдемені қабылдаудан бас тартады, бұл олар қатысатын сот процесін кешіктіруі мүмкін деп мәлімдейді.

Швеция

PostNord қызметі – Тіркелген пошта (Rekommenderad försändelse), көбінесе Rek деп қысқартылады, алушы жеке куәлігінің қандай да бір түрімен немесе BankID арқылы сәйкестендірілгеннен және жеке сәйкестендіру нөмірі тіркелгеннен кейін ғана тапсырылады. Хатты курьер де алып жатса, оның өзінің және алушының жеке куәліктері болуы керек, немесе алушы BankID арқылы қолданбада сәйкестендіріліп, курьерге жаңадан жасалған штрихкодты жіберуі керек. Барлық тіркелген пошта PostNord веб-сайты мен мобильді қосымшасы арқылы 30-дан астам елде іздеуге болады. Ішкі тіркелген поштаның кез келгені 10 000 SEK-қа дейін сақтандырылған. Халықаралық тіркелген пошта 2 000 немесе 10 000 SEK-қа дейін сақтандырылған. Жеке тапсыру (Personlig utlämning) деп аталатын қосымша қызмет бар, онда хатты алушы ғана ала алады, курьерлер мен сенімхаттарды қоса алғанда, басқаларға рұқсат етілмейді. Тағы бір қосымша қызмет – Тапсырылғандығы туралы хабарлама (Mottagningsbevis), онда алушы қол қойған нысан жөнелтушіге қайтарылады. Тіркелген пошта PostNord қызмет көрсету орталықтарының біріне, көбінесе азық-түлік дүкеніне жеткізіледі, онда хатты тапсыру алдында алушының және курьердің жеке басы тексеріліп, тіркеледі. 2017 жылдың күзінен бастап Postnord Қытай поштасынан келген тіркелген поштаны жеткізу үшін қол қоюды талап етпейді. Қытай поштасының тіркелген поштасы тек пошташы жеткізген кезде және егер ол алушының пошта жәшігіне жеткізілсе, жеткізілген деп белгіленеді. Алушы пошта алғандығын растайтын ешқандай дәлел жиналмайды.

Ұлыбритания

1998 жылдан бері Арнайы жеткізу қызметі Royal Mail ұсынатын жалғыз ресми тіркелген қызмет болып табылады, ал бұрынғы тіркелген хаттарды жіберу қызметі тоқтатылған.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарының пошта қызметі, бірінші сыныпты немесе басымды пошта жөнелтілімдеріне қосымша ретінде тіркелген пошта қызметін ұсынады. Ол, құлыпталған контейнерлерде бастапқыдан соңғы нүктеге дейін қауіпсіздікті қамтамасыз етеді және оның сақтау туралы жазбалары жүргізіледі, бірақ әдетте талап қойылған жағдайда ғана клиентке ұсынылады.

Куәлікті пошта

Куәландырылған пошта жөнелтушіге пошталық қолхат арқылы жөнелтілгенін растауға мүмкіндік береді, ал сұраныс бойынша тауардың жеткізілгенін немесе жеткізуге тырысқандығын электронды түрде тексеруге болады. Тасымалдау барысында іздеу және жеткізуді растау туралы ақпарат берілуі мүмкін, бірақ ресми бақылау тізбегі болмайды. Бұл қызмет АҚШ және оның аумақтарында (APO және FPO қоса алғанда) жіберілетін басымды пошта және бірінші сыныпты пошта арқылы жіберілетін посылкалар мен хаттарға ғана қолданылады. Әрбір сәлемдемеге USPS-та тіркелген ресми жазба ретінде қызмет ететін бірегей нөмір тағайындалады. Куәландырылған пошта 1955 жылы АҚШ Поштасының бас директорының орынбасары Джозеф Купер ұсынған идея негізінде құрылды. Куәландырылған поштаны маңызды іскерлік хаттар үшін ғана емес, түрлі себептермен таңдауға болады. Оны жеткізудің куәлігі ретінде алушыға іздеу нөмірін беруді қажет ететін немесе тілейтін кез келген адам пайдалана алады. Пошталық мөрмен немесе сканерленген қолхатты пошта бөлімшесінен алғанда, ол пошталық хабарламаның куәлігін ауыстыра алады. Көптеген адамдардың қате пікіріне қарамастан, іздеу деректерінің көбінесе заңдық жағдайларда пошта жөнелтілгенін растау үшін жеткілікті дәлел ретінде қабылданбайды. Бұл қызмет алушыға өз посылкасының/хатының статусын usps.com сайтындағы онлайн жүйе арқылы жіберуші ұсынған бірегей іздеу нөмірін пайдаланып қадағалауға мүмкіндік береді. Куәландырылған поштаны қосымша төлем жасау арқылы немесе жасамай "қайтару қолхаты сұралған" қызметімен ("RRR" деп те аталады) біріктіруге болады. Стандартты қайтару қолхаты үшін PS 3811 нысаны қолданылады, ол жасыл түсті постқарт сияқты қағаз болып табылады. Жеткізілген кезде бұл қағаз жөнелтушіге пошта арқылы жіберіледі және жеткізудің заңдық куәлігі ретінде қызмет етеді. USPS енді PS Form 3811 картасын пошта арқылы қайтарудың орнына балама ретінде электрондық қайтару қолхатын (RRE) ұсынады. RRE жеткізу туралы ақпаратты электрондық түрде растауды қамтамасыз етеді. Көптеген заңдық жүйелер мұны жеткізудің заңдық куәлігі ретінде қабылдаса, азын қысымы қабылдамайды. RRE арқылы хат соңғы пунктіне жеткенде, почта тасымалдаушысы хатты қабылдаған адамның қолы, аты-жөні және мекенжайының бір бөлігін тіркеп алады. Бұл ақпарат электрондық түрде сақталады және жіберушіге PDF файлымен қоса берілген электрондық хат арқылы дерлік нақты уақытта қол жетімді болады. Қайтару қолхатында көрсетілгендей, құжатқа адресат немесе адресаттың "өкілі" қол қоя алады. Автоматтандырылған процесс болғандықтан және пошта төлемін қажет етпегендіктен, RRE дәстүрлі RRR-ге қарағанда арзан.