Кіріспе
Арубаның астанасы Оранжестад (/UK//ɒ/'/r//æ//n//j//ə//s//t//ɑː//t/ orrANyəstaht, /US//ɔː/'/r//ɑː//n// //, //oʊ/'/r//ɑː//n// / orAHN , ohRAHN ,; сөзбе-сөз "Сары қала"), Арубаның сегіз аймағының астанасы және ең көп халқы бар аймағы, аралдың оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан. Жергілікті тіл – папиаментода Оранжестадты жергілікті тұрғындар көбінесе "Плайя" деп атайды. Әкімшілік тұрғысынан Оранжестад екі аймаққа бөлінеді: Шығыс және Батыс. 2010 жылы астананың халқы 28 294 адамды құрады, ал 2020 жылға қарай ол 28 658-ге дейін өсті. Сауданың өркендеуі 1822 немесе 1823 жылдары азаматтық соғыс салдарынан төмендеді, оның кезінде Симон Боливар және тәуелсіздік қозғалысы испандықтарды Оңтүстік Америкадан қуды. Кюрасао сияқты, сауда азайды, бірақ Арубаны жаңадан отарлауға ұмтылыс пайда болды – 1824 жылы алтынның табылуы. 1824 жылы губернатор Паулюс Роэлоф Канцлаардың сапары барысында ауыл Нидерландтың Вильгельм I құрметіне Оранжестад деп аталды. 1805 жылы Паарденбайда 32 үй болды, 1824 жылы 185-ке, ал 1832 жылы 196-ға дейін көбейді. 1837 жылы ауыл "үлкен, бірақ соншалықты ретсіз салынған, қала деп атауға болатындай емес, шашыраңқы үйлердің жиынтығына көбірек ұқсайды" деп сипатталды. 1860 жылы Арубаның 2849 тұрғынының шамамен 1000-ы астанада тұрды. Оранжестадтың батысындағы Ранчо (немесе Ранчо) ауданы аралдың балық аулаумен айналысатын халқының көп бөлігі тұратын ерекше ауданды құрады. 1837 жылы үкіметтік плантация болған Сокоторода кармин қызыл бояуымен танымал кошениль өсірілді, ал 1845 жылы Сокоторо алоэ өсіруге бөлінді. Сокоторо Оранжестадта кошениль кенелерін өсірген жалғыз плантация немесе аудан емес еді; Companashi, Mon Plaisir және Sividivi де кірді. Lago Oil and Transport Company және Arend Petroleum Company мұнай өңдеу зауыттарының құрылысы халық санының өсуіне ғана емес, сонымен қатар Оранжестадтың өркендеуіне елеулі үлес қосты. Оранжестадтағы Паарденбайдағы тұрғындардың арасында саудагерлер, дүкен иелері және қолөнершілер болды. Жері, кемелері мен дүкендері көп болған аз ғана адамдар бай топты құрады. Дегенмен, аса зор байлық сирек кездесетін. Қалалық үйлер көбінесе аудандағы үйлерге ұқсас болды. Мұнай өнеркәсібінің пайда болуынан кейін (шамамен 1924-1930 жылдар) ерекше сәнді қалалық үйлер пайда болды, өйткені бизнес элитасы мұнай өнеркәсібінің әкелген экономикалық өркендеуінен пайдаланды.
Oranjestad (/UK//ɒ/'/r//æ//n//j//ə//s//t//ɑː//t/ orrANyəstaht, /US//ɔː/'/r//ɑː//n// //, //oʊ/'/r//ɑː//n// / orAHN , ohRAHN , ; literally "Orange City"), the capital and most populous of Aruba's eight regions, is located on the southwestern coast of the island. In Papiamento, the local language, Oranjestad is commonly referred to as "Playa" by the locals. Administratively, the Oranjestad is divided into two regions: East and West. In 2010, the capital had a population of 28,294, and by 2020, it increased to 28,658. The trade boom, however, saw a decline around 1822 or 1823 due to a civil war, during which Simon Bolivar and the independence movement expelled the Spaniards from South America. Similar to Curaçao, trade dwindled, but a new drive for Aruban colonization emerged—the discovery of gold in 1824. During the visit of Governor Paulus Roelof Cantz'laar in 1824, the village was named Oranjestad after William I of the Netherlands. In 1805, Paardenbaai had 32 houses, which increased to 185 by 1824 and 196 by 1832. The village was described in 1837 as "of great size but so irregularly built that it resembles more a heap of scattered houses than anything that can be called a city". In 1860, approximately 1,000 out of Aruba's 2,849 inhabitants resided in the capital. In Oranjestad west, the Ranchoe (or Rancho) area formed a distinct neighborhood where the majority of the island's fishing population resided. In 1837, the Socotoro, a governmental plantation, cultivated cochineal known for its carmine red dye, and by 1845 Socotoro was allocated for aloe cultivation. Socotoro was not the sole plantation or area in Oranjestad to have cultivated the cochineal mites; Companashi, Mon Plaisir, and Sividivi were also included. The establishment of the Lago Oil and Transport Company and Arend Petroleum Company, oil refineries, not only led to a population increase but also brought about a significant increase in prosperity for Oranjestad. In Oranjestad along Paardenbaai, residents included traders, shopkeepers, and craftsmen. A select few, with larger pieces of land, ships, and shops, constituted the wealthier class. However, excessive wealth was rare. City houses usually resembled those in the districts. Notably luxurious city houses emerged in the period following the arrival of the oil industry (c. 1924 1930), as the business elite capitalized on the economic boost brought about by the oil industry.
География
Геоморфологиялық тұрғыдан алғанда, Оранжестад ерте миоценге жататын, шамамен 24 миллион жыл бұрын қалыптасқан әк тас шөгінділерінде орналасқан. Қалаға адамның теңізге қарай жасаған кеңейтімдері де кіреді, оның ішінде Ренессанс сауда орталығы (бұрынғы Теңіз порты сауда орталығы) және қайта толтырылған жерде орналасқан Вильгельмина патшайымының саябағы сияқты маңызды аймақтар бар. Бұған қоса, маңызды құс аймағы MPA Оранжестад риф аралдары негізгі портының жанында орналасқан.
Климат
Оранжестадтың ыстық, жартылай шөлейтті климаты бар (Köppen BSh). Жыл бойы температура жоғары, ауа ылғалды және күндізгі температураның ауытқуы жыл бойы төмен болады. Аймақ оңтүстік-шығыс пассат желдері мен Солтүстік Америка муссонының арасындағы айырмашылық аймағында орналасқандықтан жауын-шашын өте аз мөлшерде жауады. Бірақ қыркүйектен қаңтарға дейінгі қысқа жаңбырлы маусымда бұл құрғақтықтан ауытқу байқалады, себебі тропикалық конвергенция аймағының оңтүстікке қарай шегінуі нәтижесінде жиі ылғалды солтүстік-шығыс желдері пайда болады.
Мәдениет
Голландиялық колониялық сәулет бар. Аралдың мәдени мұрасын сақтауға үкіметтің күшейген қызығушылығының нәтижесінде қала орталығындағы көптеген ескі ғимараттар мен үйлер түрлі-түсті, жаңадан қалпына келтірілген ескерткіштерге айналды, мысалы Вильгельмина көшесіндегі әк түсті қала әкімшілігі.
Спорт
Оранжестад қаласында SV Dakota, SV Racing Club Aruba және SV River Plate Aruba футбол командалары орналасқан. Олардың бәрі Арубаның ең жоғары дивизионы – Дивизион ди Онор турнирінде өнер көрсетеді.
Экономика
Air Aruba әуе компаниясының штаб-пәтері бір кезде Оранжестадта орналасқан болатын. Air Aruba 2000 жылдың 23 қазанында жұмысын тоқтатты. Tiara Air компаниясы 2006 жылдан бері Оранжестадта кеңсесін ұстап келген, бірақ 2014-2016 жылдары Венесуэла әуе тасымалы дағдарысына байланысты қызмет көрсетуді уақытша тоқтатқан.
Туризм
Бірнеше заманауи қайта жаңғыртулар пайда болды, оның ішінде Royal Plaza-дағы ашық сауда орталығы, сондай-ақ Main Street және Басты алаң бойындағы шашыраңқы бірнеше ғимараттар. Форт-Зутман қаланың тартымды орындарының бірі, ал басқалары – салықсыз порт және осы форттың жанында орналасқан Виллем III мұнарасы. Аралда шамамен сегіз музей бар.
Қайта өрлеу аралы
Туристік атаумен Ренессанс аралы (бұрынғы Sonesta аралы) – бұл кей (немесе барьерлік риф) аралы, ресми түрде Букути рифі деп аталады және ол Оранжестад қаласының жанындағы жағалауда орналасқан. Бұл жеке меншік және Арубадағы жалғыз жеке жағажайлар осы аралда орналасқан. Екі жағажай бар: Игуана жағажайы және Фламинго жағажайы. Бичкрафт 18 және Конвейр 400 ұшақтары теңізге батырылып, сүңгуге арналған орын құру үшін жасанды риф жасалды. Аралда фламинголарды көруге болады. Дегенмен, олар Арубаның туа біткен құстары емес.
Көлік
Оранжестад қаласы Королева Беатрикс халықаралық әуежайымен ыңғайлы байланыста, ол қала орталығынан орналасқан. Қала орталығы трамвай желісімен қызмет көрсетеді. Caya G. F. Betico Croes, көбінесе Main Street немесе Caya деп аталатын, Оранжестадтағы Арубаның басты сауда орталығы болып табылады. Дегенмен, соңғы жылдары саудагерлер Ллойд Г. Смит бульварына, қаланың негізгі тас жолына, көбірек дақылды. Бұл өзгерістің себебі, бульвардың круиздік кемелер терминалы мен портовый аймаққа жақын орналасуы. Паарденбай аралдағы ең ірі жолаушылар порты, ол бір мезгілде бес кемеге дейін қабылдай алады. Жүк тасымалдау кемелері үшін шығысқа қарай Баркадера порты бар. Оранжестадта жүк тиеу мүмкіндіктерін жақсарту жоспарлануда, соның ішінде яхталар мен балық аулау қайықтары үшін жеткіліксіз тоқтау орындары мәселесін шешу мақсатында марина салу жоспарлануда.
Білім
Оранжестадта Аруба университеті орналасқан, ол құқық және экономика салаларында бағдарламалар ұсынады, сондай-ақ аралдағы ең ірі орта мектеп (Колежио Арубано) бар, екеуі де голланд жүйесі үлгісінде салынған. Көптеген студенттер магистратура және докторантура деңгейінде білім алу үшін Нидерландтағы университеттерге түседі.