Кіріспе

Ирландиялық ұлтшыл журналист және саясаткер

Уильям О'Брайен (2 қазан 1852 – 25 ақпан 1928) – ирландиялық ұлтшыл, журналист, аграрлық агитатор, әлеуметтік революционер, саясаткер, партия жетекшісі, газет баспагері, автор және Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігінің Парламентінің депутаты. Ол 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Ирландиядағы жер реформасы науқанымен және ирландиялық өзін-өзі басқару құқығын алуға жасаған келісімшіл әрекеттерімен ерекше көзге түсті.

Отбасы, білім

Уильям О'Брайен Корк округіндегі Маллоу қаласындағы Банк Плейс көшесінде, заңгер кеңсесінің қызметкері Джеймс О'Брайеннің екінші ұлы және оның әйелі Кейт, жергілікті дүкенші Джеймс Неглдің қызы болып дүниеге келді. Анасының жағынан ол Маллоу маңында ұзақ жылдар бойы қоныстанған және жақын орналасқан Нагл тауларына атын берген Нагл атымен белгілі Норман әулетінен тараған. Ол анасы арқылы мемлекет қайраткері Эдмунд Берктің анасының туыстарымен, сондай-ақ ақын Эдмунд Спенсердің әулетімен де байланысты болды. Дегенмен, Нагл әулеті бұрынғы беделі мен байлығын жоғалтқан еді. Осы айда, отыз сегіз жыл бұрын Томас Дэвис та Маллоуда дүниеге келген. О'Брайеннің Ирландия тәуелсіздігін қолдауы, оның құрметті қалаласы сияқты нағыз дәстүрде болды. Оның соңынан еріп, ол ирландтықтың көп қырлы екенін мойындады. О'Брайен бастауыш білімін болашақта жақын саяси байланыста болатын қалалық тұрғын, Донерайлдің каноны Шиханмен бірге алды. Ол Клойн епархиялық колледжінде орта білім алып, діни төзімділікпен танымал ортада тәрбиеленді. Ол осы тәжірибені ерте жасынан бастап бағалады, ол Ирландия ұлттық өмірінде мұндай төзімділік қажеттігі туралы оның кейінгі көзқарасына зор әсер етті.

Журналистиканың алғашқы кезеңдері

1868 жылы қаржылық қиындықтар О'Брайен отбасын Корк қаласына көшіруге мәжбүр етті. Бір жыл өткен соң әкесі қайтыс болды, ал ағасы, інісі және әпкесінің аурулары оның анасы мен туыстарын асырауға себеп болды. Ол әрқашан жақсы жазатын жазушы болғандықтан, газет тілшісі болып жұмысқа орналасты, бастапқыда Cork Daily Herald газетінде. Осы мансап оны қоғамдық қайраткер ретінде таныстырды. Ол Queen's College, кейін University College Cork-та заңды оқуға түсты, бірақ бітірмегенімен, өмір бойы осы оқу орнына адал болды және жеке қағаздарын оған мұра етіп берді.

Саяси шығу тегі

О'Брайеннің саяси идеялары, көптеген замандастары сияқты, фениандық қозғалыс пен ирланд шаруаларының ауыр жағдайымен қалыптасты. Оның үлкен ағасы 1867 жылғы көтеріліске қатысқан. Бұл О'Брайеннің өзінің фениандық бауырластыққа белсенді қатысуына, ал 1870-ші жылдардың ортасында "Кешкі естеліктерде" (443–4 беттер) "күш қолдану арқылы бөлінуге тырысудың қажетсіз сәтсіздігі мен қорқынышты жазасынан" деп сипаттағандықтан, одан бас тартуына әкелді. Журналист ретінде оның назары ең алдымен шаруалардың күйзелісіне аударды. "Freeman's Journal" газетінің штатында жұмыс істейтін ол 1877 жылғы Рождествоға дейін Галти тауларын аралап, олардың жағдайын сипаттаған мақалалар жариялады. Бұл мақалалар Ирландиядағы тергеу журналистикасының алғашқы мысалы ретінде мойындалды. Кейіннен олар памфлет түрінде жарық көрді. Осы әрекетімен ол алғаш рет парламенттік реформа және баспасөздің жаңа күші арқылы ғана қоғамдық пікірді ашық саяси қызмет және сайлау арқылы Ирландия мәселелерін конституциялық жолмен шешуге бағыттай алатынына сенім білдірді. Бұл, ең алдымен, жаңа ирландтық "Үй билігі" қозғалысының үміттеріне жауап беру болды.

Біріккен Ирландия редакторы

1878 жылы ол Чарльз Стюарт Парнеллмен үй басқару мәселесі жөніндегі жиынға қатысты. Парнелл оның журналист және жазушы ретіндегі ерекше қабілетін таныды, бұл оның жаңа буын саясаткерлерінің бірі болуына септігін тигізді. Кейіннен ол 1881 жылы Ирландия Ұлттық Жер Лигасының «United Ireland» журналының редакторы қызметіне тағайындады. Парнеллмен және Ирландия парламенттік партиясымен (IPP) байланысы салдарынан ол қазан айында Парнелл, Диллон, Уильям Редмонд және басқа ұлтшыл көшбасшылармен бірге Килменхэм түрмесіне қамалды. 1882 жылдың сәуір айына дейін түрмеде отырған кезінде ол танымал Жер соғысының «Жалдаусыздық манифестін» жазды – О'Брайен жеке басқарып, Жер Лигасы мен Гладстон үкіметі арасындағы қақтығысты күшейткен жалдау төлемеу схемасы.

Агитатор және МП

1883 жылдан 1885 жылға дейін О'Брайен Маллоу округінен парламент депутаты болып сайланды. Округ жойылғаннан кейін ол 1885 жылдан 1886 жылға дейін Тирон-Оңтүстік, 1887 жылдан 1892 жылға дейін Солтүстік-Шығыс Корк, 1892 жылдан 1895 жылға дейін және 1901 жылдан 1918 жылға дейін Корк қаласынан Ұлыбритания парламентінде өкілдік етті. Ол үш рет парламентке қатыспады: 1886-1887 жылдары, 1895-1900 жылдары және 1904 жылы сегіз ай бойы. 19 ғасырдың соңындағы Ирландия саясатының шиеленісі кезінде ол түрлі Жер лигасының наразылықтарын қолдағандығы үшін бірнеше рет тұтқындалды және түрмеге қамалды. 1884 жылы «United Ireland» газеті арқылы ол Дублин қамалындағы шенеуніктерге қатысты сенсациялық гомосексуалистік дауға себепкер болды. 1887 жылы О'Брайен Джон Мандевиллмен бірге Митчелстаундағы Леди Кингстонның иелігіндегі жерді жалға алу төңкерілін ұйымдастыруға көмектесті. 9 қыркүйекте Джон Диллон басшылығымен өткен 8 мың адамдық демонстрациядан кейін полиция О'Брайен мен Мандевиллді жаңа мәжбүрлеу заңы бойынша қоздырыс жасады деген айыппен сотқа алып келген қалалық сот ғимаратында үш жалдамалы шаруа атып өлтірді, ал басқалары жараланды. Бұл оқиға Митчелстаун қырғыны деп танылды. Сол жылы мыңдаған наразылар оның түрмеден босатылуын талап етіп Лондонға шеруге шықты және 13 қарашадағы «Қанды жексенбіде» Трафальгар алаңында полициямен қақтығысты. Түрмеде де О'Брайен наразылықтарын тоқтатпады, 1887 жылы түрме киімін киюден бас тартты. Киімсіз қалғаннан кейін, Бларни твиді костюмі жасырын түрде жеткізілді. Ол кейде бұл көпшілікке танымал костюмді парламентте Артур Балфурмен кездескенде киіп жүрді. Оның түрмеге қамалуы да наразылықтарға себеп болды, әсіресе 1887 жылғы Лондондағы «Қанды жексенбі» көтерілісі. 1889 жылы ол сот залынан қашып кетті, бірақ ол қасымызда болмағанда конспирация жасады деген айып тағылды. Ол кепілде босатылған Диллонмен бірге Америкаға, содан кейін Францияға қашып кетті, онда екеуі де Парнеллмен партия басшылығы мәселесі бойынша Булонь-сюр-Мерде келіссөздер жүргізді. Келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, екеуі де Фолкстоунға қайтып, өздерін ұстап берді, содан кейін Клонмель және Галвей түрмелерінде төрт ай өтті. Осы уақытта О'Брайен өзінің саяси болашағын қайта қарастыра бастады, өйткені ол осы жылдар ішінде тоғыз рет сотталған еді, және 1860 жылғы жер реформасы тақырыбындағы фениандық роман, «Біз балалар болғанда» атты танымал романын жазуға уақытты жұмсады, ол 1890 жылы жарық көрді.