Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Рим қалаларындағы солтүстік-оңтүстік бағытталған көше – кардо (: кардинес) – ежелгі Рим қалалары мен әскери лагерьлерінде қала құрылысының маңызды бөлігі болды. Кардо максимус, немесе көбінесе кардо деп аталатын, негізгі солтүстік-оңтүстік бағытталған көше еді.
North–south street in ancient Roman cities
A cardo (: cardines) was a north–south street in Ancient Roman cities and military camps as an integral component of city planning. The cardo maximus, or most often the cardo, was the main or central north–south oriented street.
Этимология
Кардо максимус – қаланың "бұғасы" немесе осі, грек тіліндегі καρδίᾱ, kardia ("жүрек") сөзінен шыққан. Сондықтан, ол әдетте дүкендер мен сатушылармен қатарласып, экономикалық өмірдің орталығы болды. Көптеген рим қалаларында декуман максимус та болды, ол шығыс-батысқа қарай созылған екінші басты көше. Географиялық жағдайға байланысты, кейбір қалаларда декуман басты көше, ал кардо екінші реттік көше болды, бірақ көбінесе кардо максимус негізгі көше болып саналды. Форум әдетте декуман мен кардоның қиылысында немесе оған жақын жерде орналасқан.
The cardo maximus was the "hinge" or axis of the city, derived from Greek καρδίᾱ, kardia ("heart") and as such was generally lined with shops and vendors, and served as a hub of economic life. Most Roman cities also had a decumanus maximus, an east–west street that served as a secondary main street. Due to varying geography, in some cities the decumanus is the main street and the cardo is secondary, but in general the cardo maximus served as the primary street. The forum was normally located at, or close to, the intersection of the decumanus and the cardo.
Апамея, Сирия
Сирияның Апамея қаласының кардо-максимусы қаланың ортасымен тікелей солтүстіктен оңтүстікке қарай өтеді, қаланың басты қақпаларын байланыстырады және бастапқыда ерекше спиральді жолақтары бар 1200 бағанамен қоршалған, әр келесі бағана қарсы бағытта спиральға бұрылған. Бұл жолдың ұзындығы шамамен 1,85 километр, ені 37 метр болған, себебі ол көліктік құралдар үшін пайдаланылған. Шамалы колоннада 2-ші ғасырда салынды және 12-ші ғасырға дейін тұрды. 1157 және 1170 жылдарғы жер сілкінісі колоннаданы қиратты. Кардоның екі жағында азаматтық және діни ғимараттар орналасқан.
The cardo maximus of Apamea, Syria, ran through the centre of the city directly from North to South, linked the principal gates of the city, and was originally surrounded by 1,200 columns with unique spiral fluting, each subsequent column spiralling in the opposite direction. The thoroughfare was about 1.85 kilometres long and 37 metres wide, as it was used for wheeled transport. The great colonnade was erected in the 2nd century and it was still standing until the 12th. The earthquakes of 1157 and 1170 demolished the colonnade. The cardo was lined on both sides with civic and religious buildings.
Германия, Кёльн қаласы
Германияның Кёльн қаласындағы Хохе-Штрассе және Шилдергассе көшелерін бүгінгі күнге дейін кардо мен декуманус максимустың бағытын және қызметін сақтап келген көшелердің мысалы ретінде қарастыруға болады.
Hohe Strasse and Schildergasse in Cologne, Germany, may be taken as examples of streets that have kept their course and function of cardo and decumanus maximus until this day.
Джераш, Иордания
Иорданиядағы Джераш қаласындағы қазба жұмыстары ежелгі рим қаласының қалдықтарын ашты, қаланың ең маңызды ерекшелігі – бағаналы кардо болды. Алғашқы жол төсемі сақталған.
The excavations at Jerash, in Jordan, have unearthed the remains of an ancient Roman city on the site, with the main feature of the city being a colonnaded cardo. The original road surface survived.
Иерусалим
130 жылдары Адрианның Яһудеяға сапары кезінде Иерусалимнің қираған жерлері зерттелді және Адриан оның орнына Рим колониясын салуға шешім қабылдады, оны Рим құдайлары Юпитер, Юнона және Минерва (Капитолий үшеуі) есімімен атады. Көптеген Рим колониялары сияқты, Aelia Capitolina да тар көшелер мен кең даңғылдардың Гипподамиялық желілік жоспарымен салынды. Бұл шешім Бар-Кохба көтерілісінің басты себептерінің бірі болды, ол көп ұзамай аймақты қамтыды. Бастапқыда солтүстік-оңтүстік бағыттағы негізгі көше, cardo maximus, шамамен 22,5 метр (алты жолақты автомобиль жолының ені) енімен, тас төселген даңғыл болды. Ол Дамаск қақпасы орнынан оңтүстікке қарай созылып, қай жерде аяқталар екені белгісіз. VI ғасырда Юстиниан тұсында салынған кардоның оңтүстік бөлігі, киелі қабір шіркеуін жаңадан салынған Сион қақпасымен байланыстыратын жолды оңтүстікке қарай ұзартты. Жолдың бойы үшке бөлінген: екі бағаналы жабық галерея 12 метрлік жолды екі жағынан алып тұрды. Көлеңкелі галереялар жаяу жүргіншілерді дөңгелекті көліктерден бөліп, ауа райынан қорғады, шағын сауда-саттық үшін орын жасады, сондай-ақ тұрғындар мен келушілерге жиналып, әңгімелесуге мүмкіндік берді. Орталық ашық алаң саудаға және діни рәсімдерге қолданылды. Кардоның ең көрнекті ерекшелігі – оның бағаналы галереясы, ол Мадаба картасында анық бейнеленген. Қарапайым негіздер 5,77 метр ара қашықтықта орналасқан монолитті бағаналарды тіктеді. Бағаналар византия стиліндегі Коринфтік бас қалашықтарын ұстады – күрделі өрнектелген, бірақ классикалық үлгілерінен стильді жаңартылған нұсқалары. Бұл элементтердің үйлесімі біркелкі болғанымен, сақталған мысалдар негіздердің пішіні мен мөлшері, сондай-ақ бас қалашықтарының өрнегінде кейбір айырмашылықтарды көрсетеді. Эстетикалық айырмашылықтарға қарамастан, галереяның негізінің, бағанасының және бас қалашығының биіктігі шамамен бес метрді құрады, бұл кеңістіктің кеңдігіне үлкен үлес қосты. Кардоның шығыс галереясының қабырғасында шеберлер мен саудагерлер жалға алған түрлі дүкендер мен шеберханалар орналасқан. Cardo maximus жолының сызығы бүгінде еврей кварталы көшесінде көрінеді, бірақ бастапқы төсеме қазіргі көше деңгейінен бірнеше метр төмен жатыр. VII ғасырда Иерусалим мұсылман билігіне өткеннен кейін, кардо араб стиліндегі базарға айналды. Византиялық кардоның қалдықтары 1969 жылы еврей кварталындағы қазба жұмыстары кезінде табылған. 1971 жылы сәулетшілер Питер Богод, Эстер Крендел және Шломо Аронсон ежелгі көшені сақтау жоспарын ұсынды. Олардың ұсынысы 1897 жылы Иорданияның Мадаба қаласында табылған Иерусалимнің мозаикалық картасы – VI ғасырғы Мадаба картасына негізделген. Картада Римнің кардосы ескі қала арқылы өтетін негізгі артерия ретінде нақты көрсетілген. Архитекторлар заманауи материалдарды қолдана отырып, ежелгі Рим көшесінің стилін сақтайтын жабық сауда галереясын салуды ұсынды. Олардың жоспары археологтар Византия дәуірінде (324-638) салынған солтүстік-оңтүстік Рим жолының жалғасы болған кардоның оңтүстік бөлігінен қалдықтар табады деген үмітке негізделген. Уақыт өте қиын болды және еврей кварталын қайта жандандыруға қысым артқандықтан, жоғары құрылыс салуға шешім қабылданды, бұл тұрғын үйлерді салуға мүмкіндік берді, ал археологтар төмендегі жұмыстарын жалғастырды. Жобаның жалпы ұзындығы 180 метрді құрады және құрылыс бригадалары бір бөлімнен екіншісіне жылдам өтуі үшін сегіз бөлікке бөлінді. 1980 жылға қарай 37 тұрғын үй және 35 дүкен салынды, олардың ішінде б.з.д. II ғасырдан қалған Хасмоней қабырғасы және византия бағаналарының қатары сияқты археологиялық жаңалықтар да болды. Ескі мен жаңаның үйлесімі еврейлер көшесінде де көрінеді, онда дүкендер ескі жертөлелерге орналастырылған, ал галерея табиғи жарық беру үшін кішкентай тесіктері бар доғалы шатырмен жабылған.
During the visit of Hadrian to Judea in the 130s AD, Jerusalem's ruins were surveyed and Hadrian decided to build a Roman colony in its place, naming it Colonia Aelia Capitolina, after the Roman deities Jupiter, Juno and Minerva (the Capitoline Triad), worshiped at the Capitoline Hill temple in Rome. Like many Roman colonies, Aelia Capitolina was laid out with a Hippodamian grid plan of narrower streets and wider avenues. Notably, the decision was one of the main causes of the Bar Kokhba revolt, which shortly encompassed the region. The main north–south thoroughfare, the cardo maximus, was originally a paved avenue approximately 22.5 meters wide (roughly the width of a six lane highway) which ran southward from the site of the Damascus Gate, terminating at an unknown point. The southern addition to the cardo, constructed under Justinian in the 6th century AD, extended the road further south to connect the Church of the Holy Sepulchre with the newly built Zion Gate. Along its length, the roadway was divided into three parts: two colonnaded covered walks flanking a 12 meter wide road. The shaded porticoes provided separation of pedestrian traffic from wheeled carts, shelter from the elements, space for small scale commerce, as well as opportunities for residents and visitors to gather and interact. The central open pavement provided commercial access as well as ritual space. The cardo's most striking visual feature was its colonnade, clearly depicted on the Madaba Map. Simple bases supported monolithic shafts, spaced 5.77 meters apart. The shafts supported Byzantine style Corinthian capitals – intricately carved, but more stylized versions of their Classical counterparts. Although this combination of elements was uniform the preserved examples display some variation in the profile and size of the bases, and in the pattern of the capitals. Despite aesthetic differences, the approximate height of the base, column, and capital units of the colonnade was five meters, a height which contributed to the spaciousness of the porticoes. The wall of the cardo's eastern portico featured an arcade that housed various stalls and workshops leased by craftsmen and merchants. The line of the cardo maximus is still visible on the Jewish Quarter Street, though the original pavement lies several meters below the modern street level. In the 7th century, when Jerusalem fell under Muslim rule, the cardo became an Arab style marketplace. Remains of the Byzantine cardo were found in the Jewish Quarter excavations beginning in 1969. In 1971, a plan for preserving the ancient street was submitted by architects Peter Bogod, Esther Krendel and Shlomo Aronson. Their proposal relied heavily on the sixth century Madaba Map, a mosaic map of Jerusalem found in 1897 in Madaba, Jordan. The map clearly showed the Roman cardo as the main artery through the Old City. The architects proposed a covered shopping arcade that would preserve the style of an ancient Roman street using contemporary materials. Their plan was based on the hope that archeologists would find remains of the southern end of the cardo, an extension of the north–south Roman thoroughfare built during the Byzantine era (324–638). Time was of the essence and mounting pressure to repopulate the Jewish Quarter led to the construction of a superstructure which allowed the residential buildings to be built while the archaeologists continued to work below. The project was 180 meters in total and was divided into eight sections to allow for construction teams to move quickly from one section to another. By 1980, 37 housing units and 35 shops were built, incorporating archaeological finds such as a Hasmonean wall from the second century BC and rows of Byzantine columns. The combination of old and new is also visible on the Street of the Jews, where the shops have been set into old vaults and the gallery is covered by an arched roof containing small apertures to allow for natural lighting.
Бейт-Шеан, Израиль
Бейт-Шеан Сирия мен Яһудеядағы Рим империясының шығыс шекарасында орналасқан, Декаполис деп аталатын 10 эллиндік қаланың бірі болды. Римдіктер өздерінің мәдениетін тарату үшін құрған, өзін-өзі басқаратын қала еді. Ол орталық кардо, ғибадатханалар, театрлар, моншалар және басқа да қоғамдық ғимараттармен салынды, сондай-ақ өз монеталарын шығарды.
Beit She'an was one of a group of 10 Hellenistic cities known as Decapolis on the eastern frontier of the Roman Empire in Syria and Judea. It was a self governed city established by the Romans to promote Roman culture. It was built with a central cardo, temples, theaters, baths and other public buildings, and minted its own coins.
Бейрут, Ливан
Cardo maximus – римдік Беритустың негізгі солтүстік-оңтүстік көшесі. Көшенің шамамен 100 метрлік бөлігі қазба жұмыстары барысында табылған, екі жағы әк тастан жасалған тұғырлармен шектеледі. Бұл тұғырларда бұрын көшенің екі жағында 6 метрлік бағаналар тіреліп тұрған, олардың үстінде жабық галереялар орналасқан. Шығыс галереядағы баспалдақ үлкен ғимарат кешеніне жол ашқан. Cardo maximus форумды қазіргі Аль-Азариях ғимаратынан Риад Аль-Солх алаңына дейін созылған тағы бір кешенмен байланыстырған. Археологиялық қазбалар көшеде екі деңгейді анықтады, ең ескісі біздің заманымыздың 2-ші ғасырына жатады. Кейінірек, кеңейтілген көше біздің заманымыздың 4-ші ғасырында салынған. Cardo maximus-тың екі деңгейіндегі галереялардың едендері мозаикалық өрнектермен безендірілген. Біздің заманымыздың 6-шы ғасырында олардың үстіне ақ әктас жабынған. Едендердің фрагменттері 19-шы ғасырға дейін пайдаланылып келген. Римдік бағаналар кейінірек кардо төсенішінде салынған ғимараттардың негізінде қайта қолданылып, Римдік Беритустың басты көшесін шағын көшеге айналдырды.
The cardo maximus was the main north–south street of Roman Berytus. A section of the street – 100 meters long or so – was discovered during excavation works, flanked by two rows of limestone pedestals. These pedestals once carried 6 meter high columns supporting roofed colonnades on either side of the street. A stairway in the eastern colonnade gave access to a large building complex. The cardo maximus connected the forum to another complex that extended from the present Al Azariyeh building to Riad Al Solh Square. Archaeological excavations uncovered two successive levels of the street, the oldest dating to the 2nd century CE. The later, wider street was laid out during the 4th century AD. The floors of the colonnades on both levels of the cardo maximus were embellished with mosaic pavements. These were covered, in the 6th century CE, with a thin coat of white lime plaster. Fragments of the floors remained in use until the 19th century. Roman columns were re used in the foundations of later buildings constructed within the pavement of the cardo, reducing the main street of Roman Berytus into a small alley.
Пореч, Хорватия
Хорватияның Пореч теңіз жағалауындағы курортында cardo maximus және decumanus екеуі де бастапқы аттарын сақтап, қазірге дейін тарихи қала орталығының басты көшелері болып табылады.
In the seaside resort of Poreč, Croatia, both cardo maximus and decumanus have retained their original names and still serve as the main streets of the historic town centre.