Кіріспе
Ұлыбританиядағы негізгі әуе навигациялық қызмет провайдері NATS Holdings, бұрын Ұлттық әуе трафигі қызметі деп аталып, қазір көбінесе NATS деп танылады, Ұлыбританияның ұшу ақпараттық аймақтарында және Шанвик мұхиттық басқару аймағындағы рейстерге бағыт бойынша әуе трафигін басқару қызметтерін ұсынады. Сонымен қатар, ол Ұлыбританияның 14 әуежайына әуе трафигін басқару қызметтерін көрсетеді. Компанияның бағыттық бизнесі Азаматтық авиация органының (CAA) лицензиясымен реттеледі және осы лицензия бойынша жұмыс істейді.
NATS Holdings, formerly National Air Traffic Services and commonly referred to as NATS, provides en route air traffic control services to flights within the UK flight information regions and the Shanwick Oceanic Control Area. It also provides air traffic control services to 14 UK airports. The company's en route business is regulated and operated under licence from the Civil Aviation Authority (CAA).
Тарих
Ұйым 1962 жылы Ұлттық әуе трафигін бақылау қызметі (NATCS) ретінде құрылды, ол Ұлыбританияның қолданыстағы әскери және азаматтық әуе трафигін бақылау қызметтерінің жауапкершілігін біріктірді. 1972 жылы азаматтық әуе трафигі қызметін демеушілік ету жауапкершілігі жаңа құрылған Азаматтық авиация органына (CAA) берілген кезде ұйым Ұлттық әуе трафигі қызметі (NATS) болып өзгерді. Бұған дейін оның заңдық мәртебесі болмаған, барлық келісімшарттар CAA немесе Қорғаныс министрлігімен жасалған. Жеке компания ретінде құрылғанға дейін NATS («Бақылаушы») басшылығы азаматтық және әскери шенеуніктер арасында алмасып отырды, әдетте соңғысы әрекеттегі әуе маршалы болды. Бірінші бақылаушы – сэр Лоренс Синклер, ерекше жағдайда зейнеткерлікке шыққан әуе вице-маршалы. NATS қызметкерлері CAA және Қорғаныс министрлігінен тартылып, олармен жалақы төленді. 1992 жылы Үкімет NATS-тің қызмет провайдері ретінде оның реттеуші органы – CAA-дан белгілі бір қашықтықта жұмыс істеуі керек екенін мойындады. Талқыланғаннан кейін, сол кезде NATS-ті жекешелендірмеуге шешім қабылданды. NATS 1996 жылдың 1 сәуірінде жауапкершілігі шектеулі компания болып қайта ұйымдастырылды және CAA-ның толық иелігіндегі еншілес компанияға айналды. Әскери офицерлердің NATS басқаруына тікелей қатысуы осы кезде аяқталды, бірақ соңғы әскери бақылаушы, әуе маршалы сэр Томас Стонор, KCB 1991 жылы зейнеткерлікке шыққан. 1998 жылы мемлекеттік-жекеменшік серіктестік ұсынылды. Бұл 2000 жылғы Көлік туралы заңға енгізілді және 2001 жылы NATS-тің 51% жеке секторға берілді. Алайда, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін әуе трафигінің төмендеуіне байланысты қосымша 130 миллион фунт стерлинг инвестиция қажет болды, оның 65 миллион фунт стерлингі Ұлыбритания Үкіметінен және 65 миллион фунт стерлингі BAA-дан түсті, бұл компанияның 4% үлесін алды. Мемлекеттік-жекеменшік серіктестік ретінде Ұлыбритания Үкіметі 49% және алтын үлеске ие, 42% Airline Group-қа, 5% NATS қызметкерлеріне және 4% Ұлыбританияның әуежай операторы LHR Airports Ltd-ге тиесілі.
Аквила
Aquila – NATS және Thales компаниялары арасындағы бірлескен кәсіпорын. Ол Ұлыбританияның әскери әуеайлақтарындағы әуе қозғалысын басқаруды жаңғыртуға бағытталған Маршалл бағдарламасын іске асыруға жауапты. Маршалл бағдарламасы Ұлыбритания қарулы күштеріне қауіпсіз, тиімді және тұрақты әуе қозғалысын басқару (ӘҚБ) қызметін қамтамасыз етуді көздейді. Бұл бағдарлама Ұлыбритания мен шетелдегі 100-ден астам Қорғаныс министрлігінің нысанында, оның ішінде 60-тан астам әуежайда және полигонда ӘҚБ жүйесін жаңғыртуға бағытталған. Aquila-ға қазіргі үзілісті жүйені біріктіріп, оңтайландыру және болашақтағы реттеушілік және технологиялық өзгерістерге бейімделгіш, икемді ӘҚБ қызметін құру міндеті тапсырылған.
Жолдағы бақылау орталықтары
Лондон әуе қозғалысын басқару орталығы RAF West Drayton-да 1966 жылы ашылды және 2007 жылы Swanwick-ке көшірілгенге дейін ATC қызметтерін ұсынды. Шотландияның әуе қозғалысын бақылау 1978 жылдан бері Прествиктегі Атлантик Хаусынан жүргізіліп келеді. Бұл жағдай 2010 жылы Прествик орталығының ашылуымен өзгерді, сонда барлық операциялық қызметтер ескі Атлантик Хаусынан және кейіннен жабылып қалған Манчестер аймақтық басқару орталығында атқарылған функциялармен бірге көшірілді.
Әуежай қызметтері
NATS өзінің әуежайлар қызмет көрсету бағыты арқылы 2011 жылы испандық серіктесі Ferrovial компаниясымен одақ құрды, нәтижесінде FerroNATS құрылды. FerroNATS Испанияның тоғыз әуежайында әуе қозғалысын басқару (ATC) қызметтерін ұсынады: Аликанте, Валенсия, Ибица, Сабадель, Севилья, Херес, Мелилья, Мадрид Куатро Виентос, Виго және А Корунья әуежайлары. AENA (Испанияның әуе билігі) өткізген бәсекелестік тендер нәтижесінде FerroNATS осы әуежайларға қызмет көрсетуге құқық алды. Барлық тоғыз операциялық тапсыру 2012 жылдың қарашасы мен 2014 жылдың қаңтары аралығында аяқталды. 2023 жылдың ақпан айында FerroNATS Portobello Capital компаниясына сатылып, Skyway деп аталды.
Басқа ұйымдармен бірлестіктер мен одақтар
NATS Бірыңғай Еуропалық Аспан АТМ зерттеу (SESAR) бірлескен кәсіпорнының толық мүшесі және төрт авиакомпаниялар тобы, 25 әуежайдың операторлары және 11 әуе қозғалысын басқару қызметін ұсынатын компаниялардан құралған SESAR Deployment Alliance серіктестігінің мүшесі. SESAR-ды іске қосу альянсы 2014 жылдың желтоқсанында Еуропалық Комиссия тарапынан SESAR-ды іске қосу менеджері ретінде тағайындалды және Еуропаның әуе қозғалысын басқару жүйесін жаңғыртуды үйлестіруге және синхрондауға көмектеседі. NATS Еуропаның екі жетекші ANSP альянсының – A6 альянсы мен Borealis альянсының негізін қалаушы мүшесі. A6 – Еуропаның ірі әуе навигациясын қамтамасыз етушілердің альянсы. Оның мақсаты – SESAR бағдарламасы шеңберінде клиенттердің мүддесі үшін Еуропалық АТМ желісін жаңғыртуға көмектесу. A6 мүшелері SESAR бірлескен кәсіпорнының толыққанды мүшелері және SESAR-ды іске қосу альянсының құрамына кіреді, ол жақында Еуропалық Комиссия тарапынан SESAR-ды іске қосу жөніндегі менеджер болып тағайындалды. Borealis альянсы – әуе навигациясын қамтамасыз етушілердің альянсы. Альянсқа Дания, Эстония, Финляндия, Исландия, Ирландия, Латвия, Норвегия, Швеция және Ұлыбританияның әуе қозғалысын басқару қызметтері кіреді. Borealis альянсы қазіргі уақытта 2020 жылға дейін Солтүстік Еуропаның барлық аймағында еркін әуе кеңістігін ұсыну бойынша маңызды бағдарламаны жүзеге асыруда. 1940 жылдардан бері Ирландия мен Ұлыбританияның әуе қозғалысын басқару қызметін ұсынатын компаниялары тиімді ынтымақтастықпен жұмыс істеп келеді. Бұл 2008 жылдың шілдесінде Ұлыбритания мен Ирландия Еуропалық Комиссияның Бірыңғай Еуропалық Аспан бастамасы аясында алғашқы функционалдық әуе кеңістігі блогын (FAB) іске қосқанда одан әрі нығайтылды. NATS – азаматтық әуе навигациялық қызметтер ұйымы (CANSO) халықаралық қауымдастығының толық мүшесі, ол әуе қозғалысын басқару қызметтерін ұсынатын компаниялардың қауымдастығы. NATS European Satellite Services Provider (ESSP) компаниясының акционері болып табылады, ол Еуропалық геостационарлық навигациялық үстірткі қызметін (EGNOS) пайдалану үшін құрылған. NATS негізінен Ұлыбританиядағы әуе қозғалысын басқару қызметтерімен танымал, сонымен қатар 30-дан астам елде әуе қозғалысын басқару және кеңес беру қызметтерін ұсына отырып, халықаралық деңгейде жұмыс істейді, Еуропадан тысқары Сингапур, АҚШ және Катар сияқты көптеген ұйымдармен ынтымақтасады.
Ерекше оқиғалар
2010 жылдың 15-20 сәуірінде NATS халықаралық деңгейде келісілген нұсқауларға сәйкес, күлге қатысты нөлдік толеранттылық қағидасын сақтауды талап етеді, ол Исландияның Эйяфьялайокуль жанартауының жарылуынан пайда болған жанартау күлінің бұлтынан туындаған қауіптерге байланысты Ұлыбританияның бақыланатын әуе кеңістігіндегі әуе кемелеріне бірқатар шектеулер енгізді. Бұл жұмыс Мет Офис, CAA және Ұлыбритания үкіметімен бірлесіп жүргізілді. 2014 жылдың 12 желтоқсанында сағат 15:30-дан 16:30-ға дейін NATS-те компьютерлік жүйедегі ақаулық салдарынан Лондон әуе кеңістігіндегі әуе қозғалысы шектелді. Сағат 15:30-да Евроконтроль "Лондонның АБК [аймақтық басқару орталығы] ұшу деректерінің компьютерлік серверінде ақаулық болды" деп хабарлады. 16:30-да әуе кеңістігі қайта ашылды, бірақ кейбір рейстер қонудан бұрылып, шектеулер сақталды. NATS мәлімдемесіне сәйкес, ақаулық бағдарламалық кодтың бір ғана қателі жолына байланысты болды. 2023 жылғы 28 тамызда NATS-те ауыр техникалық ақау орын алып, үлкен кешігулерге себеп болды. Оқиға шамамен 3 сағатқа созылды, бірақ бұл одан әрі кешігулерге әкелді. Ұлыбритания әуежайларынан ұшқан 790 рейс және Ұлыбритания әуежайларына келген 785 рейс жойылды, бұл барлық рейстің шамамен 27% құрайды. Келесі күні кем дегенде 281 рейс жойылды.