Кіріспе

Америкалық бизнесмен (1840–1909)

Генри Хатлстон Роджерс (29 қаңтар 1840 – 19 мамыр 1909) – американдық өнеркәсіпші және қаржыгер. Ол мұнай өңдеу бизнесі арқылы байлыққа ие болды, сонымен қатар Standard Oil компаниясының жетекшісіне айналды. Ол газ, мыс және теміржол салаларындағы көптеген корпорациялар мен бизнес кәсіпорындарында да маңызды рөл атқарды. Марк Твенмен жақын достық қарым-қатынаста болды. Роджерстің мұнай өнеркәсібіндегі табысы 1866 жылы Чарльз Праттпен бірлесіп, мұнай өңдеу кезінде шикі мұнайдан нафтаны бөліп алудың жақсартылған әдісін ойлап табуымен басталды. Джон Д. Рокфеллер 1874 жылы оның және Пратттың бизнесін сатып алды, содан кейін Роджерс Standard Oil компаниясында жылдам өрледі. Ол мұнай тасымалдау үшін теміржол вагондарының орнына ұзақ құбыржол салу идеясын ұсынды. 1880 жылдары ол мүдделерін мұнайдан тыс, мыс, болат, банк ісі және теміржол салаларына, сондай-ақ ірі қалаларды көмір газымен қамтамасыз ететін Consolidated Gas Company-на дейін кеңейтті. 1890 жылдары Рокфеллер мұнай бизнесінен шегінген кезде, Роджерс Standard Oil компаниясындағы маңызды тұлғаға айналды. 1899 жылы Роджерс Монтана штатының Бутте қаласында Amalgamated Copper трестін құрды, ол электр желілерін салу үшін елге сым қажет болғандықтан, өте жоғары сұранысқа ие болды. Оның соңғы ірі жобасы – Батыс Вирджинияның көмір кен орындарын қамтамасыз ету үшін Вирджиния теміржолын салу болды. 1890 жылдан кейін ол белгілі меценатқа айналып, Марк Твен мен Букер Т. Вашингтонның досы және қолдаушысы болды.

Ерте өмір және білім

Роджерс 1840 жылдың 29 қаңтарында Массачусетс штатының Фэрхейвен қаласында дүниеге келді. Ол Роуленд Роджерстің (бұрынғы кеме капитаны, бухгалтер және азық-түлік дүкеншісі) және оның әйелі Мэри Элдредж Хатлстонның үлкен ұлы болды. Екеуі де янкилер еді және 1620 жылы «Мейфлауэр» кемесімен келген паломниктердің ұрпақтары еді. Оның анасының отбасы бұрын «Хаддлстон» деп жазған, кейін «Хатлстон» орфографиясын қолданды. (Осы себепті Роджерстің есімі жиі қате жазылады.) Роджерстің бала кезінде Массачусетс штатының Маттапоисет қаласына қысқа уақытқа көшкеннен басқа, отбасы Фэрхейвенде тұрды – бұл Нью-Бедфордтың кит аулау портынан Акушнет өзені арқылы орналасқан балықшылар ауылы. Фэрхейвен – Оңтүстік жағалаудағы шағын теңіз жағалауындағы қала, батысында Акушнет өзенімен және оңтүстігінде Бъзардс шығанағымен шектеседі. 1850-ші жылдардың ортасында кит аулау Жаңа Англияда құлдырап бара жатқан өнеркәсіп еді. Көп ұзамай кит майының орнына керосин мен табиғи газ қолданыла бастады. Генри Роджерстің әкесі, отбасын асырау үшін теңіздегі өмірден басқа жұмысқа ауысқан Жаңа Англияның көптеген адамдарының бірі болды. Роджерс орташа білімді студент болды және 1856 жылы жергілікті орта мектептің алғашқы түлектерінің қатарында болды. Әке-шешесімен бірге тұрып, ол «Олд Колони» темір жолының алғашқы бөлімшесі – «Фэрхейвен» филиалында экспресс-жүгірге және тежегіш ретінде жұмысқа орналасты. Ол үш-төрт жыл жұмыс істеп, тапқан ақшасын мұқият жинады.

Мансап

1861 жылы 21 жасар Генри досы Чарльз П. Эллиспен бірге шамамен 600 АҚШ долларын жинады. Олар Пенсильвания штатының батысына, жаңадан ашылған мұнай кендеріне аттанды. Тағы 600 АҚШ долларын қарызға алып, жас серіктестер Мұнай қаласына жақын Макклинтоксвиллде шағын мұнай өңдеу зауытын іске қосты. Жаңа кәсіпорынды «Вамсутта мұнай өңдеу зауыты» деп атады. Роджерс пен Эллистің зауыты алғашқы жылы 30 000 АҚШ доллары табыс тапты. Бұл сома, бір жылдан астам сапарға шығатын үш кит аулау кемесінің орташа табысынан артық еді. Роджерс келесі жылы Фэрхейвенге қысқа демалысқа келгенде, оны сәттілікке жеткен адам ретінде қарсы алды. Пенсильванияда Роджерс Чарльз Праттпен (1830–91) танысты. Массачусетс штатының Уотертаун қаласында туған Пратт, он бір баланың бірі болған. Оның әкесі Аса Пратт, ағаш шебер болған. Ол қарапайым жағдайда өсті, үш қыс бойы Веслиан академиясында оқыды және кейде аптасына бір доллармен күнгершілік еткен. Бостон қаласында Пратт, бояу және кит майы өнімдерімен айналысатын компанияда жұмыс істеді. 1850 немесе 1851 жылы ол Нью-Йоркке келді, онда ұқсас компанияда бояу және маймен айналысты. Пратт табиғи мұнай өнеркәсібінің пионері болды және Нью-Йорк штатының Бруклин ауданында «Astral Oil Works» керосин өңдеу зауытын құрды. Кейіннен Пратт өнімінен «Тибеттің қасиетті шамдары Astral Oil майымен жағылады» деген ұран пайда болды. Ол сондай-ақ Пратт институтын құрды. Пратт, Макклинтоксвиллдегі іссапарда Роджерспен кездескенде, Чарльз Эллисті бұрыннан білген, өйткені ол одан бұрын Фэрхейвенде кит майын сатып алған еді. Эллис пен Роджерстің мұнай ұңғымалары болмағандықтан, олар шикі мұнай сатып алып, оны тазартып, Праттке сатуға мәжбүр болды. Сондықтан екі жас жігіт кішкентай «Вамсутта» мұнай өңдеу зауытының барлық өнімдерін Пратт компаниясына белгілі бір бағамен сатуға келісті. Бұл бастапқыда жақсы жұмыс істеді. Бірнеше айдан кейін, мұнай бағасы спекулянттардың араласуынан күрт өсті. Жас кәсіпкерлер Праттпен жасалған келісімді орындауға тырысты, бірақ көп ұзамай олардың қоры таусылды. Көп ұзамай олар Праттке көп қарызға батып қалды. Чарльз Эллис бас тартты, бірақ 1866 жылы Генри Роджерс Нью-Йорктегі Праттке барып, барлық қарызды өзінің жеке жауапкершілігімен төлейтінін айтты. Праттқа бұл қатты әсер етіп, оны бірден өзінің ұйымына жұмысқа алды.

Нью-Йорк, мұнай өңдеу

Пратт Роджерсті өзінің Бруклиндегі мұнай өңдеу зауытының бригадирі етіп тағайындады, егер жылдық сату 50 000 доллардан асып кетсе, серіктестікке қатыстыруға уәде берді. Роджерстер отбасы Бруклинге көшіп келді. Роджерс тұрақты түрде бригадирден менеджерге, содан кейін Пратттың «Астраль» мұнай өңдеу зауытының бастығына дейін өсті. Ол Пратт оны жұмысқа алғанда қойған сату көлемін едәуір арттыру мақсатын орындап қана қоймай, одан да асып түсті. Уәдесіне сәйкес, Пратт Роджерске бизнесте үлес берді. 1867 жылы Генри Роджерс серіктес ретінде «Чарльз Пратт және компания» фирмасын құрды. Келесі бірнеше жылда Роджерс, Элберт Хаббардтың айтуынша, Пратттың «қолы, аяғы, көзі және құлағы» болды («Үйлерге шағын саяхаттар», 1909). Отбасы мүшелері көбейген сайын Генри мен Эбби Нью-Йоркте тұруын жалғастырды, бірақ Фэрхейвенде жиі демалысқа шықты. Праттпен жұмыс істеген кезде Роджерс шикі мұнайды дистилляциялау кезінде түзілетін көмірсутектер қоспасы – нафтаны мұнайдан бөлудің жақсартылған әдісін ойлап тапты. Ол 1871 жылдың 31 қазанында №120539 АҚШ патентін алды.

Рокфеллермен күресу

1871-1872 жылдың басында Пратт және Компания және басқа да өңдеушілер Джон Д. Рокфеллер, Сэмюэл Эндрюс және Генри М. Флаглер (Кливлендтегі «Рокфеллер, Эндрюс және Флаглер» өңдеу компаниясы) және Оңтүстік жақсарту компаниясымен қақтығысқа түсті. Standard Oil компаниясын құру кезінде ерекше басқару қабілеттеріне ие Рокфеллер мен ерекше сатушы Флаглер шикі мұнайды тасымалдау құны мен бақылау басқа өңдеушілермен бәсекелесудегі маңызды факторлар екенін түсінді. «Оңтүстік жақсарту» схемасы, нарықты шеберлікпен манипуляциялау және Пенсильвания темір жолымен (PRR) қатал келісімдер жасау арқылы, Рокфеллер мен оның серіктестерінің табысқа жетуіне көмектесетін бизнес тактикасының мысалы болды. Рокфеллер Standard Oil компаниясының қатыгездігін сынаған көптеген адамдардың назарына іліккенімен, Оңтүстік жақсартудағы жеңілдіктер схемасын ойлап тапқан Флаглер болды. Оңтүстік жақсарту, негізінен, Том Скотттан және басқа темір жолдардан құпия жеңілдіктер арқылы Пенсильвания темір жолы (PRR) және басқа да жалпы тасымалдаушылардан артықшылықты жасырын тарифтер алу механизмі болды. «Жалпы тасымалдаушы» белгілі бір дәрежеде коммуналдық қызметке ұқсас, өйткені ол көбінесе қызметтеріне қатысты, қалыпты бизнес кәсіпорындарға қарағанда артық құқықтарға, өкілеттіктерге және монополияға ие болады. Жалпы тасымалдаушы халықтың мүддесін қорғауға және клиенттеріне тең қарауға міндетті. Осы кезеңдегі тарифтер «тарифтер» деп аталатын және бәріне ортақ ақпарат болып табылатын құжаттарда жарияланды. Алайда, жеңілдіктер осы рәсімнен тыс жасалды. Нәтижесінде, қалыпты тарифтер көтеріліп, схемаға қатысы жоқ клиенттерге жоғары бағалар тағайындалды. Газеттер бұл мәселені жылдам жариялады. Оңтүстік жақсарту схемасының әділетсіздігі көптеген тәуелсіз мұнай өндірушілер мен мұнай өңдеу зауыттарының иелерін ашуландырды. Роджерс Нью-Йорк мұнай өңдеушілері арасында наразылық көтерді. Нью-Йорк мүдделері бірлестік құрды және 1872 жылдың наурыз айының ортасында Роджерс басқарған үш адамнан тұратын комиссияны Мұнай қаласына, Мұнай өндірушілер одағымен кеңесу үшін жіберді. Пенсильванияның тәуелсіз өндірушілерімен бірлесіп жұмыс істеген Роджерс және Нью-Йорк делегациясы темір жолдармен келісімге келді, олардың басшылары ақырында тарифтерін барлығына ашуға және Оңтүстік жақсартумен байланыстарын тоқтатуға уәде берді. Рокфеллер мен оның серіктестері тез арада қарсы мүдделерді сатып алуды қамтитын жаңа тәсілге көшті. Өсіп келе жатқан өнеркәсіптегі олардың үстемдігі және кішірек бәсекелестерді ығыстыру жалғасты және кеңейді. Бірақ Оңтүстік жақсарту оқиғасы үлкен бизнесті, соның ішінде темір жолды мемлекеттік бақылауға алу және реттеуді қолдауға қоғамдық сезімді күшейтті. Конгресс монополияға қарсы жаңа заңдар қабылдады, әкімшілік Мемлекетаралық сауда комиссиясын (ICC) құрды, ал соттар 20 ғасырдың басында Standard Oil Trust компаниясын таратуға бұйрық берді.

Күштерді біріктіру: Standard Oil компаниясына қосылу

1874 жылы Рокфеллер Праттке бизнестерін біріктіру және ынтымақтастыққа түсу жоспарымен жүгінді. Пратт Роджерспен ақылдасып, олар бұл одақ оларға тиімді болады деп шешті. Роджерс Пратт пен өзіне қаржылық тұрақтылықты және жұмыс орнын кепілдейтін шарттарды жасады. Рокфеллер Оңтүстік жақсартулар дауында Роджерстің қабілеттері мен келіссөздерге шеберлігі туралы көп нәрсе білген еді. Ол Роджерстің ұсынған шарттарын күдіксіз қабылдады. Осылайша, Чарльз Пратт және Компаниясы (оның ішінде Astral Oil) Standard Oil Trust-қа қосылған маңызды тәуелсіз мұнай өңдеушілердің бірі болды. Осы кезде Чарльз Пратт зейнетке шығу туралы ойлай бастады және көп уақытын Пратт институтын құру сияқты істерге жұмсады. Алайда, Пратттың ұлы Чарльз Миллард Пратт (1858-1913) Standard Oil компаниясының корпоративтік хатшысы болды. 35 жастағы Роджерс, "Пратт энд Компани" компаниясының үлескері ретінде, енді Standard Oil компаниясының үлесіне де ие болды. Осы келісімде Рокфеллер Генри Роджерсті де өз командасына қосты. Ол Роджерстің мүмкіндіктерін жоғары бағалады. Тарих оның осы жас жігіттің өзінің маңызды серіктестерінің бірі болатынын болжай алғанын көрсетпейді.

Standard Oil компаниясын Джон Д. Рокфеллермен бірге құру

Standard Oil мұнай өңдеу конгломераты болды. Оның ұрпақтары 140 жылдан кейін де әлемдегі ең ірі корпорациялардың қатарында болды. Ұзақ жылдар бойы негізін қалаушы ретінде танылған Джон Д. Рокфеллер қарапайым отбасыда туып өскен және білімі шамалы болған. 1839 жылы Нью-Йоркте дүниеге келген ол 1855 жылы отбасымен Кливлендке көшіп келді. Оның алғашқы жұмысы – өнімдермен айналысатын компаниядағы есепшінің көмекшісі болу еді. Кейін ол кеңседегі барлық әдістер мен жүйелерді жақсы көретінін еске алды. Ол көлік шығындарын есептеуде ерекше шеберлік танытты, бұл дағдысы кейін оған өте пайдалы болды. Келесі бірнеше жылда ол түрлі шағын бизнес кәсіпорындарында жұмыс істеді, бірнешеуіне үлестес болды. Осы кезеңде Рокфеллер Генри Моррисон Флаглермен дос болып қалады. Екеуі де консервативті, еңбекқор, белсенді және ақша табуға құштар болғандықтан, олардың ортақ тұстары көп еді. Олардың өмірінде әртүрлі бөлшек сауда кәсіпорындарында, соның ішінде астық бизнесінде бірнеше жыл жұмыс істеген. Жеке өмірінде алкоголь ішпесе де, жүгеріден арақ-шарап жасаудың пайдасы бар екенін түсініп, осы мүмкіндікті пайдаланды. Ақша табу – басты мақсат еді. Бірақ олардың жеке кәсіптерінің қаржылық нәтижелері әр түрлі болды. Рокфеллерден тоғыз жыл үлкен Флаглер тұз бизнесіне қатысқанда мүлдем банкротқа ұшырады. Тек туысы Стивен Харкнесс берген қарыздың арқасында ол кредиторлардан құтылып, толық күйреуден сақталды. XIX ғасырдың екінші жартысында АҚШ балық майын жылу және жарық беру үшін мұнайға алмастыра бастады. 1850 жылдардың соңында Пенсильванияның батысында мұнай кендерінің табылуы және Америка Азамат соғысынан кейін өнеркәсіптік өркендеу мен экономикалық өсім үміті Рокфеллер үшін шикі мұнайды өңдеуді тартымды бизнеске айналдырды. Ол Флаглермен бірге химик Сэмюэл Эндрюсті шақырып, оның ағасы Уильям Рокфеллер, Ябез Боствик және Флаглердің туысы, жасырын серіктесі Стивен В. Харкнесспен бірге Кливлендте Рокфеллер, Эндрюс және Флаглер атымен мұнай өңдеу бизнесін бастады. Барлық есептер бойынша, Рокфеллер – ерекше талантты менеджер және қаржылық жоспарлаушы, Флаглер – керемет маркетолог, ал Эндрюс өңдеу процесін қадағалаудың қыр-сырын білген. Бұл өте табысты одақ болды. Керосинге және оның жаңа қосымша өнімі – бензинге деген сұраныс АҚШ-та өскен сайын, 1868 жылға қарай болашақта Standard Oil әлемдегі ең ірі мұнай өңдеу зауытына айналды. 1870 жылы Рокфеллер Огайо штатының Standard Oil компаниясын құрып, бәсекелестерін сатып алу және барлық мұнай өңдеуді бір компанияның бауырына біріктіру стратегиясын бастады. Осы кезеңде Пратттың мүдделері мен Генри Роджерс компанияға қосылды. 1878 жылға қарай Standard Oil АҚШ-тағы мұнай өңдеу қуатының 90 пайызына ие болды. Флаглердің әйелі туберкулезбен ауырғандықтан денсаулығы нашарлап, 1877 жылдан бастап қыс айларында Флоридаға емделуге барып, ондағы жұмсақ қыс пен мұхиттың салқын желдері оған көмектесті. Флоридада Флаглер Джексонвиллдің оңтүстігіндегі нашар теміржол инфрақұрылымына, сапасыз жатақханаларға және солтүстік штаттардан келген туристер үшін кедей штаттың әлеуетіне таң қалды. Ол үлкен бизнес мүмкіндігін сезініп, Флориданың шығыс жағалауын дамытуға белсенді түрде инвестиция жасады, оны көптеген адамдар оның "екінші мансабы" деп санайды. Алайда Флоридадағы оның іс-әрекеті Standard Oil компаниясындағы басқаруға қатысуын біртіндеп азайтудың бастауы болды. 1881 жылы компания Standard Oil Trust болып қайта құрылды. 1885 жылы штаб-пәтер Кливлендтен Нью-Йоркке көшірілді. Осы кезде Standard Oil Trust компаниясының үш негізгі басшысы Джон Д. Рокфеллер, оның інісі Уильям және негізгі қаржы стратегиясы бойынша сарапшы Генри Роджерс болды. 1890 жылы Роджерс Standard Oil компаниясының вице-президенті және ұйымның операциялық комитетінің төрағасы болды.

Мұнай және газ құбырлары

Мұнай құбырлары алғаш рет 1860 жылдары Пенсильвания штатында жүк тасымалын алмастыру мақсатымен салынды. Бұрын мұнай ағаш бөшкелерге салынып, есектер жегіп жүретін вагондармен тасымалданған. Мұндай есек жегіп тасымалдау өте қымбатқа соғып, көптеген қиындықтарға толы болды: бөшкелердің ағып кетуі, лайлы жолдар, вагондардың бұзылуы, есектер мен мінгіштердің мәселелері. Алғашқы металл құбыржол 1865 жылы Самуэль Ван Сикельдің Питхолл (Пенсильвания) қаласынан жақын маңдағы теміржолға дейін 6 шақырымдық құбыржолды салуымен аяқталды. Бұл бастапқы жетістік шикі мұнай өндірісін жалғастыру үшін құбыржолдар салуға әкелді. Жаңа кен орындары ашылғанда және Пенсильваниядағы кен орындарының өнімділігі төмендегенде, мұнай өндірісі батысқа қарай жылжыды, ал мұнайды өңдеу зауыттары солтүстік-шығыстағы негізгі сұраныс орталықтарына жақын орналасты. Биограф З. Джеймс Варанини: «Бұл құбыржолдардың салынуы бұрын оқшауланған штаттардың жаңа байланыс түріне жасаған қадамы болды» деп жазады. Рокфеллер мұны байқағаннан кейін көптеген жаңа құбыржолдарды сатып ала бастады. Көп ұзамай оның Standard Oil компаниясы мұнайды арзан әрі тиімді тасымалдауды қамтамасыз ететін құбыржолдардың көп бөлігіне ие болды. Огайо штатының Кливленд қаласы көлік жүйесінің жақсы дамығандығының арқасында мұнай өңдеу өнеркәсібінің орталығына айналды. Роджерс мұнай мен табиғи газды тасымалдау үшін ұзын құбыржолдар салу идеясын ойлап тапты. 1881 жылы Standard Oil компаниясы Standard құбыржолдарына иелік ету және оларды пайдалану үшін National Transit Company компаниясын құрды. National Transit Company Роджерстің өмірінің соңына дейін оның сүйікті жобаларының бірі болып қала берді. East Ohio Gas Company (EOG) 1898 жылдың 8 қыркүйегінде New Jersey Standard Oil Company-ның табиғи газ бөлімшесі National Transit Company үшін маркетингтік компания ретінде құрылды. Компания өзінің қызметін National Transit Company-ның тағы бір еншілес компаниясы Hope Natural Gas Company өндірген газды солтүстік-шығыс Огайодағы тұтынушыларға сату арқылы бастады. Резеңке өндірісімен танымал Акрон қаласы Огайо штатында табиғи газдың төмен бағасынан алғашқылардың бірі болып пайдаланды. Ол 1898 жылдың қыркүйегінде, компания құрылған айдың өзінде East Ohio Gas Company-на франшиза берді. 1898–99 жылдары қыста National Transit Company Огайо өзеніндегі Пайп Крик пен Акрон қаласы арасында 10 дюймдік шойын құбыржолды салды. Бұл құбыржол Кантон, Массилон, Довер, Нью-Филадельфия, Уриксвилл және Деннисон қалаларына тармақталды. 1899 жылдың 10 мамырында Акрон қаласында құбырдан алғашқы газ шықты.

Болат

Эндрю Карнеги, ұзақ жылдар бойы Питтсбургтің жетекші болат өнеркәсіпшісі болды, ол 20 ғасырдың басында зейнетке шығып, қайырымдылыққа көшті. Оның болат активтері жаңа "Америка Құрама Штаттары Болат Корпорациясы" деп біріктірілді. Standard Oil компаниясының болат мүліктеріне деген қызығушылығы Роджерстің 1901 жылы құрылған кезде директорлар кеңесіне енуіне себеп болды.

Мыс

1890 жылдары Роджерс Америка Құрама Штаттарының батысындағы Анаконда және басқа мыс кендеріне қызығушылық танытты. 1899 жылы Уильям Рокфеллер және Томас Лоусонмен бірге ол алып трастың алғашқы 75 миллион долларлық бөлігін – сол кезде және одан кейінгі жылдар бойы көп сынаған Amalgamated Copper Mining Company компаниясын құрды. Бұл үлкен траст құрылысында заманауи бизнес тарихындағы ең қатал қадамдар жасалды: бірінші корпорация акцияларын 38 миллион долларға «суландыру», одан кейін оны манипуляциялау, Бутт және Бостон Біріккен Тау-кен компаниясының мыс кендерін тартып алу, соңғысын Бостон және Монтана Біріккен Мыс және Күміс Тау-кен компаниясына қарсы қару ретінде пайдалану, жеке мүдделерге қарсы партизандық соғыс жүргізу және Бостонның Глобус банкін қирату. Мыс өндірісі мен таратуды бақылауға бағытталған холдинг компаниясы Amalgamated Copper Монтана штатының Бутт қаласындағы мыс кендерін бақылады және кейіннен өзінің бастапқы атына оралып, Anaconda Copper Company болып қайта аталды.

Транзит: Стейтен аралы

1892 жылдың 1 шілдесінде Нью-Йорктің Статен-Айленд аймағында Порт-Ричмонд пен Мейерс-Корнерс арасында алғашқы троллейбус желісі ашылды. Троллейбустар, өмірлік циклінің көп бөлігінде тек бес тиынға сатылып, пойызбен байланысы жоқ елді мекендерге жол ашып, арал бойынша жаппай көлік тасымалын жеңілдетуге көмектесті. Генри Х. Роджерс көп жыл бойы Статен-Айлендтің көлік саласындағы ірі кәсіпкері ретінде танылды, сонымен қатар Статен-Айленд – Манхэттен паром қызметімен және Ричмонд электр және жарық компаниясымен де байланысты болды. 1907 жылы Роджерс Нью-Йорктің Біріктірілген қор биржасының мүшесі болды, онда оның сияқты 13 мыңға жуық адам болды.

"Адамзаттың құты"

Роджерс энергетикалық адам болды, қатыгездік пен темірдей жігерлілік танытты. Қаржы және бизнес әлемінде ол ұстамсыз, ашкөз болуы мүмкін, және ол жиі адалдық пен әділдік қағидаларын бұратын икемді моральдық кодекспен жұмыс істеді. Нью-Йорктегі Уолл-стритте ол «Азулы иттің» және «Стандарт Ойл Трасттың миы» деп танылды. Ол өз заманындағы соңғы және ең ұлы «тоналған барондардың» бірі саналды, себебі заман өзгеріп жатқан еді. Дегенмен, Роджерс 100 миллион доллардан астам зор байлық жинады. Ол мыс, болат, кен өндіру және теміржолдар сияқты түрлі салаларға көп инвестиция жасады. Роджерс туралы және оның бизнес мәмілелеріндегі стилі туралы білетініміздің көп бөлігі басқалар жазған. Оның сот отырыстарындағы мінез-құлқы жақсы мысалдар мен түсінік береді. Роджерстің бизнес стилі көптеген сот мәжілістеріндегі куәліктеріне дейін жетті. 1879 жылы Нью-Йорк теміржолдарын тергеген Хепберн комиссиясының алдында ол айналдыра, екіұшты және мақтаншақ жауаптарын жетілдірді. Оның ең қиын әрекеті 1906 жылы Миссури штатының сот процесінде болды, онда штаттың ішінде тәуелсіз тіркелген екі компанияның іс жүзінде «Стандарт Ойл» компаниясының еншілес компаниялары екені айтылды, және Роджерс соңында құпия меншікке иелік екенін мойындады. 1908 жылғы «Marquis Who's Who» журналында Роджерс президенті және директоры немесе вице-президенті және директоры болған жиырмадан астам корпорацияны тізімдеді. Ол қайтыс болған кезде оның мүлкі кейіннен 100 миллион долларға бағаланды, бірақ 2012 жылы оның байлығын сын тұрғысынан қарастырған зерттеу одан да жақын баға берді. Оның Вирджиния теміржолында толыққанды жұмыс басталуына алты аптадан да аз уақыт қалғанда ол дүниеден өтті. Манхэттендегі Бірінші унитариан шіркеуінде жерлеу рәсімінен кейін оның денесі Нью-Йорк, Нью-Хейвен және Хартфорд теміржолының пойзымен Фэрхейвенге жеткізілді. Ол Фэрхейвендегі Риверсайд зиратында Эббидің қасына жерленді.

Букер Т. Вашингтон

1894 жылы Роджерс Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде Букер Т. Вашингтонның сөйлеген сөздерінің бірін тыңдады. Ертесі күні Роджерс осы білім берушімен байланысып, оны кеңсесіне шақырды. Олардың екеуі де қарапайым өмірден бастағандықтары ортақ болды және жақын дос атанды. Вашингтон Роджерстің кеңсесіне, Фэрхейвендегі 85 бөлмелі үйіне және яхтасына жиі келіп тұратын. Роджерс қайтыс болғанына бірнеше апта болғанмен, 1909 жылдың маусым айында доктор Вашингтон жаңадан салынған Вирджиния темір жолы бойында бұрын келісілген лекциялық сапарына шықты. Ол Роджерстің жеке вагоны «Дикси»-де жеті күн бойы көптеген қалаларда сөз сөйледі. Вашингтон Роджерстің жаңа темір жол бағытындағы афроамерикалықтардың нәсілдік қатынастарын және экономикалық жағдайларын жақсарту жолдарын зерттеу үшін сапарға шақырғанын айтты. Бұл темір жол Вирджинияның оңтүстігі мен Батыс Вирджиниядағы бұрын оқшауланған көптеген ауылдық қауымдарды байланыстырды. Вашингтон Роджерстің қайырымдылығы туралы былай деді: «Вирджинияда және Оңтүстіктің басқа аймақтарында афроамерикалықтардың білімі мен тұрмысын жақсарту үшін кем дегенде 65 шағын ауылдық мектептің жұмысын қаржыландырды, ал бұл туралы ешбір алушы білмеді». Роджерс Таскиги институты мен Хэмптон институтына да жан-жақты көмек көрсетті. Роджерс жобаларды кем дегенде жартылай қаржымен қолдады, осылайша көбірек жұмыс істеуге және алушылардың да мүдделі тарап екенін қамтамасыз етуге тырысты.

Мұра

Фэрхейвенде Роджерс отбасының сыйлықтары қаланың барлық жерінде орналасқан. Оларға Роджерс мектебі, Ратуша, Миллисент кітапханасы, Унитарийлік естелік шіркеуі және Фэрхейвен орта мектебі кіреді. Орта мектеп ауласындағы граниттік обелиск Роджерске арналған. Риверсайд зиратындағы Генри Хатлстон Роджерс мавзолейі Грекияның Афина қаласындағы Минерва храмының үлгісімен салынған. Генри, оның бірінші әйелі Эбби және бірнеше отбасы мүшелері сол жерге жерленген. 1916 жылы Ньюпорт Ньюс кеме құрылысы және құрғақ док компаниясы 8 807 тонналық, 8 807 тонна мұнай сыйымдылығы бар Пратт классындағы SS H. H. Роджерс танкерін іске қосты. Ол Standard Oil of New Jersey компаниясының еншілес компаниясы – Panama Transport Co. компаниясымен басқарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943 жылдың 21 ақпанында, Ливерпульден (Англия) АҚШ-қа бағытталған кезде Солтүстік Атлант мұхитында, Ирландия жағалауынан 600 миль (966 км) қашықтықта неміс суасты қайығымен торпедаланып батып кетті. Борттағы 73 адамның барлығы құтқарылды. Вирджиния және Батыс Вирджинияда бұрынғы қызметкерлер, жергілікті тұрғындар және Вирджиния темір жолының жанкүйерлері бүкіл темір жолды оның ескерткіші деп есептейді. Бір кезде бәсекелеске біріктірілгенге дейін шамамен 50 жыл өткен соң, Роджерстің темір жолына қызығушылар көп. Yahoo! сайтындағы ең белсенді теміржол энтузиастары тобының 800-ден астам мүшесі бар. Вирджиния штатының Саффолк қаласында жолаушылар станциясы қайта жаңартылды, Принстон қаласында (Батыс Вирджиния) оның көшірмесі салынды және мұражай ашылды, ал Роаноктегі бұрынғы VGN станциясын жөндеу жұмыстары жүргізілуде. 2004 жылы еріктілер Роджерстің (және VGN негізін қалаушы Уильям Нельсон Пейджтің) әріптерін Вирджиния штатының Виктория қаласында төселген жаңа рельске қашап жазды. Ол компаниямен құрастырылған және Ұлттық теміржол тарих қоғамының (NRHS) Роаноктағы филиалының мүшелері қалпына келтірген VGN 10 A кластың локомотив вагонын тасымалдайды. Толық жабдықталған, ол тарихи бағытта локомотив вагонында жүргізілген бизнесті көрсететін ақпараттық стенд ұсынады.

Комментарийлер

Биограф, Оңтүстік-Шығыс Массачусетс технологиялық институтының профессоры Эрл Д. Диас Генри Хатлстон Роджерстің мансабы мен тұлғасын талдады: Роджерске қатысты соңғы шешім қандай? Біріншіден, ол өз заманының өнімі еді – тарихшы Говард Мамфорд Джонс «Энергия дәуірі» деп атаған кезең. Бұл Рокфеллерлер, Гулдтар, Пратттар, Харримандар, Арчболдтар сияқты зор байлыққа ие болған американдықтар идеялармен, стильдермен, сәнмен және бір-бірімен тәжірибе жасаған уақыт еді. Күдіксіз, олар кітапханаларға, мектептерге, университеттерге, қайырымдылық қорына және басқа да салаларға құнды үлес қосты. Шындығында, осы қарқынды капиталистер Марк Твен мен Чарльз Дадли Уорнердің «Алтын ғасыр» деп атаған дәуірдің қуанышты, кінәсіз және кінәлі жағын көрнекті бейнеледі. Роджерстің ең басты қасиеті – ол рөл ойнауға шебер, туа біткен актер екендігі болды. Жастығында Фейрхейвендегі «Феникс-холл» сахнасындағы тәжірибесінен ол өмірінде кездесетін драмалық жағдайларда театрлық өнерді меңгерді. Бизнес әлемінде ол «темір адам» болды: қатал, епті, аяусыз, жаны аяусыз. Ал әлеуметтік өмірінде ол жақсы мінезді, танымал, харизматикалық, жақын дос, қонақжай ие болды.

Шын мәнінде, оның бұл идеализмі мен игіліктің көрінісі кейінірек, бизнес әлемінің қатал шындықтарымен бетке бет келгенде, азайып қалды. Оның өмір сүруі үшін аяусыздық пен Макиавеллилік қажет болды. Ол достық қарым-қатынаста да, отбасылық өмірінде де Фейрхейвеннің баласы болып қалды. Бірақ қаржылық әлемде ол ашкөз, құмарлыққа бой алдырып, адалдық пен әділдік ережелерін жиі бұзатын икемді кодекс бойынша жұмыс істеді.

Негізгі дереккөздер

Марк Твеннің Генри Хатлстон Роджерспен хат алмасуы, 1893–1909, Льюис Лири құрастырған (1969). Роджерстің 464 хаты қамтылған.