Көтерілген үш дыбыстық аккорд

Кіріспе

Музыкалық аккорд. Көтерілген үштік – екі мажорлық үшіншіден (көтерілген бестік) құралған аккорд. Көтерілген үштік термині, көтерілген үштіктің жоғарғы нотасы (бесіншісі) көтерілген мажорлық аккорд деп есептелуінен туындайды. Популярлы музыка белгілерінде ол "+" немесе "aug" белгісімен көрсетіледі. Мысалы, A-ға негізделген, A+ деп жазылған көтерілген үштіктің дыбыздары A, C, E болады. Аккордты {0, 4, 8} бүтін сан нотациясымен көрсетуге болады.

Талдау

Үлкен үштік, мысалы CEG, үлкен үшінші (CE) және кіші үшінші (EG) интервалдарын қамтиды, ал бесінші (CG) интервалы таза болады, ал толықтырылған үштік толықтырылған бесіншіге ие болады, нәтижесінде CEG пайда болады. Басқаша айтқанда, ең жоғары нота жарты тонға көтеріледі. Х.Р. Палмер мынаны атап өтеді: I аккордындағы толықтырылған аккордта үлкен жетінші (I немесе I) болуы мүмкін, ал V аккордындағы толықтырылған аккордта кіші жетінші (V, V немесе V) болуы мүмкін. Төмендегі мысалда C мажордағы ii V I айналымында III+ доминантты алмастырушы ретінде көрсетілген. Мысалы, Генри Перселдің «Дидо және Эней» операсын қараңыз.

Популярлы музыкада

Көбейтілген акорды қолданылатын танымал музыка әндерлерінің мысалдары: Чак Берридің "School Days", Аарон Невиллдің "Tell It Like It Is", The Beatles-тың "Oh! Darling", Джин Питнидің "Town Without Pity", The Beach Boys-тың "The Warmth of the Sun", Джо Кокердің "Delta Lady", "Tonight You Belong to Me" әні, The Caravelles-тың "You Don't Have to Be a Baby to Cry", The Beatles-тың "From Me to You", The Dave Clark Five-тың "Glad All Over" және Martha and the Vandellas-тың "Dancing in the Street". Көбейтілген акорды қолданудың сирек мысалы – Кармен Ломбардоның "Seems Like Old Times" әні: "Барбер Шоп Мемориесінде", 2-кітапта әннің 4 бөлімдік вокалдық партиясы (F тоналылығында) B–D–F комбинациясын төменгі соққыны IV+ (VI+ акордының энгармониялық теңдесі) ретінде үйлестіруге пайдаланады. Көбейтілген акорды сонымен қатар Рут Эттингтің 1931 жылғы жазбасының басында естілетін 1908 жылғы "Shine On, Harvest Moon" әнінің хорының бастапқы соққысын үйлестіреді. Көбейтілген акорды қолданудың басқа мысалдары: бірінші дәрежедегі хроматикалық өту функциясы ретінде қолданылуы, содан кейін IV ретінде үйлесімді болып өсуі, мысалы, Jay and the Americans-тың "Some Enchanted Evening", Лесли Гордың "It's My Party" (I – I+ – IV – iv) (сонымен қатар майор жетілік акордына қараңыз), Herman's Hermits-тың "There's a Kind of Hush" (Im7 акордымен 7-ге жалғасады), Рой Орбисонның "Crying" әні, содан кейін "Crying" әнінде 6 – 6 – 5 қозғалысы, The Guess Who-дың "Laughing", Dave Clark Five-тың "Because" (куплет: I – I+ – vi – Im7 және V+ каденциясы), The Monkees-тың "Tapioca Tundra" (I – I+ – vi, және бриджден кейін V+). Осылайша, ашылу тоник акордымен, көбейтілген акорды бесінші және алтыншы дәрежелер арасындағы көтерілу немесе төмендеу қозғалысынан туындайды, мысалы, I – I+ – vi акордының прогрессиясында. Оның сирек кездесетіндігі көбейтілген үштік атоналды дыбысқа жақындатады. Оның тоналдылықты 'тоқтата' тұру үшін қолданылуы әйгілі; мысалы, Арнольд Шенбергтің "Walzer" (Fünf Klavierstücke Op. 23 No. 5). Бұрынғы мысал Франц Листтің "Фауст" симфониясының басында кездеседі, онда кеңейтілген үштіктердің тізбегі арпеджио ретінде ойналады. Дегенмен, көбейтілген үштік тональді музыкада, кем дегенде Дж. С. Бахтың тұсында тональді мағынамен кездеседі. Оның кантатасы Ach Gott, vom Himmel sieh darein, BWV 2-нің ашылу хорындағы "таңғаларлық" бірінші акорды (D–F–B) қараңыз: басқа мысалдарды Джозеф Гайднның шығармаларынан табуға болады. Мысалы, Гайднның Струнный квартеті Op. 54 No. 2-нің триосының 5-8 тақтарын қараңыз: сонымен қатар Ричард Вагнердің "Зигфрид Идиллиясында": және Шопеннің дауылды прелюдиясы No. 24. Сол қол пианиносының арпеджиосы 47-50 тақтарында көбейтілген үштік (D–F–A) құрайды. Бұл тақтардағы фортеден тыныш пианиноға дейінгі динамиканың кенеттен өзгеруі осы бөлімнің эмоционалдық қарқындылығын көрсетеді. Көбейтілген үштік минор тоналылығында доминантты акордынан, онда бесінші (екінші дәреже) үшінші дәрежемен ауыстырылады, шешімді күту ретінде диатоникалық түрде туындайды. Иоганн Брамстың "Трагикалық увертюрасында" да аталған акорды (A–C–E) тұрақты доминантпен (A–C–E) кезектесіп айқын көрінеді. Бұл мысалда композиторларға акордың тағы бір қыры көрінеді: ол минор тоналылығындағы әуеннің әдеттегі қарама-қарсылық кілттері – бесінші және үшінші дәрежелердің "қосылуы". Малердің 7-ші симфониясының "соңғы тақтардың айналымында" C мажордың соңғы акордынан бұрын, соңғыдан бұрынғы тақтада көбейтілген акорды (E–G–C) кенеттен енгізіледі. Франц Шуберттің жетекшілігімен (оның "Wanderer Fantasy" шығармасында) романтикалық композиторлар көптеген шығармаларды төмен түсетін үлкен үштіктер арқылы ұйымдастыра бастады, бұл көбейтілген үштіктің кең ауқымды қолданылуы ретінде қарастырылуы мүмкін (бірақ бұл, мүмкін, көбейтілген үштікке тікелей байланысты емес басқа даму желілерінен туындаған). Мұндай ұйымдастыру кең таралған: Шуберттен басқа, ол Франц Лист, Николай Римский-Корсаков, Луи Виерн және Ричард Вагнердің музыкасында да кездеседі.

Examples of popular music songs featuring the augmented chord include its use in the introduction of Chuck Berry's "School Days", Aaron Neville's "Tell It Like It Is", The Beatles' "Oh! Darling", after intros in Gene Pitney's "Town Without Pity", The Beach Boys' "The Warmth of the Sun", Joe Cocker's "Delta Lady", at the end of the bridge in Patience and Prudence's "Tonight You Belong to Me", The Caravelles' "You Don't Have to Be a Baby to Cry", The Beatles' "From Me to You", The Dave Clark Five's "Glad All Over", and Martha and the Vandellas' "Dancing in the Street". One of the few examples of an augmented chord on the opening downbeat is in the Carmen Lombardo song "Seems Like Old Times": in Barber Shop Memories, Book 2 the 4 part vocal score for the song (in the key of F) uses B–D–F to harmonize the downbeat as IV+ (the enharmonic equivalent of VI+). An augmented chord also harmonizes the opening downbeat of the chorus of the 1908 song "Shine On, Harvest Moon", heard at the beginning of the 1931 recording by Ruth Etting. Other examples of the augmented chord include its use as a chromatic passing function over the first degree, the rising to then harmonized as IV, as in Jay and the Americans' "Some Enchanted Evening", Lesley Gore's "It's My Party" (I – I+ – IV – iv) (see also minor major seventh chord), Herman's Hermits' "There's a Kind of Hush" (continues to 7 harmonized by Im7), by ii Roy Orbison's "Crying", followed by 6 – 6 – 5 motion in "Crying", The Guess Who's "Laughing", Dave Clark Five's "Because" (verse: I – I+ – vi – Im7 ii and cadence on V+), The Monkees' "Tapioca Tundra" (I – I+ – vi, and V+ after bridge). Thus, with an opening tonic chord, an augmented chord results from ascending or descending movement between the fifth and sixth degrees, such as in the chord progression I – I+ – vi. Its rarity makes the augmented triad a special chord that touches on the atonal. Its uses to 'suspend' tonality are famous; for example, in Arnold Schoenberg's "Walzer" (Fünf Klavierstücke Op. 23 No. 5). An earlier example may be found at the opening of Franz Liszt's Faust Symphony, where a sequence of augmented triads unfolds as arpeggios:

However, the augmented triad occurs in tonal music, with a perfectly tonal meaning, since at least J. S. Bach. See the "surprising" first chord (D–F–B) in the opening chorus to his cantata Ach Gott, vom Himmel sieh darein, BWV 2: Other examples may be found in the work of Joseph Haydn. See, for example, bars 5 8 of the Trio from Haydn's String Quartet Op. 54 No. 2: also in Richard Wagner's Siegfried Idyll: and in Chopin’s stormy Prelude No. 24. The left hand piano arpeggios outline an augmented triad (D–F A) in bars 47 50. The sudden change in dynamics from forte to a hushed piano in these bars highlights the emotional intensity of this passage: An augmented triad results diatonically in minor mode from a dominant chord where the fifth (the second degree) is replaced by the third degree, as an anticipation of the resolution chord. Johannes Brahms's Tragic Overture also features the chord prominently (A–C–E), in alternation with the regular dominant (A–C–E). In this example one can also see other aspect of the appeal of the chord to composers: it is a 'conflation' of the fifth degree and the third degree, the usual contrasting keys of a piece in the minor mode. The "whirl of the final bars" of Mahler’s Symphony No. 7 features an abrupt interpolation of an augmented chord (E–G–C) in the penultimate bar, before the final chord of C major:

With the lead of Franz Schubert (in his Wanderer Fantasy), Romantic composers started organizing many pieces by descending major thirds, which can be seen as a large scale application of the augmented triad (although it probably arose from other lines of development not necessarily connected to the augmented triad). This kind of organization is common; in addition to Schubert, it is found in music of Franz Liszt, Nikolai Rimsky Korsakov, Louis Vierne and Richard Wagner, among others.

Экспрессивті және драмалық әлеует

Кеңейтілген үшбұрыштың керемет дыбысы тиімді сөзбен сурет салуға, әсіресе күшті эмоцияларды жеткізуге өте ыңғайлы. Роберт Шуманның «Frauen Liebe und Leben» әндер циклының бірінші әнінде әншінің жақынына деген сезімінің күшін жеткізу үшін «empor» сөзінің екінші буынында (F B D) аккорды қолданылады. Ал Пурселлдің «Дидо және Эней» операсында Дидоның құлауын жоспарлап отырған зұлым колдаушы «hate» сөзін (F–A–D) аккордымен бірге айтады.

Иоганн Себастьян Бахтың «Магнификат» шығармасында композитор «dispersit superbos mente cordis sui» (Ол мақтаншыларды жүректерінің ойларында шашыратты) сөздерін «mente» сөзімен басталатын күшті аккорд тізбегімен (F–A D) қосады. Бұл бөлім кенеттен темп өзгеруімен және бір соққы үнсіздікпен басталатындықтан, аккордқа айқын драмалық күш береді.

Вагнердің «Gotterdammerung» операсының басындағы үш Норнның бірі болатын жағдайға қатысты қорқынышы мен белгісіздігін білдіреді. «Ән айт, қарындасым, тағдырдың арқанын ора.» Оркестрдің қосымша ырғағында «белгісіз тоналдығы бар қауіпті кеңейтілген аккордтар» бар.

Тюнинг

Тек интонацияда екі мажорлық треті мен октава арасындағы интервал, 2:(5:4)2, 32:25-ке тең, бұл 9:7 қатынасымен септималды мажорлық третінен 225:224 өлшемді септималды клейзмамен төмен. Септималды меантон темпераменті септималды клейзманы тегістейді, ал басқа кейбір темпераменттер, мысалы, «ғажайып» темперамент, сонымен қатар осыны жасайды, және осы темпераменттердің барлығында ауысқан үштік екі мажорлық және бір септималды мажорлық третінің шеңберімен анықталады, бұл октаваны құрайды.