Кіріспе

Сербиялық саясаткер Воислав Коштуница (; 1944 жылғы 24 наурызда туған) – Сербияның бұрынғы саясаткері, 2000 жылдан 2003 жылға дейін Югославия Федеративтік Республикасының соңғы президенті, ал 2004 жылдан 2008 жылға дейін Сербияның премьер-министрі болды. Коштуница 2000 жылғы Югославия президенттік сайлауында Сербияның Демократиялық оппозициясының (ДОС) кандидаттығымен жеңіске жетті, бұл Слободан Милошевичтің құлатылуына және Югославияға қатысты халықаралық санкциялардың күшін жоюға әкелді. Ол бұрынғы Югославия халықаралық қылмыстық трибуналымен (МХҚТ) ынтымақтастыққа қатаң қарсы болды және оның партиясы Слободан Милошевичті МХҚТ-ға экстрадициялау туралы шешімге наразылық ретінде коалициялық үкіметтен шықты. 2003 жылғы Сербия парламенті сайлауынан кейін, ДОС таратылғаннан және премьер-министр Зоран Джиндичтің қазасынан кейінгі алғашқы сайлауларда Коштуница Милошевичтің Сербияның Социалистік партиясының қолдауымен азшылық үкіметін құрып, үкімет басшысы болды. Ол тәуелсіз Сербияның бірінші конституциясын қабылдауда және Сербияны бейтарап мемлекет деп жариялауда маңызды рөл атқарды. Екінші үкіметі кезінде (2007–2008 жж.) ол Еуропалық Одақпен тұрақтандыру және қауымдастыру туралы келісімге (ТҚК) қол қоюға қарсы болды, бұл бір жылдан кейін үкіметтің құлауына және еуропалық бағытталған партиялардың жеңіске жеткен мерзімінен бұрынғы сайлауларға әкелді. Ол 1992 жылы құрылған Сербияның Демократиялық партиясының негіздеушілерінің бірі және оның алғашқы президенті болды, 2014 жылдың 19 наурызында партия президенті лауазымынан кетіп, партиясының 16 наурыздағы сайлауда Парламентке өту үшін қажетті 5% шегіне жетпегенінен кейін белсенді саясаттан зейнеткерлікке шықты. 2014 жылдың қазан айында ол жаңа партия басшылығымен саяси бейтараптық саясатын тастауына байланысты туындаған келіспеушіліктерден кейін партиядан шықты. 2014 жылдың қарашасында ол оңшыл еуроскептиктердің «Сербияның мемлекеттік қозғалысы» ұйымының негізін қалаушылардың бірі болды.

Ерте өмір және білім

Коштуница 1944 жылғы 24 наурызда Югославияның Белград қаласындағы отбасылық үйінде дүниеге келді. Жастық шағында ол "Воя" деген лақап атымен танымал болған. Коштуница бірінші турда дауыстардың 50,2 пайызын жинады. Ол Югославия Федеративтік Республикасының соңғы президенті болды. Коштуница өз ізінен келгеннің Гаага трибуналына экстрадициялануына қарсы шықты және сотқа наразылық білдірді.

Сербияның премьер-министрі (2004-08)

Коштуница 2004 жылғы наурыз айында Сербия Социалистік партиясының қолдауымен, жаңа азшылық үкіметінің басшысы ретінде премьер-министр болды. 2008 жылдың 8 наурызында Коштуница, Еуропалық Одақпен қарым-қатынастар және Косовоның бір жақты түрде тәуелсіздік жариялауы мәселелеріне байланысты партиясының Демократиялық партиямен құрған коалициясының ыдырауынан кейін 11 мамырда жаңа сайлау шақыру туралы мәлімдеме жасады. Еуропалық Одақты қолдайтын Борис Тадич және оның Демократиялық партиясы парламенттік сайлауда жеңіске жетті. 7 шілдеде Демократиялық партия мен Социалистік партия арасында коалиция құрылып, Мирко Цветкович Коштуницаның орнына премьер-министр болды.

Саяси ұстанымдар

Коштуница – консервативті саясатшы, коммунизмге қарсы қатаң көзқарастары бар, бірақ сонымен қатар Батысқа, әсіресе АҚШ пен Еуропалық Одаққа сынды көзқарас білдіреді. Неміс апталық журналы Der Spiegel-ге берген сұхбатында Коштуница өзінің пікірлері бойынша "де Голльге шамалы жақын" екенін мәлімдеді.

Косово туралы

2008 жылдың 21 ақпанында Косово тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Коштуница Белградта эмоционалды сөз сөйледі, онда мыналар айтылды: Автобустар мыңдаған жақтастарды митингке жеткізді; наразылардың бір бөлігі кейін елшіліктерге шабуылдап, дүкендерді тонады. 2008 жылдың 25 ақпанында Коштуница АҚШ-тан Косовоның тәуелсіздігін мойындауын кері қайтаруды талап етіп, "бұл жалған мемлекет жойылғанша аймақта тұрақтылық орнамайды" деп ескертті.

Еуропалық Одақ туралы

2008 жылдың 4 сәуірінде Коштуница Сербияның Еуропалық Одаққа мүшелігі енді күн тәртібінде жоқ екенін мәлімдеді. Ол Еуропалық Одаққа интеграция жалғасуы үшін Сербия мен Еуропалық Одақ Сербияның аумақтық тұтастығы мәселесін талқылауы керектігін айтты. Ол Сербияның "Солона келісімі" деп атаған тұрақтандыру және қауымдастық келісімін ешқандай жағдайда қол қоюға тиіс емес екенін мәлімдеді. 2008 жылдың 21 сәуірінде Коштуница бұл келісім Олли Рен мен Хавьер Солананың мүддесіне сай келетінін, бірақ Сербияның ұлттық мүддесіне сәйкес келмейтінін айтты. Ол сондай-ақ "НАТО пакты Сербия Косовоның тәуелсіздігін мойындады деп мәлімдей алмайды" деді және "НАТО пакты тек жеке тараптар Солана келісіміне қол қойғанын айта алады" деп қосты. 2008 жылдың 27 сәуірінде ол Сербия атынан ССА-ға қол қойған әркім Сербияны бөліп-жаруға себепкер болады деп мәлімдеді. Сондай-ақ ол келісімде бір нәрсені жасырып отырғанын айтып: "Меніңше, әр сербтің бәрі бір нәрсенің жасырылғанын және Солана келісімінде бірдеңе дұрыс емес екенін сезінеді" деді. Ол "Сербияда кім осы фактілерді елемей, Солана келісімінің нақты мақсатын жасыруға батылы жетеді?" деп сұрады. 2008 жылдың 28 сәуірінде ол "қол қою Сербия үшін жарамсыз болады және ССА-ға қол қойған әркім осындай әрекеті үшін жауапкершілікті өз мойнына алуы керек" деді. 2008 жылдың 1 мамырында Коштуница Ресей Сыртқы істер министрі Сергей Лавровтың Косовоның тәуелсіздігін жариялауға және сол кездегі 18 ЕО мүше-мемлекеті тарапынан мойындалуға дейін ССА-ға қол қою керек болғаны туралы айтқаны дұрыс екенін айтты. Бір күннен кейін, 2008 жылдың 2 мамырында ол сайлаудан кейін бұл келісімді жоюға уәде берді, оны "алаялық", "Солона келісімі" және "Тадич-Джелић ССА қолтаңбасы" деп атады. Ол ССА-ға қол қою актісін Сербияның ыдырауына әкелетін конституцияға қайшы және мемлекетке қарсы әрекет деп сипаттады. Коштуницаның Сербия Демократиялық партиясының өкілі Тадичтің Солана келісіміне қол қою арқылы партиялық коалициясына "Яһуда мөрін" қойғанын мәлімдеді. 4 мамырда ол бұл құжатты "жалған және алаялық" деп атады.