Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1828 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1828 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
Феликс Савари екіжүзді жұлдыз Xi Ursae Majoris орбитасын есептеген кезде, визуалды екіжүзді жұлдыздың бірінші орбитасын анықтайды.
Félix Savary computes the first orbit of a visual double star when he calculates the orbit of the double star Xi Ursae Majoris.
Биология
18 сәуір – Орнитолог Карл Джулиан (вон) Граба 3 айлық сапармен құс өмірін зерттеу үшін аз зерттелген Фарер аралдарына қонады. 27 сәуір – Лондон зообағы Лондон зоологиялық қоғамының мүшелері үшін Регент паркінде ашылады. 26 қазан – Ағылшын натуралисті және саяхатшысы Уильям Джон Бурчелл Бразилияның орталық бөлігінде Solanaceae тұқымдасына жататын, өте сирек кездесетін Parabouchetia brasiliensis түрінің жалғыз белгілі үлгісін тапты. Карл Эрнст фон Баер "Тірі организмдердің даму тарихы" атты кітабы арқылы салыстырмалы эмбриология ғылымының негізін қалайды. Ол фон Баер заңдарын жариялайды. Мартин Лихтенштейн Берлинде Диподидтер туралы монографиясын жариялайды. Белфаст ботаникалық бағы ашылды.
April 18 – Ornithologist Carl Julian (von) Graba lands in the little studied Faroe Islands for a 3 month visit to research the bird life. April 27 – London Zoo opens in Regent's Park for members of the Zoological Society of London. October 26 – English naturalist and explorer William John Burchell collects the only known specimen of Parabouchetia brasiliensis, an exceptionally rare member of the nightshade family Solanaceae, in central Brazil. Karl Ernst von Baer lays the foundations of the science of comparative embryology with his book Über Entwickelungsgeschichte der Thiere. He publishes von Baer's laws. Martin Lichtenstein publishes a monograph on the Dipodidae, Über die Springmäuse, in Berlin. Belfast Botanic Gardens open.
Химия
Швед химигі Йонс Якоб Берзелиус атомдық салмақтар кестесін жасап, торийді ашады. Фридрих Вёлер зәркешті (мочевину) жасанды түрде синтездеу арқылы алғашқы органикалық қосылысқа айналдырады, бұл органикалық қосылыстардың органикалық емес материалдардан жасалуы мүмкін екенін көрсетеді және тіршілік заңдары физикалық заттарға қарағанда ғылым заңдарына бағынбайды деген витализмнің негізгі қағидасын жоққа шығаруға әкеледі. Нидерландыдағы ван Хоутен отбасы шоколадтан шамамен 50% какао майын алуға арналған пресс құралын ойлап табады.
Swedish chemist Jöns Jakob Berzelius produces a table of atomic weights and discovers thorium. Urea becomes the first organic compound to be artificially synthesised, by Friedrich Wöhler, establishing that organic compounds could be produced from inorganic starting materials and potentially disproving a cornerstone of vitalism, the belief that life is not subject to the laws of science in the way inanimate objects are. The van Houten family of the Netherlands invent a press to remove about 50% of the cocoa butter from chocolate.
Палеонтология
7 қаңтар – Пастор Генри Дункан Шотландияның оңтүстік-батысындағы Перм кезеңінің қызыл құмдығында төрт аяқты жануарлардың (Chelichnus duncani) қазба іздерін тапқанын және бұл қазба іздері туралы алғашқы ғылыми есеп бергенін сипаттайды. Желтоқсан – Мэри Эннинг Англияның Юра жағалауындағы Лайм-Регисте Ұлыбританияның алғашқы птерозавр қазбасын табады. Адольф Теодор Бронгнярт қазба өсімдіктерді зерттеген "Продром д'юне histoire деж Вегетакс фоссильдер" атты еңбегін жариялайды.
January 7 – Rev. Henry Duncan describes his discovery of the fossil footmarks of quadrupeds (Chelichnus duncani) in Permian red sandstone in south west Scotland, the first scientific report of a fossil track. December – Mary Anning discovers Britain's first pterosaur fossil at Lyme Regis on the Jurassic Coast of England. Adolphe Theodore Brongniart publishes Prodrome d'une histoire des Végétaux Fossils, a study of fossil plants.
Физика
Өзін-өзі оқытқан ағылшын математигі Джордж Грин Ноттингемде «Электр және магнетизм теорияларына математикалық талдауды қолдану туралы эссе» жариялайды, бұл электр және магнетизмнің алғашқы математикалық теориясы болып табылады. Эсседе дивергенция теоремасының бір түрі (Грин теоремасының нұсқасы), потенциал теориясының идеясы және болашақта Грин функциялары деп аталатын түсінік енгізіледі. Ирландиялық астроном Уильям Роуэн Гамильтон «Сәулелер жүйесінің теориясы» жариялайды.
Self taught English mathematician George Green publishes An Essay on the Application of Mathematical Analysis to the Theories of Electricity and Magnetism in Nottingham, the first mathematical theory of electricity and magnetism, introducing a form of divergence theorem (a version of Green's theorem), the idea of potential theory, and the concept of what will come to be called Green's functions. Irish astronomer William Rowan Hamilton publishes Theory of Systems of Rays.
Технология
1 қазан – Шотландиялық Джеймс Бомонт Нилсон темір өндіру үшін ыстық үрлеу процесін патенттейді. Аньос Джедлик әлемдегі алғашқы электр моторын құрастырады. Джон және Чарльз Дийн ағайындылары Аугуст Сибе олар үшін жасаған түтін шығаруға арналған қалқанды өңдеп, алғашқы суға түсу кепшегін жасап шығарады. Шотландиялық архитектор Питер Николсон спиральді қисық арка құрылысы үшін тастарды дайындау тәсілін жасайды. Джон Дитс жақсартылған жырғышқа АҚШ-та алғашқы патентын алады.
October 1 – James Beaumont Neilson of Scotland patents the hot blast process for ironmaking. Ányos Jedlik creates the world's first electric motor. The brothers John and Charles Deane produce the first diving helmet by adaptation of a smoke helmet produced for them by Augustus Siebe. Scottish architect Peter Nicholson sets out a method of preparing stones for construction of a helicoidal skew arch. John Deats obtains his first United States patent for an improved plow.
Мекемелер
Ресей империясында құрылған Санкт-Петербург императорлық технология институты.
Imperial Petersburg Institute of Technology established in the Russian Empire.
Өлімдер
17 наурыз – Джеймс Эдвард Смит (1759 жылы туған), ағылшын ботанигі. 23 наурыз – Дэвид Фризенхаузен (1756 жылы туған), неміс-венгр еврей раввині, математик және астроном. 5 шілде – Эндрю Дункан (1744 жылы туған), шотланд дәрігері. 8 тамыз – Карл Петер Тунберг (1743 жылы туған), швед ботанигі. 22 тамыз – Франц Иосиф Галл (1758 жылы туған), неміс туған нейроанатомист. 3 қыркүйек – Жан Бонифас Тексторис (1773 жылы туған), француз әскери хирургы. 22 желтоқсан – Уильям Хайд Волластон (1766 жылы туған), ағылшын химигі.
March 17 – James Edward Smith (born 1759), English botanist. March 23 – David Friesenhausen (born 1756), German Hungarian Jewish rabbi, mathematician and astronomer. July 5 – Andrew Duncan (born 1744), Scottish physician. August 8 – Carl Peter Thunberg (born 1743), Swedish botanist. August 22 – Franz Joseph Gall (born 1758), German born neuroanatomist. September 3 Jean Boniface Textoris (born 1773), French military surgeon. December 22 – William Hyde Wollaston (born 1766), English chemist.