Кіріспе

АҚШ-тың Вашингтон қаласындағы ұлттық ескерткіші.

Екінші дүниежүзілік соғыс мемориалы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарулы күштерде және азаматтық қызметте болған американдықтарға арналған АҚШ-тың ұлттық ескерткіші. Ол Вашингтон қаласының Ұлттық алаңында орналасқан.

Мемориал АҚШ штаттары мен аумақтарын көрсететін қола лавр гүлшоғырымен әсемделген 56 гранит бағанадан, сондай-ақ Атлантика және Тынық мұхиттарындағы әскери операциялар аймақтары үшін екі кішкентай жеңіс аркасынан тұрады. Бұл құрылымдар сопақ алаң мен орталық су тасқынының айналасын қоршайды. Оның кіші осінде қаза тапқандарды бейнелейтін алтын жұлдыздардан тұратын ескерткіш қабырғасы бар, ал оның қарсы жағында 17-ші көшеден сопақ алаңға қарай еңіспен төселген кіреберіс орналасқан. Мемориалдың бастапқы дизайнын австриялық-американдық сәулетші Фридрих Сент-Флориан жасаған. 2004 жылдың 29 сәуірінде ашылған мемориал Линкольн ескерткіші мен Вашингтон монументі арасындағы айналы су қоймасының шығыс жағындағы Көкжұлдыз бассейнінің орнына салынды. Президент Джордж Буш 2004 жылдың 29 мамырында мемориалды салтанатты түрде ашты. Мемориалды Ұлттық саябақтар қызметінің Ұлттық алаң және ескерткіштер тобы басқарады. 2018 жылы мемориалды 4,6 миллионнан астам адам тамашалады.

Шолу

Естелік 56 гранитті бағанадан тұрады, олардың әрқайсысының биіктігі 5 метр (17 фут). Бағаналар жартылай шеңбер түрінде, екі 13 метрлік (43 фут) жеңіс аркасының қарама-қарсы жағында орналасқан алаңның айналасына орналасқан. Жердің үштен екі бөлігі көгалдандыру және су көлемімен жабдықталған. Әр бағанаға 1945 жылғы АҚШ-тың 48 штатының бірінің, сондай-ақ Колумбия округінің, Аляска территориясының және Гавайи территориясының, Филиппин Ұлттық Достастығының, Пуэрто-Риконың, Гуамның, Америка Самоасының және АҚШ Виргин аралдарының атауы жазылған. Солтүстік аркаға «Атлантикалық», оңтүстік аркаға «Тынық мұхиты» деген жазулар ойылып салынған. Алаңның ұзындығы 102,72 метр, ені 73,15 метр, жер бетінен 2 метр тереңдікте орналасқан және ішінде бассейн бар. Мемориалда көзге түспейтін жерлерде «Килрой мұнда болды» деген екі жазу бар. Олардың мемориалға енгізілуі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық әскерлер үшін осы символдың маңыздылығын және оның қай жерде жазылған болса да, олардың қатысуын және қорғанысын білдіретінін көрсетеді. Жартылай шеңберге шығыстан жақындағанда, келуші екі қабырғаның бірімен (оң және сол қабырға) жүріп, соғыс оқиғаларын бейнелейтін рельефтерді көреді. Сол жақтан (Тынық мұхиты аркасына қарай) жақындағанда, көріністер болашақ әскерлердің медициналық тексеруден өтуімен, ант беруімен және әскери жабдықтармен қамтамасыз етілуімен басталады. Рельефтер шайқас пен қаза тапқандарды жерлеу сияқты бірнеше маңызды көріністер арқылы дамиды және үйге оралумен аяқталады. Оң жақ қабырғада (Атлантикалық аркаға қарай) да ұқсас даму бар, бірақ көбінесе Еуропа театрларына тән көріністер бейнеленген. Кейбір көріністер Англияда өтеді, әуе және теңіз шабуылдарына дайындық көрсетіледі. Соңғы көрініс – Германияда батыс және шығыс майдандары кездескенде американдық және орыс әскерлерінің қолдасуы.

Жұлдыздар қабырғасы

Бостандық қабырғасы алаңның батыс жағында орналасқан, ал одан артында Рефлексиялы көл мен Линкольн ескерткіші көрінеді. Қабырғада 4048 алтын жұлдыз бар, әр жұлдызы соғыста қаза болған 100 американдық азаматты көрсетеді. Қабырғаның алдында "Осы жерде біз бостандықтың құнын еске аламыз" деген сөздер жазылған.

Тарих

1987 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс ардагері Роджер Дурбин Огайо штатының демократ өкілі Марси Каптурға Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған мемориал салуға бола ма деп сұрады. Каптур 10 желтоқсанда Өкілдер палатасына HR 3742 нөмірімен Екінші дүниежүзілік соғыс мемориалы туралы заң жобасын ұсынды. Қаулы Америка шайқас ескерткіштері комиссиясына (ABMC) "Вашингтон қаласында немесе оның айналасында" Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткішін орнатуға рұқсат берді, бірақ сессия аяқталғанға дейін заң жобасы дауысқа қойылған жоқ. 1989 және 1991 жылдары Каптур өкілі ұқсас заң жобаларын ұсынды, бірақ бұл заң жобалары да біріншісі сияқты қабылданылмады және заңға айналмады. Каптур 1993 жылдың 27 қаңтарында HR 682 ретінде төртінші рет Палатаға заң жобасын енгізді, бұл Оңтүстік Каролина штатынан республикашыл сенатор Стром Турмонд Сенатта ұқсас заң жобасын ұсынғаннан кейін бір күн өткен соң болды. 1993 жылдың 17 наурызында Сенат заң жобасын мақұлдады, ал 4 мамырда Палата заң жобасының өңделген нұсқасын мақұлдады. 12 мамырда Сенат та өңделген заң жобасын мақұлдады, ал Екінші дүниежүзілік соғыс мемориалы туралы заң сол жылдың 25 мамырында президент Билл Клинтон қол қойып бекітті.

Қаражатты жинау

1994 жылдың 30 қыркүйегінде президент Билл Клинтон 12 мүшеден тұратын Мемориалдық кеңесші кеңес (MAB) тағайындады, ол ABMC-ге орынды таңдау, мемориалды жобалау және құрылысына қаражат жинау мәселелерінде кеңес беруге тиіс болды. Тікелей пошта арқылы жүргізілген ақша жинау кампаниясы жеке америкалықтардан миллиондаған доллар жинады. Американдық легион, Шетелдік соғыстар ардагерлері және Буль түбіндегі шайқастың ардагерлері сияқты ардагерлер ұйымдары да қомақты қаржылай көмек көрсетті. Корпоративтік қаржы жинаудың көп бөлігін екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы және 1996 жылғы президенттікке республикалық үміткер сенатор Боб Доул мен FedEx корпорациясының президенті және бас атқарушы директоры, сондай-ақ бұрынғы АҚШ теңіз корпусы офицері Фредерик В. Смит басқарды. АҚШ федералды үкіметі шамамен 16 миллион доллар бөлді, ал барлығы 197 миллион доллар жиналды. 2021 жылдың желтоқсанында қайтыс болған Доулдың естелік рәсімі Екінші дүниежүзілік соғыс мемориалында өтті.

Ескерткіштің дизайны

Бүкіл ел бойынша өткен жобалау конкурсына елдің түкпір-түкпірінен 400 архитектор қатысты. Фридрих Сент-Флорианның бастапқы жобасы 1997 жылы таңдалды. Сент-Флорианның жобасы классикалық монументті еске түсіреді. Екі естелік арканың – Тынық мұхиты мен Атлантиканың – астында төрт бүркіт еменнен жасалған лавр гүлдерін ұстап тұр. 56 тіреудің әрқайсысы әскери және өнеркәсіптік күшті бейнелейтін емен жапырақтарымен, ал ауыл шаруашылығы өнімдерін көрсететін бидай шашуларымен әшекейленген. Келесі төрт жыл ішінде Сент-Флорианның жобасы Вашингтондағы мемориалдық жобаларды қарау және бекіту қажеттілігіне байланысты өзгерістерге ұшырады. Елші Хайдн Уильямс ABMC үшін жобаны дамытуға жетекшілік етті.

Құрылыс

2000 жылдың қараша айында негізі қаланды. Құрылысты Бас қызмет көрсету басқармасы жүзеге асырды. Род-Айленд штатының «New England Stone Industries» тас өнеркәсібі бас мердігермен келісімшартқа отырып, тас бұйымдарын жасауға шақырылды; ол бүкіл процесте Сент-Флорианмен және ABMC-мен тығыз байланыста жұмыс істеді. Жеңіс аркалары «Rock of Ages Corporation» компаниясына тапсырылып, сонда жасалды. Мүсінші Реймонд Каски аркалардың астына орнатылған қоладан жасалған бүркіттер мен екі гүл шоғын, сондай-ақ соғыс кезіндегі шайқастар мен тыл суреттерін бейнелейтін 24 қола бас-рельефтік панельдерді жасады. Қола бұйымдар екі жарым жыл бойы Пенсильвания штатының Честер қаласындағы «Laran Bronze» зауытында құйылды. Бүркіттер мен гүл шоғын ұстап тұратын тот баспайтын болаттан жасалған арматура «Laran» зауытында, мүсінші Джеймс Пенистонның қатысуымен жобаланды және «Apex Piping» компаниясы (Ньюпорт, Делавэр) жасады. Мемориалдың периметрі бойында орналасқан 56 гранит бағананы әсемдеген екі қола гүл шоғы және соғыста қаза болған американдық әскери қызметшілерді бейнелейтін 4,048 алтын жалатылған күміс жұлдыздар Орегон штатының Джозеф қаласындағы «Valley Bronze» зауытында құйылды. «Мен құю цехынан шығатын жұлдыздармен толтырылған қаптарды көріп, әрқайсысы 100 адамды білдіреді деп ойладым. Бұл өте зор болды», – деп еске алды 2004 жылы «Valley Bronze» компаниясының бұрынғы президенті Дейв Джекман. «John Stevens Shop» шеберханасы мемориалға арналған әріптерді жасады, ал көптеген жазулар тікелей орналасқан жерінде қолмен қашалды. Мемориал 2004 жылдың 29 сәуірінде көпшілікке ашылды және 29 мамыр күні мыңдаған адамның қатысуымен салтанатты түрде ашылды. 1 қарашада мемориал ұлттық парктер жүйесінің құрамына енді, оның басқару құқығы Ұлттық парктер қызметіне берілді.

Орынды сынға алу

Біздің сауда орталығын сақтау жөніндегі ұлттық коалиция сияқты сыншылар ескерткіштің орналасқан жеріне қарсы шықты. Басты сын – бұл орынның Вашингтон монументі мен Линкольн мемориалы арасындағы бұрынғы үздіксіз көріністі бұзуы еді. Ескерткіш сонымен қатар тарихи түрде маңызды демонстрациялар мен наразылықтар өткізілген ашық кеңістікті алып жатқандығы үшін де сынға ілікті. Сыншыларды ең көп мазалаған нәрсе – әдетте өте ұзаққа созылатын, бірақ осы жолы жеделдетілген мақұлдау процесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері тиісті ескерткіш салынбастан бұрын қайтысып жатыр деген алаңдаушылықты білдірген АҚШ Конгресі, Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткішін одан әрі жерді және дизайнды қараудан босататын заң қабылдады. Конгресс сондай-ақ ескерткішке қатысты күтіліп жатқан сот процестерін де тоқтатты.

Дизайн мен стильді сынға алу

Сонымен қатар, дизайнға эстетикалық қарсылықтар да болды. Бостон Herald газетінің бір сыншысы ескерткішті "өзімшіл, назар аударуға ұмтылатын және банальды бейнелерге толы" деп сипаттады. Филадельфиялық Inquirer "осы пафосты стильді Гитлер мен Муссолини де жақсы көретін" деп мәлімдеді. The Washington Post оны "әудемелі", "салтанатты", және "клишелер мен совет стиліндегі пафостың шатасқан қосылысы" деп сипаттап, "гранит тіреуінің әсерінен жұдырықтай сезіледі" деді. Бір танымал сәулет сыншысы ескерткішті "көрерменнің көңілін қоздырмайтын тарихилық" деп атады. Президент Билл Клинтон ұсынған дизайнға Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі 48 штатты және сол кездегі мемлекет емес сегіз юрисдикцияның екеуін – Аляска мен Гавайи аумақтарын құрметтеу үшін 50 бағана кірді. 1997 жылдың 2 маусымында Пуэрто-Рико заң шығару жиналысы Пуэрто-Риконың соғысқа қатысқандығын құрметтеу үшін бағана қосу туралы бірлескен қаулыны бекітті. Оның авторы, сенатор Кеннет Макклинток, лоббилік науқанды бастады. Нәтижесінде бағаналардың саны 56-ға дейін артты, олар 48 штатты, Колумбия округін және сол кездегі АҚШ-тың жеті аумағын – Алясканы, Гавайиді, Пуэрто-Риконы, Гуамды, Америка Самоасын, Филиппинді және АҚШ-тың Виргин аралдарын құрметтеді.

Ф.Д.Р. Д-күнгі дұғасы

2013 жылғы 23 мамырда сенатор Роб Портман 2013 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткішіне арналған дұға туралы заңды ұсынды. Бұл заң Ішкі істер министріне Екінші дүниежүзілік соғыс ескерткішіне қолайлы тақта немесе 1944 жылғы 6 маусымда, D күні таңында президент Франклин Д. Рузвельт АҚШ-пен бірге дұға еткен сөздері жазылған жазу орнатуды тапсырды. Заң жобасына Америка азаматтық бостандықтары одағы, Америка еврей комитеті, Шіркеу мен мемлекетті бөліс жасау үшін біріккен американдықтар, Америка индуист қоры және Дінаралық альянс қарсы шықты. Ұйымдар бірлесіп, заң жобасы "барлық ардагерлерді құрметтеу үшін соғыс ескерткішіне дұғаның қосылуын қолдайтын, бұл дұғаны елдің 'христиандық мұрасы мен құндылықтарын' көрсететіндей сипаттайтын жалған ұғымды бекітеді" деп мәлімдеді. Сондай-ақ, Көркем өнер комиссиясы ескерткіштің солтүстік-батысындағы Еске алу шеңберінің жобасын балама ретінде ұсынды. Қаржыландыру қамтамасыз етілгеннен кейін, бастапқыда ол 2022 жылғы 6 маусымда ашылуы жоспарланған, бірақ Нормандияға қонудың 79 жылдығына орай 2023 жылғы 6 маусымда, бір жыл кешіктіріліп ашылды.