Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қызыл түс, қышқылдан (HgS) ұнтағынан алынады.
Red color from powdered cinnabar (HgS)
Вермильон (кейде вермильон) – ежелгі заманнан бастап 19 ғасырға дейін кеңінен қолданылған, қышқыл минералының (көктің күкіртті түрі) ұнтағынан жасалған түстер отбасы және пигмент. Ол қызыл-сары түске ұқсас, бірақ толық жарықтықта 11% көбірек жарқырайды.
Vermilion (sometimes vermillion) is a color family and pigment most often used between antiquity and the 19th century from the powdered mineral cinnabar (a form of mercury sulfide). It is synonymous with red orange, which often takes a modern form, but is 11% brighter (at full brightness).
Қытай қызыл
Қытайда қызыл түс ұлттық мәдениетте маңызды рөл атқарды. Бұл түс көбінесе бүкіл әлемге экспортталған қытай лак бұйымдарын жасауға қолданылды, соның нәтижесінде «қытай қызылы» деген термин пайда болды. Лак қытай лак ағашынан немесе Toxicodendron vernicifluum-нан алынды, ол сумақ ағашының туысы болып табылады және Қытай, Корея және Жапония аймақтарында өседі. Ағаштан алынған урушиол деп аталатын шырыны немесе смоласы жегіш және уытты (оның құрамында улы бөрене сияқты химиялық қосылыстар бар) болды, бірақ ағашқа немесе металға жаққанда, ол ұсақ табиғи пластикке немесе лак жабынына айналып қатаңдайтын. Таза шырын қоңыр түсті болды, бірақ шамамен б.з.д. III ғасырдан бастап, Хань әулеті кезінде, қытай шеберлері оны ұнтақталған қызыл құрышпен немесе қызыл темір тотығымен бояды, осылайша оған қызғылт сары түс берді. Шамамен VIII ғасырдан бастап, қытай химиктері сынап пен күкірттен синтетикалық қызыл жасауды бастады, бұл пигменттің бағасын төмендетіп, қытай лак бұйымдарын ірі көлемде өндіруге мүмкіндік берді. Лак бұйымдарының қызыл түсі ғасырлар бойы өзгеріп келді. Шығыс Хань әулеті тұсында (б.з. 25–220 ж.) қытай тіліндегі «қызыл» сөзі ашық қызыл түске сілтеме жасады. Алайда, Тан әулеті (618–907 ж.) кезінде синтетикалық қызыл енгізілген кезде, бұл түс қараңғырақ және байып келді. Ақын Бай Цзюйи (772–846 ж.) Цзяннанді мадақтаған әнінде: «Күн шыққанда өзен бойындағы гүлдер оттан да қызыл» деп жазды, ал ол қолданған «қызыл» сөзі қызыл немесе қытай қызылы сөзі болды. Қытай лак бұйымдары мен оны бояу үшін қолданылған қызыл құрыш 17-18 ғасырларда Еуропаға экспортталғанда, еуропалық коллекционерлер оны еуропалық қызылдан да жақсы деп санады. 1835 жылы «қытай қызылы» өте таза қызыл құрыш деп сипатталды, оны ұнтақтап, мінсіз қызыл түс алу үшін жеткілікті болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, еуропалық қызыл бояуларға көбінесе кірпіш, орпимент, темір тотығы, парсы қызылы, йод қызылы және миниум (қызыл қорғасын) сияқты қоспалар кіретін, олар арзан және жарқын болғанымен, тез солғып кететін қорғасын оксиді пигменттері болды. Ежелгі заманнан бері қызыл түс қанның түсі ретінде қарастырылып, осылайша өмірдің түсі деп есептелді. Ол ғибадатханаларды және императордың кареталарын бояу үшін, сондай-ақ жеке мөрлерді басып шығаруға қолданылды. Императорларға арналған ерекше қызыл сиялы сия да осымен жасалды. Қытай даостары қызыл түсті мәңгілікпен байланыстырды.
In China, the color vermilion was also playing an important role in national culture. The color was mostly used in creating Chinese lacquerware, which was exported around the world, giving rise to the term "Chinese red". The lacquer came from the Chinese lacquer tree, or Toxicodendron vernicifluum, a relative of the sumac tree, which grew in regions of China, Korea, and Japan. The sap or resin of the tree, called urushiol, was caustic and toxic (it contained the same chemical compound as poison ivy), but painted onto wood or metal, it hardened into a fine natural plastic, or lacquer surface. The pure sap was dark brown, but beginning in about the third century BC, during the Han dynasty, Chinese artisans colored it with powdered cinnabar or with red ochre (ferric oxide), giving it an orange red color. Beginning in about the 8th century, Chinese chemists began making synthetic vermilion from mercury and sulfur, which reduced the price of the pigment and allowed the production of Chinese lacquerware on a larger scale. The shade of red of the lacquerware has changed over the centuries. During the Eastern Han dynasty (25–220 AD) the Chinese word for red referred to a light red. However, during the Tang dynasty (618–907), when the synthetic vermilion was introduced, that color became darker and richer. The poet Bai Juyi (772–846) wrote in a song poem praising Jiangnan, "the flowers by the river when the sun rises are redder than flames", and the word he used for red was the word for vermilion, or Chinese red. When Chinese lacquerware and the ground cinnabar used to color it were exported to Europe in the 17th and 18th centuries, European collectors considered it to be finer than the European vermilion. In 1835, "Chinese vermilion" was described as a cinnabar so pure that it only had to be ground into powder to become a perfect vermilion. Historically, European vermilion often included adulterants including brick, orpiment, iron oxide, Persian red, iodine scarlet—and minium (red lead), an inexpensive and bright, but fugitive lead oxide pigment. Since ancient times, vermilion was regarded as the color of blood, thus the color of life. It was used to paint temples and the carriages of the emperor, and as the printing paste for personal seals. It was also used for unique red calligraphic ink reserved for emperors. Chinese Taoists associated vermilion with eternity.
Дін
Шаолин ғибадатханасы, буддистік монах Бодхидхарма Чан буддизмін (Дзен буддизмін) жаңа бағытын құрған деп есептелетін орын, жарқыраған қызыл түспен боялған. Бұл ғибадатхана 1972–1975 жылдар аралығындағы «Кунг-фу» телесериалы арқылы Батысқа танымал болды. Киелі кітапта қызыл түс Яһуда патшасы Жосияның ұлы Шаллум тұсында ғимараттарды бояу үшін қолданылған пигмент ретінде тізілген, және пайғамбар Езекиіл кітабында бұл пигменттің халдайлық ерлерді бейнелейтін суреттерде қолданылғаны айтылады. (Жеремия 22:11–14, Езекиіл 23:14–17)
Қызыл гүл Әкімші ғибадатханасының символы болып табылады. Инду әйелдері үйленгендерін білдіру үшін, синдор деп аталатын шаштарын бөліп тұрған сызыққа қызыл түс жағады. Инду ерлер мен әйелдер діни рәсімдер мен мерекелер кезінде көбінесе маңдайларына қызыл түс жағады. Синтоизмде киелі кеңістіктерге кіретін есіктерді белгілейтін Тории қақпалары, сондай-ақ ғибадатханалардың бағаналары мен шатырлары, жамандықтан сақтану үшін дәстүрлі түрде қызыл түспен боялады.
The Shaolin temple, where Buddhist monk Bodhidharma is reputed to have established the new sect of Chan Buddhism (Zen Buddhism), is colored a bright tone of vermilion. This temple was featured in the West by the 1972–1975 TV series Kung Fu. In the Bible, vermilion is listed as a pigment that was in use for painting buildings during the reign of Shallum the son of Josiah king of Judah, and is named in the book of the prophet Ezekiel as a pigment used in art that portrayed Chaldean men. (Jeremiah 22:11–14, Ezekiel 23:14–17)
The vermilion rose is a symbol of the Blessed Virgin Mary. Hindu women use vermilion along the hair parting line known as sindoor, to signify that they are married. Hindu men and women often wear vermilion on their foreheads during religious ceremonies and festivals. In Shintoism, Torii Gates which mark the entrances to sacred spaces, as well as the columns and eaves of shrines, are traditionally painted vermilion to ward off evil.
Мифология
Хан Қытайының бес элементтік космологиясында (қ. Қытай мифологиясы), төрт бағыттың төрт символының бірі – оңтүстіс бағытын көрсететін Vermilion Bird деп аталатын құс. Қызыл түс (әсіресе, қызыл құрыш/қызыл бояу мысалында) символикалық түрде жаз маусымымен, отпен, музыкалық шкаладағы белгілі бір нотамен, күнтізбедегі белгілі бір күнмен және т.б. байланысты болған.
In Han China's Five Elements cosmology (cf. Chinese mythology), one of the four symbols of the four directions is a bird called Vermilion Bird, which represents the direction of south. The color red (particularly as exemplified by cinnabar/vermilion) was also symbolically associated with summer, fire, a certain note on the musical scale, a certain day of the calendar, etc.
Бейне ойындар
Vermilion City — Pokémon видео ойындары мен анимелерінің ағылшын тіліндегі аудармаларында қолданылатын мекендердің бірі. Бұл Канто аймағындағы теңіз порты қаласы, ал атауы түпнұсқа жапон тіліндегі クチバシティ (Кучиба қаласы) деген аттан шыққан. Кучиба — күн бату мен күзгі жапырақтармен байланысты қызыл-сары түс, ал "вермильон" оның шамамен аудармасы ретінде пайдаланылған.
Vermilion City is one of the locations used in the English translated versions of the Pokémon video games and anime. It is a port town in the Kanto area, and the name is derived from the original Japanese name クチバシティ (Kuchiba City). Kuchiba is an orange red color associated with sunsets and autumnal leaves and "Vermilion" was used as an approximate translation.
Қызыл-сары
Крайоланың қызыл-қоңыр түсі 1930 жылдан бері Крайола түсінің бірі болып келеді.
The Crayola color red orange has been a Crayola color since 1930.
Қызғылт қызыл
Қызыл-қызыл түсті веб-түсі 1987 жылы X11 түстерінің бірі ретінде жасалды, және 1991 жылы Дүниежүзілік желінің пайда болуынан кейін X11 веб-түстері деп аталды.
The web color orange red was formulated in 1987 as one of the X11 colors, which became known as the X11 web colors after the invention of the World Wide Web in 1991.
Орташа қызыл түсті
Бұл түс 1948 жылы жасалған және интерьер дизайнерлері арасында кеңінен қолданылатын Плохеренің түстер тізіміндегі қызыл бояудың орташа тоны.
This color is the medium tone of vermilion called vermilion on the Plochere color list, which was formulated in 1948 and is used widely by interior designers.
Қытай қызыл
Қытай қызылы немесе Қытай қызыл – қытай лак бұйымдарында қолданылатын қызыл түстің бір түрі. Түсі пигментті қалай дайындағанына және лакты қалай жаққанына байланысты қоюдан ашыққа дейін өзгеріп тұрады. Қытай қызылы бастапқыда цинабар минералының ұнтағынан жасалған, бірақ 8 ғасырдан бастап көбінесе сынап пен күкірттің химиялық қосылуы арқылы өндірілді. Вермильон таоизм мәдениетінде маңызды рөл атқарады және өмір мен мәңгіліктің символы саналады. "Қытай қызылы" термині 1924 жылы ағылшын тілінде алғаш рет қолданылған.
Chinese red or China red is the name used for the vermilion shade used in Chinese lacquerware. The shade of the color can vary from dark to light depending upon how the pigment is made and how the lacquer was applied. Chinese red was originally made from the powdered mineral cinnabar, but beginning in about the 8th century it was made more commonly by a chemical process combining mercury and sulfur. Vermilion has significance in Taoist culture, and is regarded as the color of life and eternity. "Chinese red" appears in English in 1924.