Кіріспе

Гавайи штатының заң шығарушы органы – Гавайи штатының заң шығарушы органы (гавайи тілінде: Ka ‘Aha‘ōlelo kau kānāwai o ka Moku‘āina o Hawai‘i) – АҚШ-тың Гавайи штатының заң шығарушы органы. Штаттың заң шығарушы органы – екі палаталы орган, оған 51 өкілден тұратын Гавайи штатының өкілдер палатасы (төменгі палата) және 25 мүшеден тұратын Гавайи штатының сенаты (жоғарғы палата) кіреді. Заң шығарушы органда барлығы 76 заң шығарушы жұмыс істейді, олардың әрқайсысы аралдардағы жеке округтерді ұсынады. Заң шығарушы биліктің өкілеттіктері Гавайи Конституциясының III бабында белгіленген. Заң шығарушы орган Оаху аралындағы штат астанасы Гонолулудағы Гавайи штатының Капитолий ғимаратында отырыс өткізеді.

Мүшелер және қызмет мерзімі

Палатаның 51 мүшесі екі жылдық мерзімге, мерзім шектеусіз сайланады. Сенаттың 25 мүшесі төрт жылдық мерзімге сайланады, олардың да мерзімі шектеусіз. АҚШ-тың көптеген басқа штаттық заң шығарушы органдары сияқты, Гавайи штатының заң шығарушы органы толық емес уақытта жұмыс істейді және заң шығарушылардың көпшілігі үкіметтен тыс қызметпен айналысады. Гавайи штатының Конституциясының III бабының 4-тармағына сәйкес, заң шығарушының өкілеттігі жалпы сайлау күні басталады және егер жаңа мүше сайланса, сол жалпы сайлау күні аяқталады.

Қызметкерлер

Екі палатаның мүшелері өздерінің қатарынан төрағалық етушілерді, мысалы, Өкілдер палатасының спикері мен Сенат Президенті сияқты сайлауға дауыс береді. Бұл лауазымдар әдетте әр палатадағы көпшілік партияның мүшелеріне беріледі. Гавайи штатының вице-губернаторы, сонымен қатар Гавайидегі Мемлекеттік хатшы қызметін де атқаратын, заң шығару процесіне қатыспайды.

Сессиялар

Мемлекеттік заң шығарушы органның әрбір сессиясы екі жылға созылады және әр тақ жылда басталады. Гавай Конституциясының III бабының 10-тарауында заң шығарушы органның жыл сайын қаңтар айының үшінші сәрсенбісінде сағат 10-да кезекті сессияны өткізуі міндетті екені айтылған. Тұрақты сессиялар 60 жұмыс күнімен шектеледі, олар сенбі, жексенбі, мерекелер және белгіленген үзіліс күндерін қамтымайды. Екі жылдық сессияның мағынасы – бірінші (тақ жыл) енгізілген, бірақ қабылданбаған кез келген заң жобасы екінші жылы оның қаралу процесі тоқтаған жерден жалғастырылуы мүмкін. Дегенмен, екі жылдықтың соңында қабылданылмаған барлық заң жобалары күшін жояды; оларды қайта қарастыру үшін жаңа сессияда қайтадан ұсыну қажет.

Лауазымға қойылатын талаптар

Гавай Конституциясының III бабының 7-тармағында Гавай Сенатының мүшелерінің үш жылдан астам уақыт Гавайиде тұруы, көпшілік жасқа толуы және үміткерлік құжаттарын тіркеу алдында және одан кейін сенатор сайланатын сайлау округінің тіркелген сайлаушысы болуы талап етіледі. Бұл ереженің ерекшелігі – округтердің өзгеруінен кейінгі алғашқы жалпы сайлау жылында, бірақ алдын ала сайлаудан бұрын, қазіргі сенатордың өзінің мерзімінің қалған бөлігін аяқтау құқығын жоймай, жаңа округке көшуіне рұқсат беріледі. Гавайи Өкілдер палатасының мүшелері де үш жылдан астам уақыт Гавайиде тұруы керек, көпшілік жасқа толуы керек және тиісті үй округтерінде тұруы керек.

Вето құқығы

Гавайи губернаторының ветоларын жою үшін заң шығарушы органның екі палатасы да губернатордың шешімін күштен шығару үшін үштен екі көпшілікпен дауыс беруі керек. Губернаторға сол жылғы сессия аяқталуына он күннен астам бұрын ұсынылған заң жобаларына он күн ішінде қол қойылуы немесе вето қойылуы тиіс. Сессияның соңғы он күні ішінде ұсынылған заң жобаларына қол қоюға немесе вето қоюға 45 күнтізбелік күн беріледі, егер губернатор 35-ші күнге дейін қандай заң жобаларына вето қоятынын хабарласа. Заң шығарушы орган 45-ші күні арнайы сессия шақырып, вето қойылған заң жобаларын күштен шығару туралы дауыс беруге құқылы. Вето қойылмаған немесе қол қойылған барлық заң жобалары губернатордың қолысыз автоматты түрде заңға айналады. (Бұл жүйе федералдық деңгейде президенттің «қалталық вето» құқығынан өзгеше.) Губернатор сонымен қатар кең ауқымды жеке тармақтар бойынша вето құқығына ие: қаржыландыруды көздейтін заң жобаларының қаржыландыру көлемі заң жобасына қол қойылғанға дейін губернатор тарапынан қысқартылуы немесе толығымен жойылуы мүмкін (әділет және заң шығарушы органдарға қаржы бөлген жағдайларды қоспағанда). Мемлекеттік заң шығарушы орган мұндай ветоны күштен шығаруға құқылы емес.

Капитолий

1969 жылы 15 наурызда Гавайи штатының заң шығарушы органы Гонолулу қаласының орталығына жақын Капитал ауданындағы Гавайи штатының Капитолийіне көшірілді. 1991 жылғы сессиядан кейін Капитолий ғимараты асбестті жою үшін төрт жылға жабылды, ал заң шығарушы орган уақытша Мемлекеттік кеңсе мұнарасына және Хемметр ғимаратына, сондай-ақ №1 Капитал ауданы ғимаратына көшірілді. Осы кезеңде Капитолий жаңа технологиялық қажеттіліктерді қанағаттандыру және мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін қолжетімділікті арттыру мақсатында жаңартылды. Заң шығарушы орган 1996 жылғы сессияда Капитолийге қайта оралды. Губернатор Джон А. Бернс жаңа Капитолий ғимаратын салу туралы шешім қабылдағанға дейін Гавайи штатының заң шығарушы органы Иолани сарайында отырған.