Кіріспе

Алберт Роджер Миллер (20 мамыр 1952 жылы туған), Роджер Милла – Камерунның бұрынғы кәсіби футболшысы, шабуылшы. Ол халықаралық аренада танымал болған алғашқы африкалық футболшылардың бірі. Камерун ұлттық құрамасы сапында үш рет әлем чемпионаттарына қатысқан. Милла 38 жасында халықаралық деңгейде көзге түсті, көптеген шабуылшылар осы жаста карьерасын аяқтайтын кезде, 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатында төрт гол соғып, әлем чемпионаттары тарихындағы ең қарт гол соққан ойыншы атағын алды. Ол Камерунның әлем чемпионатының ширек финалына жеткен алғашқы африкалық команда болуына көмектесті. Төрт жыл өткен соң, 42 жасында Милла 1994 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Ресей қақпасына гол соғып, өзінің бұрынғы рекордты жаңартты. Милла гол соққан сайын бұрыш туына жүгіріп, ламбада биіне ұқсас би билеп қуанды. 2004 жылы Пеле оны ФИФА-ның «100 ең үздік ойыншы» тізіміне енгізді. Ол карьерасын аяқтаған кезде ФИФА әлем чемпионаттарының финалында Африка аймағынан бес гол соққан үздік мерген саналды, бірақ бұл көрсеткіші кейін Ганалық Асамоа Гьянмен басып өтілді.

Өмірбаян

Оның туу туралы куәлігінде де, паспортында да жазу қателігі мен түсініспеушіліктен оның аты Роджер Миллер деп көрсетілген. Әке-шесі оған туған кезде ағасының 'Милла' деген тегін беруді жоспарлаған. Ол жоғары деңгейдегі халықаралық матчтарда жиі Миллер деп аталды, тіпті Әлем Кубогының статистикалық парақтарында да осылай жазылды, бұл оның атын халықаралық қауымдастықта қаншалықты қате айтқандарын және қате естігендерін көрсетеді. 11 жасында отбасы Дуалаға көшті. Әкесі теміржолда жұмыс істеді, соның арқасында Милла бала кезінде елдің көптеген жерлерін аралап көрді. Ол Яунде көшелерінде өсті, орташа табысқа ие отбасыда тәрбиеленді, сондықтан ата-анасы оған лайықты білім беруге мүмкіндік алды. Дегенмен, Милланың футболға қызығуын байқаған ата-анасы бастапқыда ұлының осы спортпен айналысуына қарсы болды. Ол және басқа балалар Камерунға сол кезде балалар футбол академиялары құрылмағандықтан, сондай-ақ жақсы күтілген алаңдар мен лицензиялы жаттықтырушылардың жетіспеушілігіне байланысты шаңды алаңдарда ойнауға мәжбүр болды. Милланың футболды тек демалыс, көңіл көтеру үшін ойнағаны және оны кәсіптік мансапқа айналдыру туралы ойламағаны, ал футбол шеберлігін мектеп каникулдарында жетілдіргені белгілі болды.

Алғашқы жылдар

Ол 13 жасында «Эклар де Дуала» жастар командасында ойнады және тек мектеп турнирлеріне қатысты. Кейіннен жас шамасы бойынша өткен ойындардағы керемет өнерімен ата-анасын көндірді. 15 жасында Камерун чемпионатының екінші лигасынде «Эклар де Дуала» командасының негізгі құрамында тұңғыш рет алаңға шықты.

Кейінгі жылдар

Милла 1989 жылы 37 жасында француз футболын тастап, Үнді мұхитындағы Реюньонға көшіп барды, онда ол JS Saint Pierroise клубында ойнады. Әлем чемпионатындағы табысынан кейін ол Камерунның «Тоннер» клубына төрт маусымға оралды. 1994 жылғы әлем чемпионатынан кейін Индонезиядағы екі клубта ойнап, 1996 жылғы маусым соңында карьерасын аяқтады. Индонезияның жергілікті чемпионатында ол соққан голдардың саны, осы жарыста ойнаған матчтарының санын асып түсті – екі жыл ішінде 35 матчта 41 гол соқты.

Халықаралық мансап

Милла ұлттық құрама сапында 77 рет ойнап, 43 гол соқты. Милла Камерун құрамасында алғаш рет 1973 жылы Заирге қарсы әлем чемпионатына іріктеу ойынында алаңға шықты. Ол Камерунның 1982 жылғы әлем чемпионатына қатысқанда өзінің әлем чемпионатындағы дебютін жасады. Камерун 1982 жылғы Африка аймағындағы әлем чемпионатына іріктеу турнирінде Мароккоға қарсы финалдық кезеңдегі екі ойында жеңіске жетіп, жарысқа қатысты. Милла Камерунның 1982 жылғы әлем чемпионатына іріктеуде жеңіске жетуіне зор үлес қосты, аймақтық іріктеу турнирінде ең көп гол соққан ойыншы атанды. 1982 жылғы әлем чемпионаттарында алғашқы матчында Перуға қарсы голы есептен шығарылып, ол ара-ара салмақтанды эмоцияларға толы болды. Камерун топтық кезеңдегі үш ойында үш рет тең түсті. Екі жылдан кейін ол 1984 жылы Лос-Анджелесте өткен жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан құрамаға енді. Милла 1984 жылы Африка Ұлттары кубогын жеңген Камерун құрамасының маңызды мүшесі болды, финалда Нигерияны 3:1 есебімен жеңіп, Камерунның тұңғыш континенталдық титулын жеңіп алды. Ол 1986 жылғы Африка Ұлттары кубогының финалында Мысырға қарсы күміс жүлдегер атанған Камерун құрамасының негізгі ойыншысы болды және турнирдің үздік ойыншысы болып танылды, сонымен қатар 4 гол соққан ең көп гол соққан ойыншы атанды. Ол 1986 жылғы Африка Ұлттары кубогының символдық құрамасына да енді. 1988 жылғы Африка Ұлттары кубогында 2 гол соққан Алжирдің Лакдар Белуми, Кот-д'Ивуардың Абдулай Траоре және Египеттің Гамал Абдельхамидпен бірге ең көп гол соққан ойыншылардың бірі болды. Ол Камерунның 1988 жылғы Африка Ұлттары кубогындағы жеңісіне қайтадан үлкен үлес қосты, турнирдегі өте жақсы ойыны үшін турнирдің үздік ойыншысы атанды және 1988 жылғы Африка Ұлттары кубогының символдық құрамасына енді. 1988 жылы, 36 жасында, Милла халықаралық футболдан ерте зейнетке шығуын Камерунды мерекелік шаралармен атап өтті. Алайда, 1990 жылы Камерун президенті Пол Бия оған телефон соғып, халықаралық карьерасын қайта бастауға және ұлттық құрамаға оралуға шақырды. Ол келісіп, 1990 жылғы әлем чемпионатына "Жақымсыз арыстан" командасымен Италияға барды, онда сенсация тудырды. Пол Бияның Милланың Дуала қаласында өткен қайырымдылық көрсету матчында ойнағанын көргеннен кейін, Милланың әлем чемпионатына қатысуын қалағаны белгілі болды, онда Милла екі гол соқты. Камерун президентінің талабымен Милла 1990 жылдың мамырында халықаралық футболға оралу туралы ресми мәлімдеме жасады. Сондай-ақ, Камерундық командаластарының көпшілігі және ұлттық құраманың бас жаттықтырушысы, ресейлік Валерий Непомнящий Милланың 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатына қатысуын қаламағандықтары хабарланды. Бия оны ұлттық құрамаға қайтару туралы жарлық шығарды және жаттықтырушыны құрамаға қосуға мәжбүрлеп, жарлыққа қол қойды. Сондай-ақ, Камерунның танымал спорт журналистері мен жанкүйерлері Милланы ұлттық құрамаға қайтару үшін науқан бастады, бұл науқан Камерунның 1990 жылғы Африка Ұлттары кубогындағы ұятты көрсетілісінен кейін басталды, онда Камерун Гамбия мен Сенегалға жеңіліп, топтан шыға алмады.

1990 жылғы әлем чемпионаты

Милла турнирдегі барлық төрт голын қосалқы ойыншы ретінде соқты, себебі ол турнирдің барлық ойындарын қатар құрамында бастады. Әлем чемпионатына өткізілген бес матчтың төртеуінде ол екінші таймда ойнады, ал біреуінде – бірінші таймда. Оның екі маңызды голы Румынияға қарсы өткен матчтың қосымша уақытында, екі минуттың ішінде соғылды, онда ол тағы да қосалқы құрамнан алаңға шықты. Осы ерлігі үшін ол Камерунда батыр ретінде құрметтелді. Бұл шешімді бас жаттықтырушы Валерий Непомящий қабылдады, ол Румынияға қарсы ойында Милланы сәл ертерек алаңға шығару арқылы, Камерунның плей-офф кезеңіне өтетініне көз жеткізді. Кейін жаттықтырушы Аргентинаның бұрынғы чемпиондарына қарсы Камерунның керемет жеңісінде Милланың маңызды рөлін мойындады. 1990 жылғы ФИФА Әлем Кубогында алаңға шыққан ең үлкен жастағы футболшы ол болды, ал Англияның Питер Шилтонынан кейін турнирдегі екінші ең үлкен жастағы ойыншы еді. 38 жастағы Милла турнирдің маңызды жұлдыздарының біріне айналды. Ол Италияда төрт гол соқты, әр голын бұрыштағы тудың маңында билеп тойлады, бұл голды тойлаудың бүгінгі күнге дейін танымал әдісіне айналды. Оның екі голы Камерунның екінші ойынында Румынияға қарсы, ал тағы екеуі 1/16 финалда Колумбияға қарсы қосымша уақытта соғылды, бұл Камерунды ширек финалға жеткізді – африкалық командалар Әлем Кубогында бұрынғы ең жоғары жетістігі (Сенегал және Гана 2002 және 2010 жылдары осы көрсеткішті қайталады, ал Марокко 2022 жылы жартылай финалға өтіп, одан да жоғары жетістікке қол жеткізді). Англияға қарсы ширек финалда Милла өзінің «супер-қосалқы» атын нығайтты: ол екінші таймда алаңға шықты, Камерун 1:0 есебімен ұтылып тұрғанда пенальти добын жеңіп алды, содан кейін Экекеге гол соққысын жасады, бұл Камерунға 2:1 есебімен көшбасшылықты әкелді. Бірақ кейін Англия екі пенальти соқты, қосымша уақыттан кейін 3:2 есебімен жеңіске жетті. Италиядағы өнері үшін ол тағы да Африканың ең үздік футболшысы атанды. Колумбияға қарсы соққан екінші голын тойлау әлемдік деңгейде танымал болды және Кока-Кола компаниясы оны 2010 жылғы Әлем Кубогының жарнамасында пайдаланды.

1994 жылғы әлем чемпионаты

Милла 42 жасында 1994 жылғы ФИФА әлем чемпионатына қайта оралды, бұл оны Колумбияның Фарид Мондрагоны 2014 жылғы турнирде Жапонияға қарсы топтық кезеңде 43 жас 3 күндік шақта алаңға түскенше әлем чемпионаттарындағы ең үлкен жастағы ойыншы етіп белгіледі. Мондрагонның рекордын 2018 жылы Эссам Эль-Хадари жаңартты. Камерун топтық кезеңнен шығып қалды, бірақ Милла Ресей қақпасына гол соқты, осымен әлем чемпионаттарындағы ең үлкен жастағы гол соққан ойыншы ретінде жаңа рекорд орнатты, ол 1990 жылы өзі орнатқан бұрынғы рекордын қайта жаңартты. Оның халықаралық аренадағы соңғы ойыны 1994 жылғы желтоқсанда Оңтүстік Африкаға қарсы өткен жолдастық матч болды.

Мұра

2008 жылғы наурыз айында Камерун футбол федерациясының құрметті президенті болып тағайындалды. Бірақ, 2012 жылғы мамырда Самюэль Этуоға қатысты ұзақ мерзімді шараларға байланысты Камерун футбол федерациясының жоғары лауазымды шенеуніктерін сынағаннан кейін ол құрметті президент лауазымынан алынды. 2022 жылғы 24 қарашада ФИФА президенті Джанни Инфантино оның жетістіктерін құрметтеп, 2022 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Камерун мен Швейцария арасындағы топтық кезең матчы басталар алдында оған құрметті тақташа тапсырды. Сонымен қатар, Милла ФИФА президентінің арнайы қонағы ретінде бұл ойынды тамашалауға шақырылды. 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатында оның бұрыш туының жанындағы Макосса биіне ұқсас тойлауы африкалық футболға деген көзқарасты жағымды жаққа өзгертті. Оның тойлауы бірден танымал болды және әлем чемпионаты кезінде көрермендерге оң энергия сыйлады. Ол 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатындағы өнер көрсетуімен, биімен және техникасымен көзге түсті. Кейіннен ол "Бұрыш туының патшасы" деп аталды. 2020 жылы ол және оның камерундық командаластары 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатындағы табыстары үшін үш бөлмелі коттедждерді сыйлық ретінде алды. Алайда, президент Пол Бияның 1990 жылы берген уәдесіне қарамастан, олар сыйлықты алу үшін 30 жыл күтуге мәжбүр болды. Жоба 44 бенефициардың тізіміне қатысты жемқорлық және заңбұзушылықтар туралы алаңдаушылықтарға байланысты ұзақ уақытқа кешікті.