Кіріспе

Канада Парламенті 2000 жылы қабылдаған заң

"Анықтық туралы" заң (заңға айналғанға дейін Bill C 20 деп аталған) – Канада Парламенті қабылдаған заң, ол Канада үкіметі провинциялардың бірі осындай дауыс беруден кейін бөлінуге әкелуі мүмкін келіссөздерге кірісетін шарттарды белгілейді. "Анықтық" заң жобасы (C 20) 1999 жылдың 13 желтоқсанында Өкілдер палатасында бірінші оқылымға ұсынылды. Ол 2000 жылдың 15 наурызында Өкілдер палатасы, ал 2000 жылдың 29 маусымында Сенат өзiнiң соңғы нұсқасында қабылдады. Заң барлық провинцияларға қатысты болғанымен, "Анықтық туралы" заң 1995 жылғы Квебек референдумына және сол провинциядағы тәуелсіздік қозғалысына жауап ретінде жасалды. Заңның мазмұны Премьер-министр Жан Кретьеннің федералды үкіметі Канада Жоғарғы Сотына 1998 жылы жасаған сецессия туралы үсынысқа негізделген. Бұрын, 1996 жылы, жеке мүше ұсынған заң жобасы – Квебектің Канададан бөлінуіне қатысты референдумға қолданылатын шарттарды белгілеу мақсатындағы Квебек төтенше жағдай туралы заң жобасы (Bill C 341) енгізілді, бірақ ол бірінші оқылымнан әрі қарыштамады. Заң Канада Өкілдер палатасында ұсынылғаннан кейін екі күн өткен соң, Квебек үкіметі Квебек халқының және Квебек мемлекетінің негізгі құқықтары мен құқықтарын жүзеге асыру туралы заңды Квебек Ұлттық Ассамблеясында қабылдады.

Стефан Дион және үш хат

Премьер-министр Кристиан генерал-губернаторға саясаттанушы Стефан Дионды (алғаш рет 1996 жылы Монреальдегі Сен-Лоран–Картьевиль округінің парламенттік депутаты болып сайланды) 1996 жылы Үкіметаралық істер министрі етіп тағайындауды ұсынды. Дион 1995 жылғы Квебек референдумының сұрағының заңдылығы туралы Квебектің тәуелсіздік жақтастарының талаптарына Квебек премьер-министрі Люсьен Бушарға және Квебек Үкіметаралық істер министрі Жак Брассарға үш ашық хат арқылы қарсы шықты. Бірінші ашық хатында Дион Бушардың жасаған үш талабын сынға алды: тәуелсіздік туралы бір жақты декларацияны халықаралық құқық қолдайды, «50% плюс бір» көпшілігі бөліну үшін жеткілікті шекті құрайды және халықаралық құқық бөлінгеннен кейін Квебектің аумақтық тұтастығын қорғайды. Бірінші талапқа қарсы Дион халықаралық құқық сарапшыларының көпшілігі «Канада сияқты демократиялық елдің құрамындағы аймақтардың бір жақты түрде бөліну құқығы жоқ деп санайды» деп мәлімдеді. Сот «нақты көпшілік» дегенді нақты анықтамады және осы анықтаманы саясаткерлерге қалдырды. Кез келген келіссөздерде «экономика, қарыз, азшылықтар, аборигендер және шекаралар сияқты көптеген күрделі және қиын мәселелерді» қарастыру қажет. Соттың айтуынша: «Ешкім де біздің ұлттық бірлігіміздің көптеген жағынан үздіксіздігін, оны Квебек провинциясының қазіргі шекаралары бойынша оңай бөліп алуға болатынын қабылдамайды».

"Ақпараттылық туралы" заңға өзгерістер мен қарсылықтар

"Анықтық туралы" заң (C 20 жобасы) кейін әзірленіп, 1999 жылдың 13 желтоқсанында Төменгі палатаға ұсынылды. Бұл Квебек Ұлттық Ассамблеясының барлық провинциялық партиялары, Квебек блогы және көптеген федералистер тарапынан сынға алынды. Бұрынғы премьер-министр Джо Кларк басқарған Прогрессивті консервативтік партия да осы заңға қарсы болды. Жаңа демократиялық партия заңды қолдады. Канада Парламенті заңды қабылдағаннан кейін, Квебектің өзін-өзі анықтау құқығын қолдайтын ашық хат жарияланып, Квебек пен Канаданың басқа аймақтарынан көптеген зиялылар оған қол қойды. Квебектің ең ірі ағылшын тілді құқықтар қорғау ұйымы Alliance Quebec-тің жетекшісі Уильям Джонсон бұл заң сепаратистердің бұрмаланған ақпарат таратуына кедергі келтіретінін мәлімдеді. Бұрынғы премьер-министр Кретиен бұл заңды федералды саясаттағы ең маңызды жетістіктерінің бірі деп жиі айтқан. 2005 жылдың 15 мамырында CTV News телеарнасында көрсетілген сұхбатында Квебектің бұрынғы премьер-министрі Жак Паризо бұл заңның "ешқандай маңызы жоқ" екенін және оған мән берілмейтінін айтты. 2005 жылдың 7 желтоқсанында, федералды сайлау кезінде Жаңа демократиялық партияның жетекшісі Джек Лейтон да осы заңды қолдайтынын жариялады. Бұл 2004 жылғы сайлаудағы Канаданың Квебектің тәуелсіздік жариялауын мойындауы керек деген пікіріне қайшы келді.

Квебектің айна заңдары

Федералды үкімет заңды қабылдағаннан кейін, Parti Québécois провинциялық үкіметі өзінің жеке заңын қабылдады, Bill 99 («Квебек халқының және Квебек мемлекетінің негізгі құқықтары мен құзыреттерін жүзеге асыру туралы заң»). Бұл провинциялық акт Канада Жоғарғы Сотының дәл сол шешіміне сүйенді. Бұл Квебек заңы халықаралық құқық бойынша өзін-өзі анықтау құқығын қаперіне алады. Ол сонымен қатар Квебек провинциясының аумақтық тұтастығына құқығын жариялайды. Аталған заң Квебектегі ағылшын тілді азшылықтың және Квебек автохтонды халықтарының құқықтарын да мойындайды. Соңында, 13-бап Канаданың федералды «Ашықтық заңына» тікелей жауап береді: «Ешбір басқа парламент немесе үкімет Ұлттық Ассамблеяның өкілеттіктерін, билігін, егемендігін немесе заңдылығын кемсіте алмайды және Квебек халқының өзінің болашағын анықтаудағы демократиялық еркіне шектеу қоя алмайды».