Кіріспе
Тұяқты сүтқоректілердің балаяғының ұшы, қалың және мүйізді кератинмен нығайтылған. Тұяқ – тұяқты сүтқоректілердің балаяғының ұшы, қалың және мүйізді кератинмен қапталған және нығайтылған. Артиодактилдер – аяқтары жұп санда болатын тұяқтылар; екі саусақты шайнаушылар ең көп, мысалы, жираф, бұғы, бизон, сиыр, ешкі және қой. Перисодактилді сүтқоректілердің аяқтарында тақ санда балаяқтар болады, мысалы, жылқы, носорог және тапир. Тұяқтар негізінен плаценталы сүтқоректілерде кездесетін мүшелер құрылымы болғанымен, Edmontosaurus сияқты хадрозаврлардың тұяқты алдыңғы аяқтары болған. Қапшықты Хаеропус та тұяқтарға ие болған.
The hoof (: hooves) is the tip of a toe of an ungulate mammal, which is covered and strengthened with a thick and horny keratin covering. Artiodactyls are even toed ungulates, species whose feet have an even number of digits; the ruminants with two digits are the most numerous, e. g. giraffe, deer, bison, cattle, goat, and sheep. The feet of perissodactyl mammals have an odd number of toes, e. g. the horse, the rhinoceros, and the tapir. Although hooves are limb structures primarily found in placental mammals, hadrosaurs such as Edmontosaurus possessed hoofed forelimbs. The marsupial Chaeropus also had hooves.
Сипаттама
Топырақ екінші фаланганың дистальды ұшын, дистальды фаланганы және айқын сүйекті қоршап алады. Топырақ тұяқтың қабырғасынан, сырықтарынан, табанынан және жабайыдан, сондай-ақ жұмсақ тіндердің соққыны сіңіретін құрылымдарынан тұрады. Тұяқтың қабырғасының ішінде ламинарлық байланыс орналасқан, ол тұяқтың күштерді тарату қажеттіліктеріне төтеп беруге мүмкіндік беретін жұмсақ тінді құрылым. Бұл тінді құрылым тұяқтың қабырғасының ішкі бетін, дерма parietis және үшінші фаланганың сыртқы бетін байланыстырады. Екі бөлікті тырнақты жануарлардың көпшілігінде аяқтарының жоғары жағында екі кішкентай тырнақ болады, олар әдетте жүру үшін қолданылмайды, бірақ үлкен тырнақтары бар кейбір түрлерде (мысалы, бұғылар мен шошқалар) олар жүгіргенде немесе секіргенде, немесе жер жұмсақ болғанда жерге тие алады. Тау ешкісінің тырнағы тасты беткейлерден түскенде қосымша ұстауға және мұз, топырақ немесе қардан жасалған сырғақ беттерде қосымша қарсылыққа мүмкіндік береді. Басқа екі бөлікті тырнақты жануарлар (мысалы, жирафтар мен бұрандалар) тырнақтары жоқ. Кейбір "екі бөлікті тырнақты" жануарларда, мысалы түйелерде, "тырнақ" шын мәнінде тырнақ емес – ол қалың тырнақпен қалыптасқан қатты қабырғасы бар қатты немесе резеңке табан емес, керісінше, тырнақтан аздап артық емес, тек тырнақ сияқты көрінетін жұмсақ саусақ. Кейбір тақ саусақты жануарлар (эквидтер) әр аяғында бір тырнаққа ие, ал басқаларында үш бөлек тырнақты немесе қалың тырнақты саусақтары немесе бір тырнақ және екі тырнақ болады. Тапир ерекше жағдай, артқы аяқтарында үш, ал алдыңғы аяқтарында төрт саусағы бар.
Менеджмент
Қаптар үнемі өседі. Табиғатта жабайы жануарлар қапты үнемі өсіп тұрғанда тозуға бейім, бірақ шаруашылыққа үйретілген жануарлардың сау және функционалды қабырғасын сақтау үшін арнайы күтім қажет. Дұрыс күтім биомеханикалық тиімділікті жақсартады және ақсаудың алдын алады.
Жылқылар
Жылқылар әлемінде "тұяқ жоқ, ат жоқ" деген мәтел тұяқтың денсаулығының қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Жылқы индустриясында тұяқ күтімі маңызды рөл атқарады.
Ірі қара мал
Сиырдың тырнағы екіге бөлінеді, шамамен тең екі бөлікке, олар әдетте тырнақ деп аталады. Сүт өндіретін малдың шалаюдың (ақсақтықтың) 95% аяқтармен байланысты. Тырнақ кесушілер малдың, әсіресе сүтті сиырлардың тырнақтарын кесіп, күтім жасайды. Сиырды арқанмен байлап, бекіткен кезде өткір пышақпен тырнақтарын кесуге болады. Кәсіби тырнақ кесушілер процесті жылдамдату және тырнақ кесушіге физикалық жүктемені азайту үшін бұрыштық кескіштер мен тырнақ кесуге арналған жабдықтарды қолданады. Қазіргі заманғы жабдықтары бар тырнақ кесуші бір жылда 10 000-нан астам сиырдың тырнағын кесе алады. Тырнақ кесуші тырнақтың пішінiн дұрыс салмақ тасымалдауға ыңғайлы етіп келтіреді. Жаңадан кесілген тырнақтарды аяқ шіруінің алдын алу үшін мыс сульфатының пентагидратымен өңдеуге болады.
Мәдениетте
Тұяқтардың тарихи маңызы бар рәсімдер мен ойындарда. Олар жерлеу рәсімдерінде пайдаланылған.