Кіріспе

Индианадағы қолданыстан шыққан канал

Уабаш және Эри каналы – Ұлы көлдерді Огайо өзенімен жасанды су жолы арқылы байланыстырған кеме жүзу каналы. Бұл канал саудагерлерге Ұлы көлдерден Мексика шығанағына дейін қатынас жасауға мүмкіндік берді. 460 мильден астам ұзындығы бар, ол Солтүстік Америкада салынған ең ұзын канал еді. 1850 жылдары және одан кейін Уабаш және Эри деп аталған канал, іс жүзінде төрт каналдың біріктірілген нұсқасы болды: Майами және Эри каналы Мауми өзенінен (Толедо, Огайо маңында) Джункшн, Огайоға дейін, бастапқы Уабаш және Эри каналы Джункшннан Терре-Хаутқа дейін (Индиана), Кросс-Кат каналы Терре-Хауттан Уортингтонға дейін (Индиана, Пойнт-Коммерс) және Орталық канал Уортингтоннан Эвансвиллге дейін (Индиана).

Құрылыс

1827 жылдың 2 наурызында АҚШ Конгресі канал құрылысы үшін жер грантын берді. 1828 жылдың 5 қаңтарында Индиана штатының Бас Ассамблеясы грантты қабылдап, үш комиссар тағайындады. Комиссарлар каналдың Огайо штатына дейін созылуы қажет деген қорытындыға келді және сол штаттан өз комиссиясын тағайындауды сұрады. Штат заң шығарушы органы жоспарды бекітті және жаңа комиссарлар тағайындалды. Теміржол құдастарын қолдағандардың бірнеше заңдық таластарынан кейін, Индиана штатының Бас Ассамблеясы құрылысты бастау үшін 200 000 доллар қарыз алуға келісім берді. 1832 жылдың 22 ақпанында негіз қаланды және құрылыс басталды. Канал құрылысы 1837 жылға қарай Логанспортқа жетті. 1837 жылғы экономикалық дағдарыс Индиана штатының ішкі жақсарту бағдарламасына зор зиян келтірді, бірақ құрылысты толығымен тоқтатпады. 1843 жылы Лафайетке, 1848 жылы Терре-Хаутқа, ал 1853 жылы Эвансвиллге жетті. 1991 жылдың жазында Нью-Хейвенде (Индиана штаты), I-469 тас жолын салу кезінде Гронауэр шлюзі табылған. Бұл – табылған жалғыз толық сақталған ағаш шлюз. Гронауэр шлюзінің бір бөлігі қазір Индиана штатының мұражайында қойылған. Каналдың биік жатқан бөліктерін күтіп ұстау қиын болды және оларды жөндеуге кеткен шығын ақырында канал компаниясының банкрот болуына әкелді. Ең көп зиян келтіргені – осы аймақта көптеп кездесетін суыр. Олар канал қабырғаларының жанына қуыстар жасап, қарсы бетке тоннель қазғаннан кейін, су тез арада жағалаудың бүкіл қабырғасын шайып жіберіп, каналды жөндеуге дейін пайдасыз ететін.

Операция

1843 жылғы жазда канал жұмыс істей бастады. Ол шамамен он жыл ғана жұмыс істеді, содан кейін каналдың экономикалық тұрғыдан тиімді еместігі анықталды. Канал қайықтары өте баяу жылдамдықпен жүргеніне қарамастан, жағалар тез эрозияланып, каналдың жұмыс істеуі үшін үнемі күреу қажет болды. Терре-Хауте, Индиана штаты, 1847 жылдан 1876 жылға дейін каналдың бас кеңсесіне ие болды, одан кейін канал жерлері Виго округі сотында тұрғын сенімдісі Томас Даулинг жүргізген аукционда сатылды. Уабаш каналындағы соңғы канал қайығы 1874 жылы Индиана штатының Хантингтон қаласында соңғы рет тоқтады; ал басқа бөлімдері бірнеше жыл бұрын жабылды. 1887 жылы Огайо штатының Полдинг округі тұрғындары канал жүйесіне соңғы соққы берді: Six Mile Reservoir көлінің тұншыққан суларында масалардың көбеюіне наразы болған олар, бөгетті кесіп, оны құрғатып жіберді. Каналдың тарихында осы мәселе бойынша бірнеше "қойма соғыстары" болды, соның ішінде Индиана штатындағы Клей округі каналы соғысы. Форт-Уэйн арқылы өту құқығын Нью-Йорк, Чикаго және Эри көлі темір жолы (Никельді тақта жолы) сатып алды, ол Буффалодан Чикагоға дейін созылды. Бұл темір жолға бірде-бір үйді бұзбай, Орта Батыстың ірі қаласының ортасынан өтуге мүмкіндік берді. Каналдың жаны қала орталығына жақын болғандықтан, жаңа темір жол жолаушылар мен көптеген кәсіпорындар үшін өте ыңғайлы болды. Наполеоннан Толедоға дейінгі каналға 24-ші АҚШ тас жолының құрылысы үшін асфальт төселді.

Бағыт

Уабаш және Эри каналы Эри көліндегі Толедо, Огайо қаласынан Огайо өзені бойында Индиана штатының Эвансвилл қаласына дейін 800 шақырым (497 миль) сатылап жатады. Оның бағыты Толедодан Мауми өзенінің солтүстік жағалауымен, Огайо штатының Дефайенс қаласына жақын оңтүстік жағалауға дейін, және ақырында Форт-Уэйн, Индианадағы бастауына дейін созылады. Осы жерден ол тарихи үндіктердің Уабаш өзеніне дейінгі тас жолымен өтеді. Уабаш өзенінің солтүстік жағымен төмен ағып, ол енді оң жағалау болады. Канал Дельфиге қарай ағып барады. Осы жерде ол сол жағалауға (шығыс жағына) көшеді. Уабаш өзенінен Терре-Хаутқа дейін жалғасып, канал Уабаштан оңтүстік-шығысқа бұрылып, Уайт және Патока өзендерінің батыс салалары сияқты бірнеше өзен арналарын пайдаланады, содан кейін Эвансвиллде Огайо өзеніне жетеді, мұнда Пиджен Крик қолданылады.

Нью-Хейвен-Индиана

Gronauer Lock No 2 "Wabash және Erie Canal құлыптары 1991 жылғы маусымда тас жол құрылысы үшін қазба жұмыстары кезінде табылған. Ол 1838–1840 жылдары Генри Лотц салған және құлып сақтаушысы Джозеф Гронауэрдің құрметіне аталған. Сирек кездесетін, жақсы сақталған ағаштан жасалған құрылымы; құлып камерасы; жалпы құрылыстың үштен екі бөлігі қазылып алынып, жойылған". "Сан алуан артефакттар мен 750 дана ағаш бөліктері табылды. Күрделі сақтау шараларынан кейін, құлып құрылысының шамамен 5 пайызы Индиана штаты мұражайының көрмесіне қосылды. Wabash және Erie Canal, Америкадағы ең ұзыны, шамамен 460 миль (740 км) қашықтықты құрайды, 1853 жылы Эри көлін Толедода (Огайо штаты) және Огайо өзенін Эвансвиллде байланыстырған. 1992 жылы құлып Индиана штаты мұражайына көшірілгеннен кейін, оның орнына тарихи белгі орнатылды (I 469 және US 24 тас жолдарының қиылысынан шығысқа қарай). Құлып табылған кезде, алмасудың қарсы жағындағы мүлік құлып сақтаушысының пайдалануында болғаны да анықталды. INDOT-тың I 469 және US 24 алмасуын жаңарту жоспарларын ескере отырып, тарихи белгі алынып тасталды және құлып сақтаушысының меншігіндегі ғимараттардың көп бөлігі бұзылды. Форт-Уэйн Мауми және Уабаш өзендері арасындағы ежелгі портта орналасқан. Осы жерде канал Кіші Уабаш өзеніне дейін 5 мильге созылып, Индиана штаты арқылы төмен ағысқа қарай бағытталған. Бұл каналдың ең жоғары нүктесі болғандықтан (яғни, шыңы), Форт-Уэйн "Шың қаласы" деп аталды. Осы аймақта Вермильея қонақ үйінің тарихи ауданы орналасқан.

Ақ өзеннің батыс бұрышы

Ньюберриден оңтүстікке қарай W&E каналы Орталық каналдың бағытын ұстанды. Орталық канал Логанспорттан, Индианаполис арқылы және оңтүстікке Эвансвиллге дейін жоспарланған. Бірақ тек Ньюберриден оңтүстікке және Индианаполисте бірнеше шақырымдық бөлігі ғана салынды. Ньюберри, Эдвардспорт, Петербург, Франциско (Пиджон Крик бөлігі басталады), Эвансвилл, Индиана. Бұл каналдың 64-ші тас жолмен, 32-ші шақырымдық белгіде Пиджон Крик арқылы өтетіні көрсетілген.

Саяхат

Қаналды бойлай саяхат канал пакеттері арқылы жүзеге асырылды. Жүк және жолаушылар пакеттері болды. Жолаушылар пакеті бойлық бағытта бірнеше бөлмеден тұратын. Алдыңғы бөлігінде негізгі зал орналасқан. Дәл осы зал да тамақ ішілетін жер еді. Бұл бөлме ерлерге ұйықтауға арналған жатақхана ретінде пайдаланылды. Әйелдер залы қайықтың арт жағында болды. Түнде ол әйелдердің ұйықтауға арналған жатақханасы болатын. Пакеттерді үш жылқы, өгіз немесе жылқы мен өгіздің қосылған тобы тартты. Сол кездегі күнделіктерде ең көп айтылған мәселелер – ыстық, масалар және басқа жолаушылармен тығыз араласу болды.

Мұражай

Уабаш және Эри каналының түсіндіру орталығы – Индиана штатының Дельфи қаласында каналдың жағасында орналасқан түсіндіру орталығы және ашық ауадағы ауыл. Түсіндіру орталығында шағын су қоймасы, суөткізгіш, шлюз және диірмені бар үлгілік канал бар. "Генерал Грант" каналының моделі 1860-1874 жылдар аралығында толыққанды жұмыс істеген жылдары канал арқылы жүк тасыған қайықтардың типін көрсетеді. 2003 жылы келушілер орталығы ашылды. Түсіндіру орталығын Индиана штатының каналдық мұрасын сақтауға арналған, коммерциялық емес "Уабаш және Эри каналы қауымдастығы" басқарады. Орталық, қайта құрылып, су жолы және параллель жағалау жолы ретінде қайта ашылған 4 шақырымдық канал бөлігін пайдалануға арналған физикалық орталық болып табылады. Мұражай күн сайын ашық, кіру үшін ақы төленеді.

Қосымша көздер

Уобэш және Эри каналы, No. 2 құлып (Гронауэр құлып), HAER No. IN 74; Американдық тарихи инженерлік тіркемесі, Ішкі істер департаменті; Филадельфия, Пенсильвания; 1994 ж.