Шарль Жилбер Ромм: Француз саяхатшысы және математигі

Кіріспе

Француз саясаткері және математигі Шарль Гилберт Ромм (1750 жылдың 26 наурызы – 17 маусым 1795 жыл) – француз саясаткері және математигі, француз республикалық күнтізбесін жасаған.

Өмірбаян

Чарльз Гилберт Ромм Франциядағы Овернь аймағындағы Риом, Пю-де-Дом қаласында дүниеге келді, онда ол медицина және математика саласында білім алды. Парижде бес жыл өткізгеннен кейін ол Ресейге Пауль Строгановтың тәрбиешісі болу үшін барды. 1788 жылы Парижге оралып, саяси өмірге қатысты. Ол «Тоғыз әпке» масондық ложасының мүшесі болды. 1791 жылдың 10 қыркүйегінде Заң шығарушы жиналысқа сайланған Ромм Жирондистермен жандасты, бірақ 1792 жылдың 6 қыркүйегінде Ұлттық конвенцияға сайланғаннан кейін Монтанарлардың жағына шықты. Ол Людовик XVI-ға өлім жазасын беруді қолдады. Кейін, Террор билігіне әкелген оқиғаларда, оны Жирондистердің жақтастары тұтқындап, екі ай бойы Каенде түрмеге қамады. Ұлттық конвенцияда қызмет еткен кезінде Ромм Халықтық білім беру комитетіне (Comité de l’instruction Publique) кірді, онда 17 қыркүйекте 1793 жылы республикалық күнтізбе туралы баяндамасын жасады, содан кейін жаңа күнтізбеге негізделген ауыл шаруашылығы альманахин дамытты. Олардың әскери маңыздылығын білген ол семафорлық телеграфтардың ерте қолдаушысы болды. Ол 1793 жылдың 21 қарашасынан 6 желтоқсанына дейін Конвент төрағасы қызметін атқарды. Ол теңіз флоты үшін қару-жарақ өндірісін ұйымдастыруға жіберілгендіктен, 9 Термидор II (1794 жылғы 27 шілде) төңкерісіне қатысы болмады, бұл Робеспьердің құлауына (және соңында Жирондистердің қайта оралуына) әкелді. Нан мен жақыптық конституцияны талап ететін сан-кюлоттар 1 Prairial an III (1795 жылғы 20 мамыр) күні Конвентті күштеп басып алғанда, Ромм олардың талаптарын қолдады. Алайда, бұл көтеріліс тез басылды және ол басқа Монтанарлармен бірге тұтқындалды. Сотқа күтіп отырғанда, айыпталушылар өлім жазасына кесілген жағдайда өз-өзіне қол жұмсауға келісті. 29 Prairial (17 маусым) күні Парижде, Францияда Ромм және тағы бес адам гильотинаға сотталды. Жан-Мари Гужон жасырған пышақпен ол сот залынан төмен қарайтын баспалдақта өзін бірнеше рет пышақтап, қайтыс болды. Оның соңғы сөзі: «Мен республика үшін өлемін». Марк де Виссак «Ромм ле Монтанард» (1833) еңбегінде Роммды кішкентай, қимылсыз және осал денелі, сарғыш бетті және жаман сөйлейтін адам, бірақ әрі әдемі және пайдалы әңгімелеу стиліне ие болған деп сипаттады.

Charles Gilbert Romme was born in Riom, Puy de Dôme, in the Auvergne region of France, where he received an education in medicine and mathematics. After spending five years in Paris, he went to Russia to become the tutor of Paul Stroganoff. He returned to Paris in 1788 and entered political life. He was a member of the Masonic lodge, Les Neuf Sœurs. Elected on 10 September 1791 to the Legislative Assembly, Romme aligned himself with the Girondists, but after his election to the National Convention on 6 September 1792, he sided with the Montagnards. He voted in favour of the death sentence for Louis XVI. Later, in the events leading up to the Reign of Terror, he was arrested by Girondist supporters and was imprisoned in Caen for two months. During his tenure in National Convention, Romme served in the Committee of Public Education (Comité de l’instruction Publique), where he presented his report on the republican calendar on 17 September 1793 and then developed an agricultural almanac based on the new calendar. Aware of their military importance, he was also an early supporter of semaphore telegraphs. He served as president of the Convention from 21 November to 6 December 1793. Because he was on an assignment to organise gun production for the navy, he had no hand in the coup of 9 Thermidor an II (27 July 1794), which resulted in the fall of the Robespierre (and ultimately led to the return of the Girondists). When rioting sans culottes, demanding bread and the Jacobin constitution, violently occupied the Convention on 1 Prairial an III (20 May 1795), Romme supported their demands. This insurrection was quickly put down however, and he and other Montagnards were arrested. While waiting for their trial, the defendants agreed to commit suicide in case of a death sentence. On 29 Prairial (17 June), Paris, France, Romme and five others were sentenced to the guillotine. With a knife hidden by Jean Marie Goujon, he stabbed himself repeatedly while on the staircase leading from the courtroom, and died — his last words are reported to have been "I die for the republic". In Romme le Montagnard (1833), Marc de Vissac described Romme as a small, awkward and clumsy man with an ill complexion and a dull orator but also as possessing a pleasant and instructive style of conversation.

Шығармалары

1792 ж. 25 қарашада өткен мәжілісте «Жалпы білім беру комитеті» атынан Г. Ромме жасаған баяндама және Римдегі Франция академиясы директоры лауазымын жою туралы қаулы. Париж: De l'Imprimerie nationale.

1792 Rapport fait au nom du Comité d'instruction publique par G. Romme, député du Puy de Dóme, et décret rendu dans la séance du 25 novembre 1792, l'an premier de la République française, sur la suppression de la place de directeur de l'Académie de France à Rome. Paris: De l'Imprimerie nationale
1793 Rapport par G. Romme, au nom du Comité d'instruction publique, sur les abus qui se commettent dans l'exécution du décret du 18 du premier mois, relatif aux emblêmes de la féodalité & de la royauté. Suivi d'un nouveau décret rendu dans la séance du 3 du deuxième mois ou du brumaire. Paris: De l'Imprimerie de la Convention
1793 Rapport sur l'instruction publique, considérée dans son ensemble,suivi d'un projet de décret, sur les principales bases du plan général,présenté à la Convention nationale, au nom du Comité d'instruction publique. Paris: De l'Imprimerie nationale
1793 Rapport sur l'ere de la République. Paris: De l'Imprimerie nationale
1793 Projet de décret sur les écoles nationales. Paris: De l'Imprimerie nationale
1794 Annuaire du cultivateur, pour la troisieme annee de la Republique, presente le 30 pluviose de l'an IIe a la Convention nationale, qui en a decrete l'impression et l'envoi, pour servir aux ecoles de la Republique. A Paris: de l'imprimerie et au bureau de la Feuille du cultivateur
1795 Rapport et projet de décret, présentés à la Convention nationale, au nom du Comité d'instruction publique, par G. Romme, sur les sextiles de l'ère de la République. Paris: De l'Imprimerie nationale
1795 Compte rendu par G. Romme, des dépenses qu'il a faites, des sommes qu'il a reçues & des distributions de fonds faites par ses ordres aux directeurs des fonderies chargés de fournir à la République des canons, des projectiles de guerre ou des matières en fer coulé, pendant sa mission dans le département de la Dordogne & autres circonvoisins. Paris: De l'Imprimerie nationale
1795 Annuaire de cultivateu, pour la troisième année de la République, présenté le 30 pluviôse de l'an IIe à la Convention Nationale, qui en a décrété l'impression et l'envoi, pour servir aux écoles de la République. A Dijon, chez Frantin

1793 ж. Феодалдық және монархиялық рәміздерге қатысты бірінші айдың 18-і күнгі декретін орындау кезіндегі бұзушылықтар туралы «Жалпы білім беру комитеті» атынан Г. Ромме жасаған баяндама. Екінші айдың 3-і күні немесе брумердегі мәжілісте қабылданған жаңа декреттің қорытындысы. Париж: Конвенцияның баспаханасы.

1793 ж. Жалпы білім беру туралы есеп, оның толық қаралуы, «Жалпы білім беру комитеті» атынан Ұлттық конвенцияға ұсынылған, жалпы жоспардың негізгі қағидалары туралы декрет жобасы. Париж: De l'Imprimerie nationale.

1793 ж. Республика дәуірі туралы баяндама. Париж: De l'Imprimerie nationale.

1793 ж. Ұлттық мектептер туралы декрет жобасы. Париж: De l'Imprimerie nationale.

1794 ж. «Егіншінің жылнамасы», Республиканың үшінші жылына арналған, Республика мектептеріне қызмет ету үшін басылып таратылуы және жіберілуі туралы декрет қабылданған Ұлттық конвенцияға 30 плювиоз күні ұсынылды. Париж: Баспахана және «Егінші жадынамасы» бюросы.

1795 ж. Г. Ромме ұсынған, «Жалпы білім беру комитеті» атынан Ұлттық конвенцияға ұсынылған, Республика дәуірінің секстилдері туралы есеп және декрет жобасы. Париж: De l'Imprimerie nationale.

1795 ж. Г. Ромме жасаған есеп, оның шығындары, алған сомалары және Дордонь және басқа да аймақтардағы миссиясы кезінде республикаға зеңбіректер, соғыс оқ-дәрілері немесе темірден жасалған материалдарды жеткізуге жауапты қоры директорларына оның бұйрығымен бөлінген қаражат. Париж: De l'Imprimerie nationale.

1795 ж. Республиканың үшінші жылына арналған «Егіншінің жылнамасы», 30 плювиоз күні Ұлттық конвенцияға ұсынылды, ол Республика мектептеріне қызмет ету үшін басылып таратылуы және жіберілуі туралы декрет қабылдады. Дижон, Франтин үйі.