Көмір мен мұнай шайырының мацеральдары: құрамы, түрлері және маңызы
Maceral
Көмір мен мұнайлық сланецтегі мацеральдар – органикалық компоненттер. Инертинит, витринит, липтинит түрлерінен тұрады. Құрамы, пайда болуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мацерал – көмір немесе мұнайлық сланецтің органикалық текті компоненті. Көмірге қатысты "мацерал" термині, магмалық немесе метаморфтық тау жыныстарына қатысты "минерал" терминінің қолданылуымен салыстырылады. Мацералдардың мысалдары: инертинит, витринит және липтинит.
A maceral is a component, organic in origin, of coal or oil shale. The term 'maceral' in reference to coal is analogous to the use of the term 'mineral' in reference to igneous or metamorphic rocks. Examples of macerals are inertinite, vitrinite, and liptinite.
Инертнит
Инертинит көмір және тозығы жеткен өсімдік материалдарымен теңестіріледі. Ол табиғатта жоғары деңгейде тотыққан және күйдірілген деп айтуға болады. Оңтүстік Африканың көмір қорының үлкен бөлігі инертиниттен құралған.
Inertinite is considered to be the equivalent of charcoal and degraded plant material. It is highly oxidised in nature and may be said to be burnt. A large portion of South Africa's coal reserves consist of inertinite.
Витринит
Витринит – жылтыр, шыны тәрізді материал, тамырлар, қабықтар, өсімдік сабақтары және ағаш діңдері сияқты жасушалық өсімдік материалдарынан құралған деп саналады. Микроскоп астында қарағанда витринит мацералдары қорапша тәрізді, жасушалық құрылымды көрсетеді, көбінесе сопақ пішіндес саңылаулар мен қуыстармен, олар өсімдік сабақтарының қалдықтары болуы мүмкін. Оның жоғары жылу сыйымдылығы (24–28 МДж/кг) және ұшқыш заттардың көп мөлшері (24–30%) бар. Витринит көбінесе инертинитпен қабаттасқан немесе араласқан күйде кездеседі және оны жарқын жолақтар арқылы тануға болады.
Vitrinite is shiny, glass like material that is considered to be composed of cellular plant material such as roots, bark, plant stems and tree trunks. Vitrinite macerals when observed under the microscope show a boxlike, cellular structure, often with oblong voids and cavities which are likely the remains of plant stems. This has a high calorific value (24 28 MJ/kg) and a large proportion of volatile matter (24 30%). It often occurs interbanded or interlaminated with inertinite and can be recognised as bright bands.
Липтинит
Липтинит мацералдары шіріген жапырақтар, споралар, тозаң және балдыр материалдарынан пайда болған деп есептеледі. Шайырлар мен өсімдік майлары да липтинит мацералдарының құрамына кіруі мүмкін. Липтинит мацералдары көбінесе бастапқы өсімдік пішінін сақтайды, яғни өсімдік қазбаларына ұқсайды. Олар сутегіге бай және барлық көмір мацералдарының арасында ең жоғары калориялық мәніне ие. Липтинит мацералдарына споринит, кутинит, смола, альгинит (телалгинит және ламальгинит), липтодетринит, флуоринит және битуминит жатады.
Liptinite macerals are considered to be produced from decayed leaf matter, spores, pollen and algal matter. Resins and plant waxes can also be part of liptinite macerals. Liptinite macerals tend to retain their original plant form, i. e., they resemble plant fossils. These are hydrogen rich and have the highest calorific values of all coal macerals. Macerals of liptinite are sporinite, cutinite, resinite, alginite (telalginite and lamalginite), liptodetrinite, fluorinite, and bituminite.
Мацералдың түрі
Мацералдар – сусызданған өсімдік фрагменттері саналады. Бұған куә ретінде қалдық гүл тозаңдарының споралары, қазбаланған жапырақтар, жасушалық құрылым және басқа да іздер жатады. Сирек жағдайларда, мацералдар мен қазбаланған гүл тозаңы құрлықтағы шөгінді тау жыныстарында кездесе алады. Мацералдың пісіктілігі витриниттің шағылысуы арқылы бағаланады. Бұл көмірдің көміртегі, сутегі және азот құрамы туралы мәлімет береді және көмірдің түрін анықтайды: тас көмір, битумді көмір немесе антрацит. Керогендік тау жыныстарында табылған мацералдар көбінесе шөгінді формациялардың керогендік пісіктілігін анықтау үшін микроскоппен қарастырылады. Бұл мұнай және газды іздеудің маңызды бөлігі болып табылады. Мацералдар петрографиялық микроскопта шағылысқан жарық астында қарастырылады. Көмір фрагменттерін микроскоппен қарау үшін жарты микрометрден де кішкентай өлшемге дейін жоғары дәрежеде жылтырату қажет.
Macerals are considered to be dehydrogenated plant fragments. Evidence for this includes remnant pollen spores, fossilised leaves, remnant cellular structure and similar. In rare cases, maceral and fossilised pollen can be found in terrestrial sedimentary rocks. Maceral maturity can be estimated by vitrinite reflectance. This gives information on the carbon, hydrogen and nitrogen composition of the coal, and determines the type of coal: lignite, bituminous coal, or anthracite. Macerals found in kerogen source rocks are often observed under the microscope to determine the kerogen maturity of the sedimentary formations. This is a vital component of oil and gas exploration. Macerals are observed under the petrographic microscope under reflected light. Coal fragments must be extremely highly polished down to less than half a micrometre before they can be observed under the microscope.