Кіріспе

Нью-Йорк шығанағы, АҚШ. Төменгі Нью-Йорк шығанағы – Нью-Йорк шығанағының Нароуз (Статен аралы мен Бруклин арасындағы бұғаз) оңтүстігіндегі бөлігі. Шығанақтың шығыс жағын екі құмтөбе белгілейді: Сэнди-Хук (Нью-Джерси) және Роккавей (Куинс). Осы құмтөбелер арасындағы су жолы шығанақты Атлант мұхитымен, Нью-Йорк шығанағындағы Нью-Йорк шығанағымен байланыстырады. Нароузден оңтүстік-шығысқа қарай, Гудзон каньоны шығанақтың тереңдігінен өтеді. Нароузден Сэнди-Хукке дейінгі шығанақтың солтүстік-шығыс бөлігі Төменгі шығанақ деп аталады (Жоғарғы Нью-Йорк шығанағымен салыстырылады); шығанақтың батыс бөлігі (Нью-Джерси штатының Раритан өзенінің сағасын қамтиды) Раритан шығанағы деп, ал Сэнди-Хуктан оңтүстікке және оңтүстік-батысқа қарай созылған оңтүстік-шығыс бөлігі Сэнди-Хук шығанағы деп аталады.

Тарих және география

Ленапе тайпасының бұл аймақта қоныстанған заманынан бері Төменгі шығанақта балықтың және моллюскалардың көптеген түрлерінен құралған бай теңіз экожүйесі болған, әсіресе, устрица, қабықша және мидия ошақтары көптеп кездесетін. 20 ғасырда халық санының өсуі және өнеркәсіптік ластану салдарынан шығанақтың су сапасы және теңіз жануарларын қолдау мүмкіндігі күрт төмендеді. 1972 жылғы «Таза су туралы» заң қабылданғаннан кейін шығанақтың су сапасы жақсара бастады. Төменгі Нью-Йорк шығанағы арқылы кемелер жүзетін басты арна – Амброуз каналы, оның ені 2000 фут (610 м), ал тереңдігі 40 фут (12 м) дейін жеткен. Арнада судың деңгейі төмен болғанда 37 футқа дейін шұғынасы бар кемелер жүзе алады. Амброуз каналының кіреберісі ұзақ жылдар бойы Ambrose Lightship кемесімен белгіленген, кейін оның орнын Ambrose Light шамшырағы басты. Шығанақта Бруклиндегі Брайтон жағажайы мен Кони аралында танымал жағажайлар орналасқан. Стейтен аралында да жағажайлар бар. Шығанақтың сыртында, Атлант мұхитымен беттесетін жерде Сэнди-Хук және Роккавейс жағажайлары жатыр.

Аралдар

Нью-Йорк шығанағында екі кішкентай жасанды арал бар, екеуі де Стейтен аралындағы Саут-Бичтен шамамен бір шақырым қашықтықта орналасқан. Хоффман аралы 1873 жылы Орчард шоалдарынан жасалған. Ол бұрынғы Нью-Йорк қаласының мэрі (1866–1868) және сол кездегі Нью-Йорк штатының губернаторы (1869–1871) Джон Т. Хоффманның құрметіне аталған. Хоффман аралының ауданы 11 акр (4,45 гектар) құрайды. Суинберн аралы, шамамен 4 акр (16 000 м²) аумақты алып, оңтүстікке қарай жатыр. Суинберн аралы бастапқыда Дикс аралы деп аталған, бірақ Азамат соғысы кезінде танымал әскери хирург доктор Джон Суинберннің есімімен қайта аталды. 20 ғасырдың басында екі арал да карантиндік станса ретінде пайдаланылды, Эллис аралына келген иммигранттарда жұқпалы аурулар анықталған жағдайда олар осында орналастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда АҚШ Сауда флоты екі аралды да оқу орталығы ретінде пайдаланды (ол 1938 жылы ашылды); осы кезеңде салынған Квинсет үйлері әлі күнге дейін Суинберн аралында сақталған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі аралдың тағы бір маңызды қызметі – Атлант мұхитынан Нью-Йорк шығанағын қоршап тұрған, жаудың теңіз асты қайықтарын тоқтатуға арналған торларды бекіту болды. Қазір екі арал да Gateway ұлттық демалыс аймағының құрамына кіреді. Форт Лафайетт Бруклин жағалауының жанындағы Нароуз бұғазындағы кішкентай аралда орналасқан. Бұл арал Веразано-Нароуз көпірінің құрылысы кезінде алынып тасталды. Кони аралы бастапқыда Бруклиннің оңтүстік жағалауынан тар бұғазбен бөлінген, бірақ кейіннен қоқыс толтыру арқылы Лонг-Айлендтің негізгі бөлігімен жалғастырылды және қазір, атының қарамастан, мүйіс болып табылады.