Кіріспе
Комиссия мүшесіне немесе комиссия берілген адамға тағайындалған атау. 1994 жылғы фильм. Комиссар (жиі Comm'r деп қысқартылады) – принцип бойынша, комиссия мүшесі немесе ресми тапсырма немесе бір нәрсе жасауға өкілеттік алған жеке тұлға. Іс жүзінде комиссар атағы әртүрлі жоғары лауазымды шенеуніктерді қамтиды, олар көбінесе белгілі бір комиссия құрамында отырады. Атап айтқанда, комиссар жиі жоғары полиция немесе үкімет шенеунігін білдіреді. Жоғары комиссар – елшіге тең, бастапқыда Ұлыбритания мен Доминиондар арасында, ал қазір барлық Ұлттар Достастығы мемлекеттері арасында, олар Достастыққа қатысты мемлекеттер, республикалар немесе басқа монархы бар елдер болсын. Бұл атақ кейде жеке сектордағы жоғары лауазымды шенеуніктерге де беріледі, мысалы, Солтүстік Американың көптеген спорт лигаларында. Комиссарлар мен комиссариаттар арасында шатасу туындауы мүмкін, себебі басқа еуропа тілдерінде екеуін белгілеу үшін де бірдей сөз қолданылады. Сондықтан француз тіліндегі commissaire, неміс тіліндегі Kommissar, испан тіліндегі comisario немесе итальян тіліндегі commissario сияқты атаулар ағылшын тілінде контекстке байланысты комиссар немесе комиссариат дегенді білдіруі мүмкін.
the 1994 film
A commissioner (commonly abbreviated as Comm'r) is, in principle, a member of a commission or an individual who has been given a commission (official charge or authority to do something). In practice, the title of commissioner has evolved to include a variety of senior officials, often sitting on a specific commission. In particular, the commissioner frequently refers to senior police or government officials. A high commissioner is equivalent to an ambassador, originally between the United Kingdom and the Dominions and now between all Commonwealth states, whether Commonwealth realms, republics or countries having a monarch other than that of the realms. The title is sometimes given to senior officials in the private sector; for instance, many North American sports leagues. There is some confusion between commissioners and commissaries because other European languages use the same word for both. Therefore titles such as commissaire in French, Kommissar in German and comisario in Spanish or commissario in Italian, can mean either commissioner or commissary in English, depending on the context.
Ішкі мемлекеттік қызметкер
Қазіргі заманғы мемлекетте комиссардың өкілеттігі әдетте мемлекет басшысының немесе сайланған өкілдер кеңесінің тапсыруымен (немесе диктатуралық режимдерде сайланбаған лауазым иелерімен тағайындалуымен) беріледі.
Канада аумақтары
Комиссия мүшелері Канададағы аумақтардың ресми басшылары болып табылады (провинцияның жеке конституциялық мәртебесі жоқ, Кеңестегі федералды Корольдіктің ресми юрисдикциясына жататын аумақтар). Генерал-губернатордан немесе вице-губернатордан айырмашылығы, комиссарлар Канада монархының вице-корольдік өкілдері емес; керісінше, олар Кеңестегі федералды Корольдің делегаттары және аумақтарды басқаратын федералды заңдарға сәйкес, Министрлер кабинетінің немесе жауапты министрдің (қазіргі уақытта Солтүстік істер министрі) жазбаша нұсқауларымен әрекет етеді. Бұрын комиссия мүшелері күнделікті басқару және үкімет жұмысына тікелей қатысып, аумақтың атқарушы кеңесіне төрағалық еткен, бірақ бүгінде аумақтық жиналыстар көбірек жауапкершілікті мойнына алғандықтан, провинциялық вице-губернаторлар сияқты әрекет етуге нұсқау берілген. Комиссия мүшелері монарх пен вице-корольдерге ұқсас рәсімдік міндеттерді атқарады, оның ішінде аумақтық заң шығарушы орган ашылған кезде тақтан сөз оқып, Канада Қарулы күштерінің қызметкерлеріне ұзақ жылғы немесе ерекше қызметтері үшін мақтау қағаздарын табыс етеді. Аталған лауазымға үміткерлерді Вице-корольдік тағайындау жөніндегі консультативтік комитет іріктеп алады. Ресми тағайындауды Кеңестегі генерал-губернатор (федералды үкімет) жүзеге асырады.
Императорлық Қытай
Жоғары мемлекеттік қызметкерлер, комиссарлар және басқа да жоғары дәрежелі бюрократтар жиынтығы мандариндер деп аталады.
Мэн аралы
Мэн аралының жергілікті басқару жүйесінде комиссар – кеңес мүшесіне баламалы сайланған өкіл. Барлық қала, ауыл, район және приход жергілікті басқару органдары комиссарлардан құралады, Дуглас қаласынан басқа, онда кеңес және кеңес мүшелері бар.
Малави
Малавидегі округтік комиссар лауазымы – Малави президентінің елдің 28 округінің әкімшілік басқаруын қадағалау үшін тағайындайтын адамды білдіреді. Әр округке бір комиссар тағайындалады. Бұл лауазым британдық отаршылдық кезеңінде құрылып, Камузу Банда кезеңінде сақталды және демократиялық Малавиде маңызды лауазым ретінде жалғасуда.
Шотландия
1707 жылғы Одақ актілеріне дейін Шотландия Эстаттарының (парламенттің) сайланған мүшесі, сайлау округінен (сол кездегі Англия Парламентінің депутаты сияқты) өкілдік еткен комиссар лауазымын атқарды. Калалық комиссарлар мен округтік немесе стюарттық комиссарлар болған.
Ағымдағы
АҚШ-тың көптеген штаттарында округтердің заң шығару және атқарушы шешімдер қабылдау органдары комиссарлар кеңесі немесе округ комиссиясы деп аталады. Миннесота, Аляска, Нью-Гэмпшир, Нью-Йорк, Техас және Теннесси штаттарында кейбір мемлекеттік департаменттердің басшылары "комиссарлар" деп аталады. Калифорнияда сот комиссарлары – судьяларға ұқсас өкілеттіктерге ие, бірақ толық емес, төменгі дәрежедегі сот қызметкерлері. Кейбір штаттардағы белгілі бір муниципалитеттерде жергілікті шенеуніктерден немесе қоғам өкілдерінен құралған жоспарлау немесе жерді жоспарлау органы болуы мүмкін. Мұндай органдар комиссия деп аталуы мүмкін, ал олардың мүшелері "комиссарлар" деп аталады.
Тарихи
Бұрын АҚШ үкіметі әртүрлі міндеттер үшін арнайы комиссарларды тағайындаған. Мысалы, 1862 жылдан 1889 жылға дейін АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің басшысы министр емес, комиссар болған. 1968 жылға дейін федералды соттар комиссарларды куәліктерді қабылдау, кепілдік беру және тіпті Қашқан құлдар туралы заң сияқты заңдарды күшіне енгізу сияқты әдеттегі сот функцияларын орындау үшін тағайындаған. Бұл комиссарлардың орнына АҚШ магистраттары тағайындалды.
Полиция
Ұлттар Достастығы мен АҚШ-тағы полиция қызметінде комиссар атағы көбінесе бүкіл полиция күшінің басшысын көрсетеді. Латын Америкасы, Франция, Германия, Австрия, Нидерланды, Люксембург, Испания, Италия сияқты елдерде комиссар әдетте ірі полиция бөлімшесінің немесе жергілікті/аймақтық маңызы бар полиция қызметінің командирі болып табылады. АҚШ және Ұлыбритания полиция күштеріндегі эквивалентті шендер сәйкесінше капитан және суперинтендант болып табылады.
Басқа да жедел жәрдем қызметтер
Ұлттар Достастығындағы өртке қарсы қызметтерде комиссар атағы, әдетте, белгілі бір аумақтағы өртке қарсы қызметтің басшысын көрсетеді, мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльс ауылдық өртке қарсы қызметінің комиссары немесе NSW Өрт және құтқару қызметінің комиссары – бұл Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында қызмет ететін екі жеке өрт сөндіру органы.
Канада
Канада экспортты ілгерілетумен айналысатын мемлекеттік қызметкерлерін "сауда комиссарлары" деп атайды. Канаданың Сауда комиссарлары қызметі Канадада және шетелде 150 кеңседе жұмыс істейді және [канадалықтардың] халықаралық бизнес мақсаттарына жетуіне көмектесу үшін экспорт бойынша кеңес пен нұсқаулар береді. Канаданың Сауда комиссарлары қызметіне арналған веб-сайт www.tradecommissioner.gc.ca мекенжайында орналасқан.
Еуропалық Одақ
Еуропалық комиссарлар – Еуропалық комиссияның мүшелері, Еуропалық Одақтың атқарушы органы. Комиссарлардың міндеттері Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің министрлерінің міндеттеріне ұқсас; әрбір комиссарға ЕО Комиссиясының президентінің басшылығымен портфель бекітіледі, бірақ олар маңызды шешімдерді бірлесіп қабылдайды, көбінесе Еуропалық Парламент және/немесе Еуропалық Одақ Кеңесінің мақұлдауынан өтеді, бұл екі орган Еуропалық Одақтың екіпалаталы заң шығарушы органы болып табылады.
Француз отарлары
Француз тіліндегі баламасы, комиссар, бірнеше француз басқаратын елдерде колониялық әкімшіліктің әртүрлі деңгейлерінде қызмет атқаратын әртүрлі шенеуніктерді белгілеу үшін пайдаланылған.
Біріккен Ұлттар Ұйымының әкімшілігі
1949 жылы тағайындалған БҰҰ комиссары БҰҰ-ның Ливия сенімгерлік аумағының (бұрынғы итальяндық колония; іс жүзінде Триполитания және Киренаика әрқайсысы британдық әкімшінің басқаруында болды, 1949 жылы «Резидент» деп қайта аталды, Феззан француз әскери губернаторының басқаруымен, 1950 жылы да «резидент» деп аталды) 1951 жылы біріккен монархия ретінде тәуелсіздікке өтуін қадағалады.
Америка Құрама Штаттары
XIX ғасырдың ортасынан 1939 жылға дейін АҚШ үкіметінің екі кабинеті дипломатиялық статусы жоқ шетелдегі лауазым иелеріне "комиссионер" атағын берді. 1939 жылдан бері АҚШ федералдық агенттіктері шетелге жіберілген лауазымды тұлғаларды комиссарлар деп атамайды.
АҚШ сауда департаменті
1924 жылы Роджерс актісі бойынша АҚШ Сыртқы істер қызметі біріктірілгеннен кейін, шетелдегі сауданы дамыту АҚШ консулдарынан АҚШ Сауда министрлігіне жұмысқа алынған "сауда комиссарларына" көшті. Сауда комиссарларының көпшілігі, бірақ барлығы емес, 1927 жылы Сыртқы сауда қызметі құрылғанда коммерциялық атташелер болып қайта аталды. "Сауда комиссары" атағы АҚШ-та Сауда министрлігінің шетелдегі лауазымды тұлғалары Мемлекеттік департаментке өткенде және АҚШ-тың үш сыртқы қызметі (Мемлекеттік, Ауыл шаруашылығы және Сауда департаменттері) 1939 жылы №II қайта ұйымдастыру жоспары бойынша біріктірілген кезде қолданыстан шықты.
Құтқарылу Армиясы
Құтқарылу Армиясында комиссар шені – ең жоғары жетістікке қол жеткізілетін екінші шен және тағайындама арқылы берілетін ең жоғары шен, себебі генерал шені Жоғары Кеңес сайлауымен иеленеді. Бұл Армияның бастапқы шендерінің бірі және 1880 жылдан бері қолданылып келеді, алғашқы комиссары Джордж Скотт Райлтон болған.
Скаутинг
Скаут қозғалысында комиссар – скауттық іс қызметінің бір саласын басқаруға және/немесе басқа ересектерге жетекшілік етуге жауапты, жас мүшелерге емес, ересектерге басшылық ететін аға ересек жетекшісі.
Американың скауттары
Комиссия мүшелері – скаут отрядтарының табысқа жетуіне көмектесетін аудандық және кеңестік басшылар. Олар Cub Scout тобының, Boy Scout отрядының және Venturing тобының ересек басшыларына бағыттап, кеңес береді. Комиссия мүшелері Америка Скауттарының стандарттарын сақтауға көмектеседі.
Спорт
Солтүстік Американың көптеген спорт лигаларында, соның ішінде барлық кәсіби лигаларда, комиссар – меншік иелері қауымдастығының ең жоғары атқарушы лауазымы. Комиссардың нақты өкілеттіктері лиганың конституциясына және/немесе ережелеріне байланысты және әрқашан штаттық және федералды заңдармен, сондай-ақ ұжымдық келісімдермен шектеледі. Комиссарды лига клубтарының иелері немесе директорлар кеңесі/губернаторлары сайлайды және олар өздерін лига деп атайтын әртүрлі меншік иелері қауымдастықтарының атқарушы директорлары ретінде қызмет етеді. Олар тәртіптік жазалар, клубтар арасындағы дауларды төрелік ету және т.б. сияқты мәселелерді иелерінің мүддесі үшін шешеді. Атақ алғаш рет 1920 жылы қолданылды, осы жылы Кенесау Маунтин Лэндис «Блэк Сокс» скандалынан кейін Бейсбол комиссары болып тағайындалды. Лэндис «комиссар» атағын алды, оның міндеті Америка және Ұлттық лигалардың «президентінен» ерекшеленді. Лэндистің атағы 1903 жылы құрылған Ұлттық комиссиядан шыққан, ол кезде екі лига да негізінен тәуелсіз ұйымдар болған. Комиссия бастапқыда үш мүшеден тұрды. Бейсбол иелері спорттың адалдығына сенімді қалпына келтіруге ұмтылып, Лэндисті ойынның жалғыз комиссары етіп тағайындауға келісті, ол реформаланған комиссия төрағасы лауазымын қабылдаудан бас тартқаннан кейін. Бейсбол иелері Лэндиске абсолютті билік пен өмір бойына келісімшарт берді, бұл бұрынғы судьяға спорттың кез келген түріндегі комиссардан гөрі спортқа көбірек билік етуге мүмкіндік берді. Солтүстік Американың басқа да ірі кәсіби спорт лигалары осы үрдіске ілесіп, лига президенті лауазымын комиссар лауазымымен алмастырды немесе комиссарды тағайындап, лига президенті лауазымын тек рәсімдік рөлге дейін төмендетті. Ұлттық футбол лигасы өзінің алғашқы комиссарын 1941 жылы тағайындады. Бастапқы жылдары бірнеше бәсекелес лигалармен күрескен НФЛ комиссары кеңсесінің Лэндистің бейсболдағы кеңсесіне ұқсас болуын қалады, ол барлық кәсіби футболға билік етеді. НФЛ-дің бәсекелестері өздерінің комиссарларын тағайындап жауап берді (осылайша НФЛ комиссарының билігін ашық түрде қабылдамады). 1966 жылы Америка футбол лигасы өз комиссары кеңсесін таратуға және сол кездегі НФЛ комиссары Пит Розельдің билігін мойындауға келісті, ал НФЛ өзінің ең табысты бәсекелесімен бірігуге келісті. Бұл Розельдің атағына немесе тіпті оның өкілеттіктеріне ешқандай ресми өзгеріс әкелмеді, өйткені НФЛ конституциясы оған басқа кәсіби лигаларға қатысты кең өкілеттіктер берген еді. Дегенмен ол 1970 жылға дейін футбол комиссары ретінде бейресми түрде белгілі болды, ол кезде бірігу аяқталып, AFL толықтай НФЛ-ге сіңді. 1970 жылдан бері АҚШ-тың бірде-бір футбол лигасы НФЛ комиссарының билігін мойындаған жоқ, бірақ мұндай лига үш маусымнан артық болған емес. Канада футболында комиссар атағы 1940 жылдардан бастап қолданылған. Шекарадан оңтүстікке қарай көптеген НФЛ-дің бәсекелестері сияқты, сол кездегі Канаданың ең үздік футбол лигалары (Орталық провинциялық регби футбол одағы және Батыс аралық провинциялық футбол одағы) өз лигаларының НФЛ комиссарынан тәуелсіздігін нығайту үшін комиссарларды тағайындады. 1956 жылы екі лига бір шатырлық ұйым (Канадалық футбол кеңесі) құрған кезде IRFU комиссары мен WIFU комиссары лауазымдары жойылып, бұрынғы WIFU комиссары Сидни Халтер CFC комиссары болып тағайындалды. 1958 жылы CFC өзі қазіргі заманғы Канада футбол лигасына айналғанда, Халтер осы лиганың бірінші комиссары ретінде кеңседе қызмет етті. Ұлттық баскетбол қауымдастығы 1967 жылы комиссарды тағайындап, сол жылы ойын бастаған бәсекелес лигаға жауап ретінде осылай етті. ABA НБА комиссарының билігін мойындамады және 1976 жылы НБА-мен бірігуге дейін өзінің комиссарының кеңсесін сақтады. Ұлттық хоккей лигасы бәсекелес Дүниежүзілік хоккей қауымдастығы ойнауға кіріскенде, оған ерген жоқ, өйткені сол кездегі НХЛ президенті Кларенс Кэмпбелл, WHA-ның барлығына ашық қарсы болған, өзінің атағына ешқандай өзгеріс жасағысы келмейтінін анық көрсетті. НХЛ 1993 жылы (WHA-мен біріккеннен кейін) билік басындағы Гэри Беттман қызметке кіріскен кезде билік басындағы комиссарды тағайындады. МЖЛ сол жылы құрылғаннан кейін комиссар тағайындады. «Комиссионер» термині жоғары деңгейдегі әйелдер лигаларында аз қолданылады. 1996 жылы НБА Әйелдер Ұлттық баскетбол қауымдастығын (WNBA) құрған кезде, ол осы лиганың бас атқарушы директоры үшін «президент» атауын пайдалануды таңдады және 2019 жылға дейін «комиссар» атауын пайдаланбады. 2012 жылы құрылған және 2013 жылы ойын бастаған Ұлттық әйелдер футбол лигасы бастапқыда бас атқарушы директорын «комиссар» деп атады, бірақ 2017 маусымына дейін лиганың екінші комиссары Джефф Плуш кеткеннен кейін бұл лауазым бос болды. NWSL-дің ең жоғары лауазымы «президент» деп аталатын, 2020 жылы Лиза Бэрд осы лауазымды толтырған кезде «комиссар» атағы қайта жаңартылды. Жалпы алғанда, НФЛ, НБА және НХЛ комиссарларының өкілеттіктері мен жауапкершіліктері оларды алдынша білген президенттерден ерекшеленбейді. Бейсболдың кейінгі комиссарлары Лэндистің абсолютті билігіне ие болмаса да, бұрынғы комиссар Бад Селиг Бейсболдың комиссары кеңсесінде билікті орталықтандыруға сәттілікке жетті, лига президенті лауазымын құрметті атаққа дейін төмендетіп, бейсбол комиссарына басқа ірі спорт түрлеріндегі әріптестеріне ұқсас өкілеттіктер берді. АҚШ пен Канададағы көптеген кәсіби және әуесқой лигалар да комиссарларды тағайындады. Атақ Солтүстік Америкадан тыс жерлерде кең таралған жоқ. Ұлыбританияда бас атқарушы директор атағы елдің кәсіби лигаларындағы ең жақын эквивалентті лауазым үшін қолданылады. Солтүстік Америка мен Еуропа арасындағы басты айырмашылық – Еуропаның көптеген спорт түрлерінде (Ұлыбританиядағыларын қоса алғанда) кәсіби лигалардан тәуелсіз және оларға белгілі бір билік ететін күшті басқару органдары бар, ал Солтүстік Америкада эквивалентті басқару органдарының де-факто билігі көбінесе әуесқой спортқа шектеледі. Мысалы, Премьер-лига «Үлкен төрттік» Солтүстік Америка лигаларымен шамалас деңгейде табысты және бай болғанымен, Футбол қауымдастығы осы лиганың бас атқарушы директорын тағайындау құқығын ветолауға құқылы. Австралия футбол лигасы AFL комиссиясымен басқарылады, оның мүшелері комиссарлар деп аталады. Дегенмен, комиссия төрағасы, Солтүстік Америка спорт комиссарына ең жақын эквиваленті, ресми түрде төраға деп аталады және ешқашан комиссар деп аталмайды. Солтүстік Американың кәсіби лигаларының қазіргі комиссарлары: Роджер Гуделл (НФЛ), Роб Манфред (MLB және Кіші лига бейсболы), Адам Сильвер (НБА), Гэри Беттман (НХЛ), Дон Гарбер (МЖЛ), Рэнди Амбрози (CFL), Оливер Лак (XFL), Кэти Энгельберт (WNBA) және Лиза Бэрд (NWSL).