Кіріспе

1231-1715 жылдар аралығында Пиреней түбегінің шығыс жағалауы мен аралдарындағы мемлекет. Майорка Корольдігі (, ; lang es; Regnum Maioricae;) – Испанияның шығыс жағалауындағы және Жерорта теңізінің кейбір аралдарын қамтыған, Жеймс I Арагондық (Жеймс Жеңімпаз) құрған корольдік. 1262 жылы тұңғыш ұлы Альфонсоның қайтысынан кейін жазған өсиетінде ол бұл корольдікті ұлы Джеймске берді. Бұл шешім оның өсиетінің келесі нұсқаларында да сақталды, сондықтан 1276 жылы Жеймс I қайтыс болғанда Арагон тажы оның үлкен ұлы Петрге, Арагонның Петр III немесе Ұлы Петр деп белгілі болды. Майорка Корольдігі Джеймске бұйырды, ол Джеймс II Майорка атымен билік етті. 1279 жылдан бастап Петр III Арагон королі Майорка королінің Арагон короліне бағынышты екенін жариялады. Бұл атақ арагондық және испан монархтары тарапынан 1715 жылғы Нуэва-Планта жарлықтарымен таратылғанға дейін сақталды.

География

Патшалық Балеар аралдарын қамтыды: Майорка, Менорка, Ибица және Форментера. Патша сонымен қатар Руссильон және Серданияның құрлықтағы графтықтарының, сондай-ақ I Яков Окситанияда сақтап қалған территориялардың иесі болды: Монпелье синьорлығы, Оверньдегі Карлат виконттығы және Монпельемен шектес Аумелас барониясы.

Тарих

Яков I мұрасына стратегиялық Жерорта теңізі анклавын құру кірді, оның ішінде екі ірі мемлекет арасындағы аумақтар – Францияның Капетия корольдігі мен Арагон тажы, олар сол кезде үздіксіз қақтығыста болды. Майорка корольдігінің осалдығын сезіне отырып, Яков I жаңа корольдікті біріктіру үшін Серданияны жаулап алды. Сондай-ақ, ол ұлы Джеймстің Савой графы Амадейдің қызы Беатрисқа үйленуі үшін келіссөздер жүргізді. Алайда, екі жоспар да сәтті болмады. Яков I қайтыс болғаннан кейін Майорканың жаңа королі Джеймс II Петр III Арагонға салық төлеуден бас тартты. Корольдіктегі түрлі мәселелерге ден қойып, Майорка монархы 1279 жылға дейін өзінің мемлекеттерін Арагон короліне бағынышты деп мойындауға келіспеді. Осының салдарынан Майорка корольдігі сот өткізе алмады, ал Майорка королі Арагон короліне салық төлеу үшін Каталонияға баруға мәжбүр болды. 1279 жылғы Перпиньян шарты арқасында Арагон мен Майорка корольдіктері арасындағы билік тепе-теңдігі бұзылды. Арагон королі Майорка корольдігіне саяси және экономикалық бақылауды сақтап, Яков I-нің қалауымен бұзылған Арагон тажының біртұтас юрисдикциясын қайта орнатты. Бұл шарт Майорка корольдігі мен Арагон тажы арасындағы қарым-қатынасты оның барлық өмір бойына анықтап берді. Соттардың болмауы кейіннен бұрыннан қанағаттанбаған корольдіктің тұрақсыздығын одан әрі күшейте түсті, оның басқа ешқандай ортақ институты монархиядан басқа болған жоқ. Арагон крест жорығы кезінде Майорка королі Джеймс II папамен және француздықтармен Арагон королі Петрге қарсы одақтасты. Нәтижесінде, 1286 жылы Петрдің орнына келген Альфонс корольдікті жаулап алды. Алайда, 1295 жылғы Ананьи шарты бойынша Арагонның Джеймс II-сі Майорканың Джеймсіне Балеар аралдарын қайтаруға міндеттелді. 1324 жылы Майорканың ұлы Санчо қайтыс болғаннан кейін, Джеймс III тоғыз жасында таққа отырды, бұл корольдікті басқару үшін оның ағасы Филипп басқаратын регенттік кеңестің құрылуын қажет етті. Арагон королі Джеймс II Майорка тағына талап етуден бас тартпағандықтан, жағдай қиын болды. 1325 жылы Филипп Арагон королінен Санчоның Сардинияға жасаған шапқыны кезінде алған үлкен қарызын өтегеннен кейін Майорка тағына мұрагерлік құқықтарына қатысты кез келген талаптан бас тартуын қамтамасыз етті. Бұл акт мұрагерлік мәселесін шешкенімен, корольдікті қалыпты емес қаржылық дағдарысқа ұшыратты. Джеймс Арагонның саясатына ұқсас саясатты жүргізуге мәжбүр болды. Осы мақсатта ол Генуяға қарсы соғысқа (1329-1336) қатысуға мәжбүр болды, бұл корольдік үшін бірнеше экономикалық нарықтарды жоғалтуға әкелді. Тағы да еврей қауымдастығынан салықтар мен айыппұлдар жиналды, бірақ бұл қаржылық дағдарысты шешуге жеткіліксіз болды. Корольдіктің проблемалары 1341 жылы Арагонның Петр IV Майорка корольдігімен қарым-қатынасты тоқтатқаннан кейін, жауап беруге дайындық ретінде аяқталмай қалды. 1343 жылдың мамыр айында Петр IV Балеар аралдарын басып алды, содан кейін 1344 жылы Руссильон және Сердания графтықтарына шабуыл жасады. Джеймс III тек француздық иеліктерін ғана сақтап қалды. Бұл иеліктерді 1349 жылы Франция короліне сатқаннан кейін, Джеймс III Майоркаға аттанды. Ол 1349 жылдың 25 қазанында Люкмайор шайқасында жеңіліп, қаза тапты. Содан кейін Майорка корольдігі Арагон тажының құрамына толыққанды қосылды.

Майорканың құлдырауы

Майорка Корольдігінің құлауы, оны қамқан қақтығыстарға байланысты болды: Франция мен Англия арасындағы жүз жылдық соғыс; Кастилия мен Арагон тәжін қатыстырған бенмириндер соғысы, сондай-ақ Генуялықтардың Балеар аралдарын өздерінің қарастырылған мемлекетіне айналдыру әрекеттері. Франция (Монпелье арқылы) және Арагон тәждерімен вассалдық байланыста болған Майорка Корольдігі, осы қақтығыстар кезінде бейтараптық сақтай алмады. Бұған қоса, корольдіктің бейтараптық кезеңінде экономикасын қаржыландыру үшін салықтардың жоғарылатуы корольдік халқының наразылығын тудырды.