Кіріспе

Dolby Labs компаниясы әзірлеген қоршаған дыбысты өңдеу технологиясы

Dolby Pro Logic – Dolby Laboratories компаниясы әзірлеген, Dolby Surround форматында кодталған дыбыс жолдарын декодтауға арналған қоршаған дыбысты өңдеу технологиясы. Осы техниканы қолдана отырып кодталған дыбыс жолдарын сипаттау үшін Dolby Stereo және LtRt (сол жақтың толық, оң жақтың толық) терминдері де қолданылады. Қоршаған дыбыс арнасы көбінесе түпнұсқа жазбадағы қоршаған орта дыбыстарын, музыкалық қосымшаларды және эффектілерді беру үшін пайдаланылды. Dolby Pro Logic декодері/процессоры дыбыс жолын бастапқы 4.0 қоршаған дыбысқа – сол және оң, орталық және бір ғана шектеулі жиілік диапазонында (7 кГц төмен өткізгіш сүзгісі бар) моно артқы арнаға «ашады», декодері жоқ жүйелерде дыбыс стандартты стерео ретінде ойнатылады. Dolby Surround аналогтық формат ретінде ұсынылса да, барлық Dolby Digital декодерлері матрицалық кодталған Dolby Surround дыбыс сигналдарын өңдеу үшін сандық Dolby Surround Pro Logic декодерін қамтиды. Алғашқы үлгілердің бірі – RCA компаниясының Dimensia жоғары сапалы жүйесі үшін шығарылған MSP400 қоршаған дыбыс қабылдағышы және күшейткіші. Ол 1987 жылы Digital Command Component System жүйесі үшін жарыққа шықты.

Dolby Surround- дың аудиосы

Dolby Surround – Dolby компаниясының қоршап айналатын дыбысты кодтау технологиясының ең алғашқы тұтынушылық нұсқасы. Ол 1982 жылы үйге бейне жазу форматтары (Betamax және VHS сияқты) Stereo және HiFi мүмкіндіктерін енгізген кезде көпшілікке таныстырылды. Dolby Surround атауы тұтынушыға арналған пассивті матрицалық декодтау технологиясын сипаттайды; ал кәсіби, белсенді матрицалық кино технологиясы Dolby Stereo деп аталды. Ол Dolby Stereo төрт арналы дыбыс жолын үш шығыс арнасына (сол, оң, қоршап айналатын) декодтауға қабілетті болды. Орталық арнадан шығатын дыбыс сол және оң динамиктерге теңдей берілді. Қоршап айналатын арнаның жиілік диапазоны 100 Гц-тен 7 кГц-ге дейін шектелген, себебі орталық арнадан диалог қоршап айналатын арнаға бұрылып кетуі мүмкін. LCR және қоршап айналатын арналар арасындағы айырмашылық 3 дБ-ға дейін жетеді.

Dolby Pro Logic II құрылғысы

2000 жылы Dolby компаниясы Джим Фоскейт жасаған Dolby Pro Logic-тің жетілдірілген нұсқасы – Dolby Pro Logic II (DPL II) жүйесін ұсынды. DPL II кез келген жоғары сапалы стерео сигнал көзін бес бөлек, толық жиілік диапазонындағы арналарға (оң алдыңғы, орталық, сол алдыңғы, оң артқы және сол артқы) өңдейді. Сонымен қатар, ол дәстүрлі төрт арналы Dolby Surround форматында кодталған стерео сигналдарынан бес арнаны шығарады. DPL II, DPL-ге қарағанда әлдеқайда жақсартылған дыбыс бағыттап беруді (steering) іске асырады, нәтижесінде бес арналы дыбысты симуляциялайтын өте тұрақты дыбыс өрісін қамтамасыз етеді. Dolby Pro Logic-тің бастапқы кодтамасының шектеулі мүмкіндіктеріне байланысты, көптеген тұтынушы электроника өндірушілері өздерінің өңдеу схемаларын енгізді, мысалы, көптеген үй аудио қабылдағыштарында кездесетін «Джаз», «Халл» және «Стадиум» режимдері. DPL II осы типтегі өңдеуден бас тартып, оны бес арнаны алу үшін қолданылатын қарапайым серво (теріс кері байланыс) схемаларымен алмастырады. Қосымша арна мазмұны стерео тректердің немесе Dolby Digital форматында кодталған 5.1 арналы тректердің екі жеке арнасы арасындағы кеңістіктік аудио мазмұнының айырмашылығын пайдалану арқылы алынады және тиісті түрде шығарылады. Бес толық диапазонды ойнату арнасынан басқа, Pro Logic II музыка режимін де ұсынды, ол арналардың кешігуін оңтайландырады және пайдаланушыға дыбыс сахнасының кеңдігін реттеу сияқты қосымша бақылау мүмкіндіктерін береді. Pro Logic II жүйелерінде сонымен қатар, PlayStation 2, GameCube және Wii ойындары үшін Dolby Digital немесе DTS сияқты цифрлық қоршау форматтарына балама ретінде қолданылатын, бейне ойындарға арналған арнайы режим де бар. Ойын режимі кино режиміне ұқсас, бірақ LFE арнасына көбірек басс жиілігін бағыттайды.

Dolby Pro Logic IIx құрылғысы

2003 жылдан бері қолжетімді Dolby Pro Logic IIx жүйесі екі арналы стерео, Dolby Surround (кейде Dolby Stereo Surround деп аталады) және Dolby Digital 5.1 дереккөздік материалды 6.1 немесе 7.1 арналы айналма дыбысқа түрлендіре алады.

Dolby Pro Logic IIz-пен жұмыс істеу

Dolby Pro Logic IIz, Pro Logic IIx-ті биіктік компонентімен толықтырып, алдыңғы сол және оң динамиктердің үстінде алдыңғы биіктік арналарын құрайды, соның арқасында 5.1 немесе 7.1 жүйесі 7.1 биіктік немесе 9.1 жүйесіне дейін кеңейеді. Ол төмен деңгейдегі, өзара байланысы жоқ кеңістіктік сигналдарды, мысалы, қоршаған орта дыбыстарын, жаңбыр немесе жел сияқты эффектілерді жақтан және артқы жақтан келген дыбыстардан анықтап, оларды алдыңғы биіктік динамиктерге бағыттайды. Қосылатын арналар дискретті емес, матрицалық түрде құрылады.

Долби Surround (2014)

Dolby 2014 жылы Dolby Surround терминологиясын қайта енгізді. Бұл термин қазір Dolby Atmos қабылдағыштары мен динамик конфигурацияларына Atmos емес сигналдарды беруге мүмкіндік беретін жаңа араластыру құралын білдіреді. Dolby Surround – бұл Pro Logic-ті толыққанды алмастыратын, стерео және көп арналы сигналдарды Atmos конфигурациясында ойнату үшін араластыратын құрал.

Бағдарламалық жасақтаманы кодтау және декодтау

AC3 және A52 цифрлық дыбысы үшін liba52 декодерлік кітапханасы, Pro Logic декодерлерімен үйлесімді Lt/Rt стерео дыбысын шығару мүмкіндігіне ие. HandBrake және FFmpeg Dolby Digital AC-3 5.1 дыбысын Dolby Pro Logic I & II декодерлерімен үйлесімді Lt/Rt стерео тректерге түрлендіре алады. SurCode for Dolby Pro Logic II – Dolby сертификатталған бағдарламалық кодтаушы және декодер, ол DAW-лар үшін плагин ретінде және жеке қолданба ретінде қолжетімді.

Жабдықтық кодтау

Dolby Digital (AC3) үйлесімді аппараттық құралдар (DVD, теледидарлар, Blu-ray ойнатқыштар) 5.1 каналды дыбыс жолдарын Pro Logic декодерлерімен үйлесімді Lt/Rt стерео форматына түрлендіреді.