Кіріспе
Ежелгі Рим моншасы, Италияның Рим қаласындағы танымал орын. Монша ретінде пайдаланылған кезеңнен бастап, олар Диоклетиан моншасы, Максенций базиликасы, Нью-Йорктегі алғашқы Пенсильвания вокзалы, Чикаго Юнион вокзалы және Канада Сенаты ғимараты сияқты көптеген маңызды ғимараттарға үлгі болды. Ыдыраған қиратылыстардан табылған өнер туындыларының ішінде Фарнез бұқасы мен Фарнез Геркулесі сияқты әйгілі мүсіндер бар. Бүгінде Каракалла моншалары туристер арасында танымал орынға айналды.
Both during and since their operation as baths, they served as inspiration for many other notable buildings, ancient and modern, such as the Baths of Diocletian, the Basilica of Maxentius, the original Pennsylvania Station in New York City, Chicago Union Station and the Senate of Canada Building. Artworks recovered from the ruins include famous sculptures such as the Farnese Bull and the Farnese Hercules. Today the Baths of Caracalla are a tourist attraction.
Құрылыс
Моншаларды салуды, шамасы, император Септимий Север бастаған, ал оны оның ұлы Каракалланың тұсында аяқтаған. Олар 216 жылы салтанатты түрде ашылған. Моншалар қаланың оңтүстік бөлігінде, Regio XII Piscina Publica аймағында орналасқан, мұнда Северан әулетінің мүшелері басқа құрылыс жұмыстарын тапсырды: моншаларға дейін жететін Виа Нова жолы және жақын маңдағы Палатин төбесіндегі Септизодий. Моншаларға орын таңдауға дейін бұл жер кең бау-шабақ, "Горти Асиниани" деп аталатын мүлік болған, оны Август тұсында Гай Асиний Полио дамытқан. Кейінірек Каракалла моншаларына көшірілген Фарнез бұғы мүсін тобы Полио кезінде осы жерде болған, ол оны өз бақтарында көрсете алу үшін әкелген. Жақында Хадрианның тұсында 134-138 жылдары салынған және 206 жылы ішінара қиратылған, моншалардың тереңде орналасқан екі қабатты үйі жұртшылыққа ашылды, онда әсем безендірілген фрескалармен жабылған төбелер мен рим және египет құдайларына арналған ларарий бөлмесі табылды. Моншалардың құрылысы Каракалланың тұсында аяқталуы үшін жұмысшылар алты жыл бойы күнделікті үлкен мөлшерде материал орнатуға тиіс болған. Қосымша әрлеу жұмыстары Каракалланың ізбасарлары Элагабал мен Северус Александрдың кезінде де жалғасты. Моншалардың көп бөлігі 235 жылға қарай аяқталған болуы мүмкін. Кейінірек Аврелиан (өрттен кейін) және Диоклетиан тұсында да жөндеу жұмыстары жүргізілді. Константин Ұлы кезінде кальдарий өзгертілген. Римнің әлі де халқы бар аймағынан тым алыс болғандықтан, моншалар көбінесе пайдаланылмаған, бірақ 6 және 7 ғасырларда Санти Нерео е Ахиллео ксенодохиумында күтім алғаннан кейін қайтыс болған паломниктердің жерленуі үшін қолданылған. Осы кезеңге қатысты қарапайым қабірлер монша аумағынан табылды.
Басқа қолданыстар
Кем дегенде 12 ғасырдан бері моншалар құрылыс материалдарын алу үшін, сондай-ақ шіркеулер мен сарайларда қайта пайдалануға арналған сәндік бөлшектер ретінде қолданылып келді (мысалы, Пиза соборында және Трастевередегі Санта-Марияда). 1524 жылы папа Клемент VII кардинал Лоренцо Пуччиге Сан-Петр шіркеуінің жанындағы жаңа сарай салу үшін Каракалла моншасынан шексіз мөлшерде бағаналар, мәрмәр, травертин және басқа да ежелгі тастарды алып тастауға рұқсат берді. 16 ғасырдың ортасында Клементтің ізбасары папа Павел III өзінің жаңа вилласын салу кезінде осы аймақта қазба жұмыстарын жүргізді. Сол кезде әдемі архитектуралық безендірулердің көп бөлігі сақталған, бұл туралы Ренессанс дәуірінің сәулетшілері Андреа Палладио, Джованни Антонио Досио және Антонио да Сангалло Ескісінің суреттерінде көрсетілген. Павел III 1545 және 1547 жылдар аралығында жүргізген қазба жұмыстары кезінде мәрмәр мен қоладан жасалған көптеген ірі мүсіндер, сондай-ақ көптеген архитектуралық фрагменттер, шамдар, интальиолар мен камеолар табылған. Материалдардың саны соншалықты көп болғандықтан, жинақты сақтау үшін Музео Фарнезе аталған музей құрылды (кейіннен 18 ғасырдың соңында Борондық Шын Мұражайға көшірілді). Папа бұл жерді иезуиттердің Рим семинариясына тапсырды. Ол балалардың ойын алаңы ретінде пайдаланылды. Филипп Нери балаларды өз ораториясынан осында әкелген болуы мүмкін – ол natatio-да әлі де сақталған періштемен қолдау көрсетілген Мадонна фрескасын жасауға тапсырыс берген деп есептеледі. 2016 жылдың тамызында Италияның орталық бөлігінде болған жер сілкінісінен олар аз ғана зақым көрді.
Шолу
Шомылу кешені шамамен жабылған. Кешен тіктөртбұрышты, өлшемдері 337 м × 328 м. Оның құрылысы үшін үлкен көлемдегі топырақ жылжытылуы қажет болды, себебі жақын жердегі төбелердің бір бөлігі алынып тасталды немесе платформаларға тегістелді. Құрылыста бірнеше миллион кірпіш пайдаланылды. Шомылу орындарында кем дегенде 252 бағана болды, олардың 16-сы 12 метрден биік болды.
Интерьер
Бұл моншалар кешенінде қоғамдық кітапханасы бар екінші моншалар болды. Римдегі басқа қоғамдық кітапханалар сияқты, мұнда да екі бөлек, бірдей өлшемдегі бөлме немесе ғимарат болды: біреуі грек тіліндегі мәтіндер үшін, екіншісі латын тіліндегі мәтіндер үшін. Сақталған кітапхананың үш қабырғасы кітаптар қойылған нишалармен (барлығы 32) жабылған. Оңтүстік қабырғаның ортасындағы үлкен нишада мүсін болған болуы мүмкін. Ал қалған үш қабырғаның алдындағы тас қабырға, ықтималда, орындық қызметін атқарған. Едені мәрмәрмен төселген.
Мәдени әсері
Каракалла моншасы (әсіресе орталық фригидарий) көптеген кейінгі ғимараттар архитектурасына елеулі әсер етті. Рим дәуірінде Диоклетиан моншасы және Максенций базиликасы осылардың қатарында болды.
Опера және концерттер
Монша кешенінің орталық бөлігі (кальдариум) 1937 жылдан 1993 жылға дейін Рим операсының жазғы мекені болды. 2001 жылы опера компаниясы бұл жерді қайта пайдалануға кірісті, бірақ қазір негізгі құрылымның сыртында уақытша жылжымалы сахна қолданады, бұл ежелгі қираған орындарға түсетін жүктемені азайтады. 1960 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында гимнастика жарыстары осы аренада өтті.
Фильм
Ванналар "Джон Уик: 2-тарау" фильмінің түсірілім алаңы ретінде қолданылды.
Сапарға
Кең аумақты құлаған моншалар танымал туристік орынға айналды. Моншаларға кіру үшін билет ақысы төленеді. Мозаикалық едендерге қосымша зиян келтірмеу үшін, кіруге белгілі бір аймақтармен/жолдармен шектеу қойылған.