Кіріспе

Уильям Хопкинс (2 ақпан 1793 – 13 қазан 1866) – ағылшын математигі, оқытушы және геологы. Ол болашақ Кембридж математиктеріне жеке репетиторлық жасауымен танымал болды, осыдан оған "үлкен нәтижеге жетекші" деген лақап қойылды. Сонымен қатар, ол Жердің сұйық емес, қатты ішкі құрылымын дәлелдеуге және геологиялық көптеген құбылыстарды өз моделі арқылы түсіндіруге маңызды үлес қосты. Дегенмен, оның қорытындылары дұрыс болғанымен, математикалық және физикалық негіздемелері кейіннен дұрыс емес деп танылды.

Ерте өмір

Хопкинс Нотингемширдегі Кингстон-он-Соар қаласында, джентльмен фермер Уильям Хопкинстің жалғыз ұлы болып дүниеге келді. Жастық шағында ол Норфолк аймағында нақты ауыл шаруашылығын үйренді, ал кейін әкесі оған Саффолк графтығындағы Бьюри-Сент-Эдмундс қаласының жанындағы шағын ферманы жалға берді. Дегенмен, Хопкинс фермерлікпен айналысуда сәттілікке жете алмады, ал оның бірінші әйелі шамамен 1821 жылы қайтыс болған соң, ол шығындарын өтеу және Кембридж университетінің Санкт-Петерс колледжіне (қазір Питерхаус) түсу мүмкіндігін пайдаланды. 1827 жылы ол жетінші «ранггер» (wrangler) атанып, B.A. дәрежесін алды, ал 1830 жылы M.A. дәрежесін алды.

Ренглер жасаушы

Мектепті бітіру алдында Хопкинс Каролина Фрэнсис Бойзға (1799–1881) үйленгендіктен, стипендия алуға құқығы болмады. Оның орнына ол жеке репетитор болып жұмыс істеді, беделді «Аға Рейнджер» атағын алға ұмтылған жас математиктерге дайындық жүргізді. Ол бұл қызметте үлкен жетістікке жетіп, «Аға Рейнджер дайындаушы» деген лақап атқа ие болды және жылына 700–800 фунт стерлинг табыс тапты. 1849 жылға қарай ол шамамен 200 «рейнджерді» дайындаған, олардың 17-сі аға «рейнджерлер» болды, соның ішінде Артур Кейли және Г. Г. Стоукс есімдері бар. Оның ең белгілі шәкірттерінің қатарында Лорд Кельвин, Джеймс Клерк Максвелл және Исаак Тодхантер болды. Франсис Гальтон оның оқыту әдісін жоғары бағалады: 1833 жылы Хопкинс «Тригонометрия элементтері» деген еңбегін жариялады және математикалық білімімен көзге түсті. Джордж Гриннің (1793–1841) теориясы дерлік ұмытылып кеткендігі туралы кең таралған әңгіме бар. 1845 жылы Лорд Кельвин (Уильям Томсон, 1845 жылы жас шақта) Уильям Хопкинстен Гриннің 1828 жылғы қысқа кітабының бірнеше данасын алды. Содан кейін Лорд Кельвин Гриннің 1828 жылғы еңбегін танымал етуге көмектесті.

Геология

1833 жылы Бармутта Адам Седжвикті кездестіріп, бірнеше саяхатқа қатысқанда Хопкинс геологияға үлкен қызығушылық танытты. Содан бері Кембридж философиялық қоғамы мен Лондон геологиялық қоғамы жариялаған еңбектерінде ол физикалық геология ғылымын қалыптастырып, төменнен әрекет ететін көтерілу күшінің жер қыртысының бөліктерінде, жарықтар мен жарылымдарда қандай әсерлер тудыратынына қатысты математикалық зерттеулер жүргізді. Осылайша ол көлдер аймағының, Велден аймағының және Бас-Булоннестің көтерілуі мен тозуын талқылады. Хопкинс ыстық булар немесе сұйықтықтар жергілікті түрде көтерілу қысымын тудыра алатын қуыстармен байланысқан, негізінен қатты, бірақ динамикалық Жерді елестетті. Мұндай модель Чарльз Лайелдің идеяларына қарсы болды, оның теориясы бойынша Жердің ішкі қабаты негізінен сұйық, ал оның үстінде 100 мильден аспайтын қалыңдықтағы қатты қабықпен қоршалған, «тұрақты күйде» болатын. Хопкинс 1838 және 1842 жылдар аралығында Корольдік қоғамда Жердің айналысын, оның ішінде прецессиясын және нутациясын талдаған бірқатар баяндамалар жасады, өз теориясын қолдау үшін байқауларды пайдаланды және олардың сұйық ішкі ортамен үйлеспейтінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ 1847 жылы Британ қауымдастығының есебінде жер сілкінісі мен жанартауларды осы модель арқылы түсіндірді.