Кіріспе
Германия Демократиялық Республикасының қарулы күштері (1956–1990)
Ұлттық халық армиясы (Nationale Volksarmee,; NVA) – 1956 жылдан 1990 жылға дейін Германия Демократиялық Республикасының (ГДР) қарулы күштері болды. NVA төрт тармаққа бөлінді: Ландштрайткрафте (жер күштері), Фольксмарин (теңіз күштері), Ұлттық халық армиясының әуе күштері және Германия Демократиялық Республикасының шекара әскерлері (шекара әскерлері). NVA Ұлттық қорғаныс министрлігіне қарасты және Шығыс Германияның Ұлттық қорғаныс кеңесі басқарды, штаб-пәтері Шығыс Берлиннің шығысындағы Штраусберг қаласында орналасқан. 1962 жылдан бастап 18 мен 60 жас аралығындағы барлық ГДР азаматтары үшін әскери қызмет міндетті болды, ол 18 айлық қызметті талап етті. NVA Варшава шартының әскерилері арасында ар-ожданымен келіспейтіндерге ( "құрылыс сарбаздары" (Bausoldat) деп аталды) жауынгерлік емес қызметтер ұсынған жалғыз әскер болып табылды. NVA 1987 жылы 175 300 адамдық ең жоғарғы деңгейге жетті. NVA 1 наурыз 1956 жылы Kasernierte Volkspolizei (казармалық халық полициясы) орнына құрылды және Кеңес әскерінің ықпалымен Суық соғыс кезінде НАТО-ға қарсы тұратын Варшава шартының әскери күштерінің біріне айналды. НАТО офицерлерінің көпшілігі NVA-ны Варшава шартының ең жақсы әскері деп бағалады, оның тәртібіне, оқудың мұқияттығына және офицерлік басшылықтың сапасына назар аударды. NVA маңызды шайқастарға қатыспады, бірақ 1968 жылы Варшава шартының Чехословакияға басып кіруіне қатысты, басқа елдердің коммунистік үкіметтеріне әскери кеңесшілерді жіберді және көптеген өлім-жітімге жауапты болған Берлин қабырғасын күзетті. NVA 1990 жылғы 2 қазанда Германияның бірігуінен бұрын ГДР-мен бірге таратылды, ал оның базалары мен жабдықтары Бундесверге (Батыс Германияның қарулы күштері) берілді, ол сонымен қатар көптеген қызметкерлерін, кіші офицерлерден төмен шендегілерді өз құрамына қосты.
Тарих
Германия Демократиялық Республикасы (ГДР) 1956 жылдың 1 наурызында (Батыс Германияның Бундесвері құрылғаннан кейін алты ай өткен соң) Kasernierte Volkspolizei-ден Ұлттық халық армиясын құрды. Бұл құрылым жылдар бойы жүргізілген дайындықтардың нәтижесі болды, оның барысында бұрынғы Вермахт офицерлері мен испандық Азамат соғысының коммунистік қатысушылары Халық полициясының жарымәскери бөлімдерін ұйымдастыруға және оқытуға көмектесті. НВА неміс тіліндегі сипатқа ие болғанымен – униформасы мен рәсімдері ежелгі неміс әскери дәстүрлеріне сәйкес үлгіленген, оның доктринасы мен құрылымы Кеңес Қарулы Күштерінің күшті ықпалын көрсетті. НВА құрылған алғашқы жылы офицерлер құрамының шамамен 27 пайызы бұрын Вермахтта қызмет еткен. 82 жоғары басшылық лауазымның 61-ін бұрынғы Вермахт офицерлері иеленді, бірақ олардың өте азы жоғары шенде болған. Осы ардагерлердің әскери білімі мен жауынгерлік тәжірибесі НВА-ның алғашқы жылдарында аса маңызды болды, алайда 1960 жылдары осы Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерінің көпшілігі зейнетке шықты. (Батыс Германияның Бундесвері тіпті Вермахт ардагерлеріне көбірек сүйенді, олар бастапқыда оның офицерлік құрамының көп бөлігін құрады.)
Идеология
NVA 1962 жылға дейін кәсіби еріктілер армиясы ретінде қызмет етті, содан кейін әскери шақыру енгізілді. ГДР-дің Ұлттық қорғаныс кеңесі қарулы күштерді бақылады, бірақ жылдам әрекет ететін күштер Варшава шартының біртұтас басқаруына бағынды. Қарулы күштерге саяси бақылау Германияның Социалистік бірлік партиясы (SED) арқылы тығыз байланыс арқылы жүзеге асырылды, ол барлық офицерлерді тексеріп мақұлдады. Әскери оқыту (мектеп жүйесі арқылы жүзеге асырылды) және Шығыс Германия қоғамының әскериленуі әскери құрылымға халықтың қолдауын арттырды. Лениндік көзқарас бойынша, NVA кеңестік-шығысгерманиялық ынтымақтастықтың символы болды және идеологиялық, иерархиялық және тәртіпті коммунистік институттың үлгісіне айналды. NVA коммунистік және пруссиялық символизмді біріктіріп, офицерлер академиясын Карл Маркстің серігі Фридрих Энгельстің есімімен атады, ал ең жоғары наградасын пруссиялық армия генералы Герхард фон Шарнхорсттың есімімен атады. Коммунистік ГДР-дің құлауына әкелген Бейбіт революция кезінде NVA-ның бір бөлігі дайындыққа келтірілді, бірақ наразылық білдірушілерге қарсы қолданылмады. Сол уақытта Кеңес үкіметі ГДР-дегі әскерлеріне казармада қалуға бұйрық берді. 1989 жылғы қазан айындағы дағдарысқа қарай SED және мемлекеттік басшы Эрих Хонеккер мен басқа консерваторлардың биліктегі Политбюродан мәжбүрлі түрде кеткеннен кейін, жаңа SED басшылығы наразылық білдірушілерге қарсы күш қолдану мүмкіндігін жоққа шығарды.
Құрамы
1962 жылы Вьетнам халық армиясының (НВА) әскер құрамы 85 000 сарбаздан тұрды, 1967 жылы 127 000-ға жетіп, 1970 жылға дейін шамамен бірқалыпты сақталды. 1987 жылы, өркендеген шағында НВА-ның қатары 175 300 әскерден құралды. Олардың шамамен 50 пайызы кәсіби әскерилер, ал қалғаны мерзімілі әскерге шақырылғандар еді. 1973 жылғы зерттеуге сәйкес, 1950 жылдардың соңынан 1960 жылдарға дейін НВА басшыларының көп бөлігі жұмысшы топтарынан шыққан, ал орта және кәсіби отбасылардан келгендері аз болды, жоғарғы басшылықта аристократия өкілдері болған жоқ. Арнайы әскери немесе саяси оқудан басқа, көптеген НВА басшылары бастауыш мектепті ең жоғары білім деңгейі деп атады.
Біріктіруден кейінгі кезең
1990 жылы қазанда Шығыс Германия үкіметі тарағаннан кейін НВА таратылды. "Бірлік армиясы" (Armee der Einheit) процесі аясында НВА нысандары мен жабдықтары біріктірілген Германияның федералдық қорғаныс күштері – Бундесверге берілді. Бұрынғы Шығыс Германия аумағындағы бөлімшелер мен нысандарды бақылау үшін Bundeswehr Eastern Command (Bundeswehrkommando Ost) құрылды, оны генерал-лейтенант Йорг Шёнбохм басқарды. Көптеген нысандар жабылды, ал жабдықтар сатылды немесе басқа елдерге берілді. НВА-ның 36 000 офицері мен сержанттарының көпшілігі, соның ішінде Oberstleutnant шенінен жоғары офицерлер де босатылды. Бундесвер бір шен төмендетіліп, 3200 адамды ғана қалдырды. Сонымен қатар, барлық әйел сарбаздар (сол кезде әйелдерге Бундесвер қатарына қабылдануға тыйым салынған) және 55 жастан асқан барлық сарбаздар зейнетке шығарылды. 2005 жылдың 1 наурызына дейін Германияда НВА-дағы қызмет "шет мемлекеттік әскерде қызмет еткен" деп есептелді. НВА-дағы қызмет біріктірілген Германияда федералдық зейнетақыға есептелмейтін болды. Бірігуден кейін НВА-дағы зейнеткер сарбаздар мен офицерлер минималды зейнетақы алды: отыз жыл қызмет еткен ардагер аспирант стипендиясынан да аз сома алды. 2005 жылғы реформадан кейін НВА-дағы қызмет "Бундесверден тыс қызмет" деп аталды. Көптеген бұрынғы НВА офицерлері бірігуден кейінгі қарым-қатынастан наразылық білдірді. Аз зейнетақы алып, көптегендер еңбекші немесе күзетші ретінде жұмыс табуға мәжбүр болды. Бұрынғы НВА офицерлеріне өздерінің НВА шенінің атауын кәсіби атау ретінде қосуға рұқсат етілмейді; мұндай тыйым нацистік кезеңде Вермахтта немесе Ваффен СС-те алған шенге қатысты қолданылмайды. НВА-ның ашық қалған аз ғана нысандарының бірі Берлинге жақын Сторковтағы база болды, онда НВА-ның маскировка және алдау орталығы орналасқан. Бұл орталық Бундесвердің маскировка және алдау бөліміне айналды.
Қызметке қабылдау және ар-ожданға қарсылық білдіру
1961 жылы Берлин қабырғасы салынар алдында ГДР-де әскери қызмет ерікті болған, алайда еркін неміс жастары мен мемлекеттік мектептер қарқынды жұмылдыру науқандарын жүргізді, ал Ұлттық халық армиясында (NVA) қызмет ету көбінесе мансаптық өсудің шарты болды. Батыс Германияда әскери қызмет 1956 жылы, Батыс Германия әскері құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң міндетті болды, бірақ ГДР осы қадамды 1962 жылға дейін жасаған жоқ. 1961 жылдың тамызында шекара бекітілгеннен кейін бес айдан соң үкімет ерлер үшін 18 айлық міндетті әскери қызмет мерзімін жариялады. Бастапқыда, саналы түрде әскери қызметтен бас тартушылар үшін баламалы қызмет болған жоқ. Бұл 1964 жылы Германиядағы протестант шіркеуінің ықпалымен ГДР Ұлттық қорғаныс кеңесі "діни көзқарастары немесе осыған ұқсас себептермен қару-жарақпен әскери қызметтен бас тартқан" ерлер үшін "Бауэйнхетен" (құрылыс бөлімшелері) құруға рұқсат бергенде өзгерді. Құрылыс жасақтары әскери форма киіп, әскери тәртіппен казармаларда тұрды, бірақ қару ұстауға міндетті емес және жауынгерлік дайындықтан өткен жоқ. Теория бойынша, олар тек азаматтық құрылыс жобаларында ғана жұмыс істеуі керек еді. Осылайша, ГДР Варшава шартының елдері арасында саналы түрде әскери қызметтен бас тартушыларға соғысқа қатыспау мүмкіндігін ұсынған жалғыз мемлекет болды. Алайда, үкімет басқа сарбаздардың бейбітшілдік идеяларына ұшырауынан қорқып, құрылыс бөлімшелерін қатардағы сарбаздардан бөліп ұстауға тырысты. Сонымен қатар, баламалы қызметті таңдаған сарбаздар кейіннен кемсітуге ұшырап, жоғары білім алу мүмкіндігінен айырылуы мүмкін еді.
Бірқалыпты киімдер
Орталық оқу басқармасының (Hauptverwaltung Ausbildung – HVA) алғашқы әскери бөлімшелері полиция көк түсіне киіндірілді. 1952 жылы казармалық полицияның қайта құрылуымен бірге, Кеңес Армиясының формасына ұқсас түсі мен пішіні жағынан хаки түсті форма енгізілді. Жеке «неміс» және «социалистік» әскери дәстүрді қалыптастыру ниеті және 1956 жылы NVA-ның құрылуы жаңа формаларды енгізді, олар Вермахт формасына өте ұқсас болды. Олар бір-біріне ұқсас кесіммен, қоңыр сұр түсті, «тас сұр» деп аталатын матадан тігілген. Кейіннен қара жоғары мойынды жаға алынып тасталды, бірақ 1974 жылдан 1979 жылға дейінгі пальтоларда сақталды. Тіпті NVA-ның M 56 «Gumdrop» әскери шлемі, кеңінен танымал кеңестік үлгілерге ұқсас болғанына қарамастан, шын мәнінде Берлиндегі Қорғаныс техникалық материалдар ғылыми институты Вермахт үшін бастапқыда әзірлеген «B / II» шлемінің прототипіне негізделген. Шлем 1943 жылдан бері сынақтан өтті, бірақ Вермахт оны қабылдаған жоқ. Халықтық теңіз флотын, олардың қара-көк түсті формалары әлемдегі көптеген теңіз флоттарының стиліне сәйкес келгенін, және жұмысшы сыныбының ұрыс топтарын (Kampfgruppen der Arbeiterklasse), олар өздерінің зәйтүн жасыл шаршау киімдерін кигенін ескермесек, барлық NVA қарулы күштері, Феликс Дзержинский гвардиялық полкі, Германия Демократиялық Республикасының шекара әскерлері және Kasernierte Volkspolizei бірдей негізгі форма киді. Кейінірек бірнеше өзгерістер енгізілді, бірақ стиль мен кесімі негізінен өзгермеді. Формалар жағдайға (жұмыс немесе қоғамдық) және маусымға (жаз немесе қыс) қарай әртүрлі болды. Көптеген формалар (қызметтік, жартылай ресми және парадтық) «тас сұр» түсті, қоңыр сұр түсті, ол Халық полициясының сұр-жасыл түсінен айқын ерекшеленді. Офицерлердің формалары әскери қызметшілердің формаларынан жоғары сапалы және текстуралы матамен ерекшеленді. Далалық және қызметтік формалар көптеген күнделікті іс-шараларда стандартты киім болды.
Парадтық киімдер ()
Жердегі әскерлер офицерлерінің парадтық формасы – барлық бекітілген бұйрықтар, наградалар мен медальдері тағылған жартылай парадтық/серуендеуге арналған жеңіл киім, шалбар, мінекей аяқкиім, болат дулыға, ақ көйлек, қою сұр түсті галстук және күміс сұр парад белдігіне бекітілген, сол жаққа ілінетін салтанатты қылыш болды. Салтанатты эскорттағы офицерлер, сондай-ақ парад кезіндегі кадет мектептерінің офицерлері семсерлерді алып жүрді. Қыс мезгілінде олар жұмсақ сырт киім, шарф және қолғап киетін. Теңіз офицерлері қою көк түсті форма кисе, қатардағы теңізшілер теңізшілердің бас киімін киетін.
Қызметтік киім ()
Офицерлердің жазғы қызметтік формасы – жейдесіз киілетін, Hemdbluse деп аталатын кең жақалы жакет, шалбар және визорлы қызметтік бас киімнен тұратын. Қысқы қызметтік формасы төрт үлкен, түймелі қалтасы бар туника, қара белбеу, қызметтік бас киім, шалбар, көйлек, галстук және шалбар белбеуінен құралды; биік етік офицерлер мен сержанттар үшін арналған. Қысқы формаға сондай-ақ ұзын, ауыр, белбеулі пальто да кіретін.
Жартылай киім / сыртқа шығатын киім ()
Бірнеше егжей-тегжейлі айырмашылықтармен, жартылай парадтық форма барлық шендер үшін бірдей болды және қызметтен тыс және табельден тыс уақытта киеді. Ол белбеусіз бір қапталды тон, күміс сұр жейде, қою сұр галстук, қызметтік бас киім, ұзын шалбар және қара түсті төменгі аяқ киімнен тұрды. Офицерлер тонды ақ жейдемен де киеді. Ыстық ауа райында тонды және галстукті кимеуге рұқсат берілді. Офицерлер мен кіріспе офицерлер үшін екі қапталды пиджак қосымша таңдау болып табылды.
Дала қызметіндегі киімдер ()
Офицерлер мен қатардағы жауынгерлердің жазғы далалық формасы бастапқыда Flachtarnenmuster, кейін Strichtarn үлгісіндегі жеңіл шапан мен шалбардан тұратын. Бұл форма тас сұр түстегі қоңыр (кейін орман жасыл) жаңбыр тамшыларының камуфляж үлгісімен жасалған. Сондай-ақ, далалық бас киім, қызметтік бас киім немесе болат дулыға, биік қара етік және Y-тәрізді ілгіштермен жабдықталған сұр белдік кіретін. Қысқы мезгілде қызметтік форманың үстінен камуфляж үлгісі жоқ, тас сұр түсті тігілген жылы костюм киілетін. Кейінірек шығарылған қысқы формалар да жазғы үлгідегідей камуфляж үлгісімен жасалған. Қысқы формаға тері бас киім немесе болат дулыға, етік, тоқылған сұр қолғап, белдік және ілгіштер де кіретін.
Жұмыс киімдері ()
Маусымдық ескеретін жағдайлар мен ауа райы жұмыс формаларының түрін анықтады. Көбінесе, қайта жаңартылған әскери формалар (далалық, жартылай ресми және жылы қысқы формалар) қара түске боялып, барлық түрдегі жұмыс және техникалық қызметтерге берілетін. Төменгі шенділер, әсіресе танкшілер мен әуе күшінің қызметкерлері де комбинезон киеді. Техникалық бөлімдерде жұмысқа бақылау жасайтын офицерлер зертханалық стильдегі халат киген.
Басқа киімдер
Жоғары ранкті офицерлер кейде ақ түсті форма (немесе ақ жакет) киетін, ал штаб офицерлеріне ерекше штаб қызметінің формасы берілетін. Әйелдер жакет, юбка немесе шалбар, блузка, бас киім, бут немесе туфли және маусым мен жағдайға сәйкес басқа да қажетті заттардан тұратын форма киетін. Парашютшілер, мотоциклшілер және танкшілер сияқты қызметкерлер өздерінің қызметін анықтайтын қосымша заттармен форма киетін.
Рангының белгісі
NVA қызметкерлері өз шенінің белгісін қызметтік, жартылай мерекелік және парадтық формаларында иық тақталарында немесе иық орамаларында көрсетті, ал далалық формасында, комбинезондарында немесе басқа арнайы формаларында сол жеңнің иықтан шығыршыққа дейінгі арасындағы бөлігінде қарапайым жең белгілерін тақты. Генерал шені алтын және күміс өрмелі иық бауына, қызыл түсті негізге орнатылған бес қабырғалы күміс жұлдыздармен белгіленді. Барлық басқа офицерлер мен сержанттар төрт қабырғалы жұлдыз тақты. Варшава шартының көптеген елдерінің армиялары сияқты, NVA шенінің белгілері жұлдыздардың орналасуы бойынша советтік үлгіге сәйкес келді. Фолксмарин теңіз офицерлерінің (олар жең белгілерін де қолданды) және теңізшілердің (теңізшілер үшін) иық белгілеріне ұқсас болды, бірақ олар көк және ақ немесе сары түсте болды.
Сыйлықтар мен марапаттар
ГДР-де мойындағысы келген жеңімпаздар мен топтар үшін жетпістен астам марапат болды, және олар оларды кең қолданды. Мысалы, жауынгерлік марапаттар әскер қызметкерлеріне арналған, олардың көпшілігі әскерилер мен бейбіт азаматтарға берілді, ал басқалары, әдетте азаматтық марапаттар болғанымен, кейде әскери қызметтегі адамдар да оларды алды. Соңғы топқа өнер, әдебиет, өндіріс және жұмыс әдістеріндегі жетістіктері үшін марапаттар кірді. Олар азаматтық өндіріс жобаларына қатысқан немесе егін жинауға көмектескен қызметкерлерге және бөлімшелерге табысталды. Карл Маркс ордені, Отандық Еңбек ордені, Халықтар достығы жұлдызы, Еңбек Туы ордені, Шарнхорст ордені және Ұлттық сыйлық ең маңызды наградалардың қатарында болды. Кейбіреулері, соның ішінде Еңбек ордені және Халықтар достығы жұлдызы үш дәрежеде берілді. Ал кейбіреулеріне айтарлықтай ақшалай сыйлықтар қоса берілді. НВА әскери қызметшілеріне Вермахттың наградалары мен ордендерін тағуға рұқсат бермеді.
Мерзімді басылымдар
NVA-ның екі негізгі мерзімді басылымы – апталық «Volksarmee» газеті және ай сайынғы әскерилер журналы «Armeerundschau» болды.
Ескерткіштер
Рюген аралындағы Прорадағы бұрынғы нацистік демалыс кешенінде бірнеше музей экспозициялары бар. Олардың бірі, бұл кешеннің бір бөлігін казарма ретінде пайдаланған НВА-ға арналған. Көптеген неміс әскери музейлерінде бұрынғы НВА-ға тиесілі танктер мен ұшақтар сияқты техникалар қойылған.