Рим империясының мұрасын жалғастыру туралы ойлар

Рим империясының тарихы, мұрагерлері мен қайта жандану әрекеттері. Осман және Ресей империялары, сондай-ақ қасиетті Рим империясы Римнің жалғасы ретінде танылды.

34 мин оқу

100%

Дереккөз: Succession of the Roman Empire — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Рим империясының жалғасуы, оның қайта құрылуы және жаңғыруы Еуропа мен Жерорта теңізі бассейні тарихындағы тұрақты тақырып болып табылады. Бұл Рим империясымен байланысты билік, мәртебе және біртүлік туралы берік естеліктерді көрсетеді. Көптеген мемлекеттер Рим империясымен тікелей байланысты екенін мәлімдеді, оның атын немесе оның вариацияларын өзіндік сипаттама ретінде пайдаланды. Ғасырлар өте келе саяси үзілістер көбейіп, институционалдық байланыс идеясы күмәнді бола бастады. Рим империясының жалғасы деп ең ұзақ және маңызды талапкерлер Шығыста Осман империясы мен Ресей империясы болды, олар 1453 жылдан кейін Византия империясының мұрагері болуға талап етті; ал Батыста 800 жылдан 1806 жылға дейін Киелі Рим империясы болды. Жалғасу туралы талаптардан бөлек, Империяның құлағаны туралы көзқарас оны қайта жаңғыртуға немесе оның мұрасын иеленуге әртүрлі әрекеттерге әкелді, әсіресе православиелік Ресейде. "Үшінші Рим" термині, "Бірінші Рим" Италиядағы Рим болса, ал "Екінші Рим" Византия империясындағы Константинополь, осындай заңды мұрагерлік туралы мәлімдемелерді жеткізу үшін қолданылды.

Тарихи мәлімет және номенклатура

Батыс Еуропада 476 жылы Ромул Августулдың тақтан түсуінің Батыс Рим империясының құлауы және Орта ғасырдың басталуы ретінде тарихи маңызын Леонардо Бруни 15 ғасырдың басында енгізді, Кристоф Целлариус 17 ғасырдың соңында оны күшейтті, ал Эдвард Гиббон 18 ғасырдың соңында бекітті. Шындығында, бұл тарихнамалық конвенциядан аспайды, себебі Императорлық идея Батыс Еуропаның көп бөлігінде Батыс Рим империясынан кейін де ұзақ сақталды және классикалық антикалық дәуірде Рим билігіне бағынбаған аймақтарға жетті. 1453 жылы Константинопольдің құлауы тарихи тұрғыдан және жалпы қабылданыс бойынша Шығыс Рим/Византия империясының және Орта ғасырдың аяқталуын білдірді. Дегенмен, Константинополь құлағаннан кейінгі ғасырларда Шығыс Рим империясының мұрагерлігіне екі маңызды талапкер пайда болды: Осман империясы және Ресей империясы. Атап айтқанда, Константинопольді бағындырған Осман сұлтаны Мехмед II, жаулап алу құқығымен Рим императоры (Кейсер-и Рум) атағына ие болуын негіздеді. Бұл Византия императорлық идеологиясына сай келді, онда Константинопольді бақылауда ұстау императордың заңдылығының басты факторы саналды және сол заманғы тарихшы Георгий Трапезундтық бұл пікірді қолдады. Мехмед II-нің талабын Геннадий Шоларий да мойындады, өйткені Мехмед II оны 1454 жылы, Константинополь құлағаннан кейін Константинопольдің рухани басшысы – эккуменикалық патриархы етіп тағайындады. Мехмед II-нің талаптары сол кездегі Рим католик шіркеуі мен Еуропаның христиандық мемлекеттері тарапынан қабылданбады. Мехмед II Италияны жаулап алу арқылы өз талаптарын іске асыруды жоспарлағанмен, 1481 жылы қайтыс болды, бұл Осман мемлекетінің Италияны немесе Римді бағындыруға жасаған соңғы әрекеті болды. Кейіннен Осман императорлары грек-римдік заңдылықтан бас тартып, исламдық заңдылықты нығайтуға көшті, нәтижесінде Рим империясына деген талаптары жойылды. Кейсер-и Рум атағының соңғы ресми қолданылуы 18 ғасырда тіркелді.

In Western Europe, the view of the deposition of Romulus Augustulus in 476 AD as a historic watershed, marking the fall of the Western Roman Empire and thus the beginning of the Middle Ages, was introduced by Leonardo Bruni in the early 15th century, strengthened by Christoph Cellarius in the late 17th century, and cemented by Edward Gibbon in the late 18th century. In practice, it is little more than a historiographic convention, since the Imperial idea long survived the Western Roman Empire in most of Western Europe, and reached territories that had never been under Roman rule during classical antiquity. The fall of Constantinople in 1453 is historically and broadly accepted as the end of the Eastern Roman/Byzantine Empire and the end of the Middle Ages. Nonetheless, two notable claims to succession of the Eastern Roman Empire arose in the centuries after the fall of Constantinople: the Ottoman Empire and the Russian Empire; notably, Mehmed II, the Ottoman sultan who captured Constantinople, justified his assumption of the title of Emperor of the Romans (Kayser i Rum) by right of conquest, which was consistent with Byzantine imperial ideology which believed that control of Constantinople constituted the key legitimizing factor for an emperor and also was supported by contemporary historiographer George of Trebizond. Mehmed II's claim was also recognized by Gennadius Scholarius after Mehmed II installed him as ecumenical patriarch of Constantinople in 1454, the year after the fall of Constantinople. Mehmed II's claims were not accepted by the Roman Catholic Church or the Christian states of Europe at the time, and though Mehmed II intended to follow through on his claims by launching a conquest of Italy, his death in 1481 signaled the last time the Ottoman state attempted to conquer Italy or Rome itself; rather subsequent Ottoman emperors instead fought rival claimants to the Roman title (the Holy Roman Empire and the Russian Empire). As the Ottoman Empire continued its break with Greco Roman legitimacy in favor of strengthening its Islamic legitimacy, Ottoman claims to the Roman Empire faded; the last official use of the title Kayser i Rum was in the 18th century.

Аттар

Қазіргі тарихшылар "Византия империясы" деп атаған империя ешқашан бұл терминді қолданған емес, және Константинополь құлағанға дейін өзін Рим империясы, Римдіктер империясы немесе Румыния деп атай берді. 800 жылы Киелі Рим империясы құрылғаннан кейін, христиандық Батыс Еуропалықтар Шығыс империяға "Рим" атауын қолдануға құлшынбады, оны көбінесе "Грек империясы" немесе "Гректер империясы" деп атады, тіпті олар Румынияны да қолданды – соңғысы 13 ғасырдағы Латын империясы үшін де қолданылды. Керісінше, Левант және одан шығыстағы мұсылмандар Шығыс империясының халқын "римдіктер" (Рум) деп, ал Батыс Еуропалықтарды, оның ішінде Киелі Рим империясынан келгендерді "франктер" (Фаранг) деп атады. Византия атауы Босфордағы ежелгі қалаға, қазір Стамбул деп аталатын қалаға сілтеме жасайды, оны Константин 330 жылы Константинополь деп атады. Бұл атау кейін, сирек тарихи немесе поэтикалық контекстерден басқа, қолданылмады, және 1557 жылы неміс ғалымы Иероним Вольф өзінің Corpus Historiæ Byzantinæ, Шығыс империясы туралы тарихи көздер жинағын жариялаған кезде ғана жаңа мағынасын алды. 1648 жылдан бастап Филипп Лаббе және француз иезуиттері 24 томдық De Byzantinæ historiæ scriptoribus еңбегін жариялады, ал 1680 жылы Дю Канж өзінің Historia Byzantina еңбегін шығарды. Бұл жұмыстар француз авторлары арасында "византиялық" терминінің қолданылуын одан әрі бекітті, соның ішінде 18 ғасырда Монтескье. Франциядан тыс Батыс әлемінде бұл термин 19 ғасырдың ортасында ғана кеңінен қолданысқа енді, Бартольд Георг Нибур және оның ізбасарлары 50 томдық Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae еңбегін жариялағаннан кейін. Сол сияқты, тарихшылар "Каролинг империясы" және "Киелі Рим империясы" деп атаған, француз және испан тілдерінде "Киелі Рим герман империясы" (Saint Empire romain germanique, Sacro Imperio Romano Germánico) деп аталатын империя өз азаматтары мен билеушілеріне Рим империясы, Римдіктер империясы немесе жай ғана Империя ретінде белгілі болды, ал кейде контекстке байланысты "франк" немесе "франктердің" деген сөздер қосылды. Тек 1157 жылы Инвеституралық даудың нәтижесінде империяны, бірақ императордың өзін емес, "қасиетті" (sacrum) деп атау практикасы пайда болды. Германияға сілтеме (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicæ), алғаш рет 15 ғасырдың соңында пайда болды, ресми императорлық құжаттарда көп қолданылмады, тіпті содан кейін де императорлық билігі Италияда толығымен жойылмағандықтан, бұл дұрыс емес атау болды. Ерте заманауи дәуірдегі басқа да атаулар "Германия империясы" (Deutsches Reich) немесе "Римдік Германия империясы" (Römisch Deutsches Reich) болды. 1773 жылы, Киелі Рим империясының құлауына бірнеше онжылдық қалғанда, Вольтер оның "қасиетті де емес, римдік те емес, империя да емес" деген атақты сөзін айтты.

The empire that modern historiography calls the "Byzantine Empire" never used that expression, and kept calling itself the Roman Empire, Empire of the Romans, or Romania until the fall of Constantinople. Following the establishment of the Holy Roman Empire in 800, Christian Western Europeans were reluctant to apply the "Roman" epithet to the Eastern Empire and frequently called it "Empire of the Greeks" or "Greek Empire", even though they also used Romania – the latter also for the Latin Empire of the 13th century. By contrast, Muslims in the Levant and farther east typically referred to the people of the Eastern Empire as "Romans" (Rum), and to Western Europeans, including those from the Holy Roman Empire, as "Franks" (Farang). The name Byzantium refers to the ancient city on the Bosporus, now called Istanbul, which Constantine renamed Constantinople in 330. It was not used thereafter, except in rare historical or poetic contexts, until it first took its new meaning in 1557 when the German scholar Hieronymus Wolf published his Corpus Historiæ Byzantinæ, a collection of historical sources about the Eastern Empire. Then from 1648 onwards, Philippe Labbe and fellow French Jesuits published the 24 volume De Byzantinæ historiæ scriptoribus, and in 1680 Du Cange produced his own Historia Byzantina. These endeavors further entrenched the use of the "Byzantine" label among French authors, including Montesquieu in the 18th century. Outside France in the Western world, it only came into general use around the mid 19th century, after Barthold Georg Niebuhr and his continuators published the 50 volume Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. Similarly, what historians call the "Carolingian Empire" and "Holy Roman Empire" – in French and Spanish, "Holy Roman Germanic Empire" (Saint Empire romain germanique, Sacro Imperio Romano Germánico) was the Roman Empire, Empire of the Romans or simply Empire to their own subjects and rulers, with "Frankish" or "of the Franks" sometimes added depending on context. Only in 1157 did the twists and turns of the Investiture Controversy lead to the practice of calling the Empire, though not the Emperor himself, "holy" (sacrum). The reference to Germany (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicæ), which first appeared in the late 15th century, was never much used in official Imperial documents, and even then was a misnomer since the Empire's jurisdiction in Italy had not entirely disappeared. Other colloquial designations in the early Modern era included "German Empire" (Deutsches Reich) or "Roman German Empire" (Römisch Deutsches Reich). In 1773, a few decades before the Holy Roman Empire's demise, Voltaire made the famous quip that it "was in no way holy, nor Roman, nor an empire."

Рим императорлық заңдылығы

Рим империясының алғашқы онжылдықтарында заңдылық негізінен Рим республикасынан мұрагерлік алған институттармен анықталды, бастапқыда Юлий-Клавдий әулеті ішіндегі мұрагерлікпен бірге. Ескі республикалық институттар біртіндеп маңыздылығын жоғалтқандықтан, көптеген кейінгі императорлар өздерінің заңдылығын әскердің қолдауы арқылы алды, ал Нерва-Антонин әулеті кезінде – өзінен бұрынғы императордың таңдауымен. Рим империясының өзі ұзақ уақыт бойы оның есімін алып жүрген астанасымен анықталды, бірақ үшінші ғасырдың дағдарысынан кейін бұл байланыс әлсіреп, әкімшілік орталық Медиоланға (Миланға) көшірілді, содан кейін әртүрлі орындарға (мысалы, Никомедия, Сирмиум, Аугуста Треверум, Сердика) бөлінді. Константин Ұлы бұл орындарды біріктіріп, Византияны 330 жылы Константинополь деп атап, қасиеттеп берді, ал 402 жылы Равенна Миланды Батыс саяси астанасы ретінде алмастырды. Осы аралықта империя IV ғасырда христиандыққа көшті, бұл императордың билігін жаңа мемлекеттік діннің қорғаушысы ретінде қайта анықтады. Императорлық үлгі, демек Рим империясы болып танылуға лайық мемлекет қай факторға емес, бірнеше факторға байланысты болды: басым аумақтық билік және оның бейбітшілік пен тәртіппен байланысты атрибуттары; Рим және/немесе Константинополь үстінен билік ету; әділдік пен христиандық дінді қорғау (язықшылыққа, ағымға және кейінірек исламға қарсы); сондай-ақ, кейде кездесетін династиялық мұрагерлік немесе этникалық ұлтшылдық.

Империя мен христиандық

IV ғасырдан бері және әсіресе 380 жылы Салоника жарлығынан бастап, христиан дінін қорғау және насихаттау Империяның басты қозғаушы күші болды. Осы күннен бастап Империяның немесе оның кез келген жалғасқан құрылымдарының аумақтық шегі, мәсіхшілер әлемінің аумағымен толық сәйкес келген емес, ал осы келіспеушіліктер заңдылыққа қатысты ұзаққа созылған қақтығыстарға әкелді. Олардың ең маңыздысы – 1054 жылғы Шығыс-Батыс схизмасы, ол басқару және юрисдикция (иегерлік айырмашылықтары) және дін (теологиялық айырмашылықтар) мәселелеріндегі ұзақ дау-жанжалдың нәтижесінде қалыптасты. Бұл, 800 жылы Каролинг империясы құрылғаннан туындаған екі император мәселесінің кешіккен салдары ретінде қарастырылуы мүмкін. Алдыңғы мысалдарға Көшпенділер дәуірінде бірнеше варварлық мемлекеттердің Константинопольде Никеялық сенімге басымдық бергеннен кейін Ариандыққа бейімділігі жатады: Бургундиялықтар 516 жылға дейін, вандалдар 534 жылға дейін, остготтар 553 жылға дейін, суэбтер 560-жылдарға дейін, вестготтар 587 жылға дейін және Ломбардтар 652 жылға дейін мерзім-мерзіммен. Ариандықты қабылдау осы мемлекеттердің билеушілерін Константинопольдің діни даулары мен саяси бастамаларынан қорғады, сонымен қатар олардың көпшілігі үшін католиктерге қарағанда одан бейімді болды. Шығыс (Византия) императорлары екі рет өз шіркеуін Батыс (Рим-католик) шіркеуімен саяси мақсаттармен біріктірді, бірақ бұл бірігу ұзаққа соқпады. 1274 жылы Лионның екінші кеңесінде император Михаил VIII Папалыққа қарсыластарын, әсіресе Анжудың Карл I-нің Империяны қайта басып алу жоспарларын бақылауға алу үшін Папалықты ынталандыруға тырысты. Бірақ бұл одақ Константинопольде кеңінен қабылданбады және 1285 жылы Михаил мен Карл қайтыс болғаннан кейін Блачерна кеңесінде күшін жойды. 1438-39 жылдары Феррара/Флоренция кеңесінде император Иоанн VIII Османдық шапқыншылықтың қаупімен келіссөздер жүргізді, бірақ одақ келісіміне Константинопольде қайтадан қарсылық көрсетілді және тек 1452 жылдың желтоқсанында, Иоаннның өлімінен төрт жыл өткен соң және Константинопольдің құлауына бірнеше ай қалғанда ғана Киевтің Исидор жариялады. Керісінше, Осман сұлтандарының «Рим императорлары» ретіндегі саясаты (яғни сол кездегі тілмен айтқанда, Шығыс православиелік христиандардың) Римнен Православие шіркеуінің тәуелсіздігін қолдады және діни сепаратизмді бақылау үшін реформаларды жақтады, мысалы, 1557 жылы Сербияның Печ патриархатын қайта жаңғырту. Бұл саясаттың бастапқы құралы болған Геннадий Схоларий 1440-1450 жылдары Шығыс және Батыс шіркеулерінің бірігуіне қарсы болды. Империя мен христиан дінінің байланысы ұзаққа созылған мұра қалдырды: бүгінгі күнге дейін Рим – католик шіркеуінің, ал Константинополь (Истанбул) – Шығыс православие шіркеуінің ішінде кеңінен танылған «біріншілердің бірі» мәртебесіне ие Экуменикалық патриархаттың орталығы болып табылады. 2018 жылы Украина Православ шіркеуінің автокефалиясы мәселесі бойынша келіссөздер Ресей Православ шіркеуінің Экуменикалық патриархатпен толық рухани байланысын бір жақты түрде үзуіне байланысты Мәскеу мен Константинополь арасында схизмаға әкелді. 1996 жылы Эстонияның Апостольдық православие шіркеуіне қатысты ұқсас схизма болды, бірақ 2018 жылғыдан айырмашылығы, ол бірнеше айдан кейін шешілді. Империямен байланыс Осман империясының мұрасы арқылы исламға да таралады. Стамбул 1923 жылға дейін соңғы жарты мыңжылдықтың жалғыз мойындалған халифатының ордасы болды және бұрынғы Рим императорлық сарайының орналасқан жеріне жақын Топкапы сарайында Мұхаммедтің қалған мүліктерін қасиетті сенім ретінде сақтайды.

Since the 4th century and particularly since the Edict of Thessalonica in 380, the defense and promotion of Christianity has been a key driver of Imperial identity. After that date, the territorial scope of the Empire or any of its continuating entities has never exactly coincided with that of Christendom, and the discrepancies led to enduring conflicts of legitimacy. The most consequential of these was the East West Schism, which crystallized in 1054 as a consequence of longstanding fights over governance and jurisdiction (known as ecclesiastical differences) and over doctrine (theological differences), and can be fairly viewed as a delayed effect of the problem of two emperors arising from the creation of the Carolingian Empire in 800. Earlier examples include the preference of several barbarian kingdoms during the Migration Period for Arianism after the competing Nicene Creed had regained dominance in Constantinople: the Burgundians until 516, Vandals until 534, Ostrogoths until 553, Suebi until the 560s, Visigoths until 587, and Lombards intermittently until 652. The adoption of Arianism protected these kingdoms' rulers from the religious disputes and policy initiatives of Constantinople, while being more acceptable to their majority Catholic subjects than paganism. On two occasions, the Eastern (Byzantine) Emperors reunited their church with its Western (Roman Catholic) counterpart, on political motivations and without durable effect. At the Second Council of Lyon in 1274, Emperor Michael VIII aimed to appease the Papacy to keep his Frankish adversaries in check, particularly Charles I of Anjou's plans to re invade the Empire; the union was never widely accepted in Constantinople, and was reversed at the Council of Blachernae in 1285 after both Michael and Charles had died. At the Council of Ferrara/Florence in 1438–39, Emperor John VIII negotiated under the threat of Ottoman conquest, but the union agreement was again resisted in Constantinople and only proclaimed by Isidore of Kiev in December 1452, four years after John's death and too late to prevent the fall of Constantinople a few months later. Conversely, the Ottoman Sultans' policies as self proclaimed Emperors of the Romans (i. e. in the language of the time, of the Eastern Orthodox Christians) supported the independence of the Orthodox Church from Rome and occasionally favored reforms to keep religiously inspired separatism in check, e. g. the revival of the Serbian Patriarchate of Peć in 1557. The initial instrument of that policy, Gennadius Scholarius, had been a prominent opponent of the union of the Eastern and Western churches in the 1440s and early 1450s. The link between Empire and Christianity has a durable legacy: to this day, Rome remains the seat of the Catholic Church, and Constantinople (Istanbul) that of the Ecumenical Patriarchate with a widely recognized status of primus inter pares within the Eastern Orthodox Church. In 2018, the negotiations over autocephaly of the Orthodox Church of Ukraine led to a schism between Moscow and Constantinople as the Russian Orthodox Church unilaterally severed full communion with the Ecumenical Patriarchate. A similar schism had occurred in 1996 over the Estonian Apostolic Orthodox Church, but unlike in 2018 it was resolved after a few months. The Imperial connection extends, through the legacy of the Ottoman Empire, to Islam as well. Istanbul was also until 1923 the seat of the only widely recognized Caliphate of the last half millennium, and keeps most of the surviving Relics of Muhammad as the Sacred Trust in Topkapı Palace, close to the location of the former Roman Imperial palace.

1204 жылға дейін Рим / Византия империясы

Рим және Византия империялары арасындағы үздіксіз сабақтастық бар, сондықтан біріншісінің аяқталып, екіншісінің басталуы негізінен тарихи-ғылыми конвенция мәселесі болып табылады. Византиялықтар өздерін римдіктер деп атады, тіпті 7 ғасырда грек тілін мемлекеттік тіл ретінде қабылдағаннан бұрын да, кейін де. Дәстүрлі Батыс Еуропа тарихнамасы Византия империясының 395 жылы Теодосий I-нің шығыста Аркадиймен, ал батыста Гонориймен ауыстырылуымен басталғанын сақтайды. Балама конвенциялар Римнен Византияға өтуді 330 жылы императорлық астананың Римнен Константинопольге көшірілуімен немесе Гераклий билігімен, яғни соңғы антик кезеңнің аяқталуымен байланыстырады. Византия империясы көптеген саяси дүрбелеңдерге тап болса да, 7-ші және 11-ші ғасырдың соңында аумағы қысқарған кезеңдерді бастан өткерсе де, 1204 жылға дейін оның орталық және маңызды билік ордасы Константинополь басып алынбағандықтан, сөзсіз институционалдық сабақтастықты сақтады. Керісінше, сол кезеңде империя құрамына кірмей қалған Шығыс Жерорта теңізі аймақтарында императорлық заңдылыққа қатысты ешқандай талас туындамады. Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы аварлар мен славяндар, ал Левант және Солтүстік Африкадағы сасанидтер мен мұсылмандар әр түрлі басқару жүйелеріне ие болды және римдіктер ретінде танылуға ниеттері болмады. Бұл, көптеген әрекеттеріне қарамастан, императорлық астананы жаулап ала алмауына байланысты болуы мүмкін, өйткені 1453 жылдан кейін Осман сұлтандары императорлық титулға таласқан.

Болгария империясы

1204 жылға дейінгі кезеңде Шығыстағы жалғыз маңызды императорлық талап 913 жылы туды, осы кезде Болгария билеушісі Ұлы Симеон I Константинополь патриархы мен императорлық регент Николай Мистикоспен Византия астанасының сыртында «Барлық болгарлар мен римдіктердің императоры және автократы» (қазіргі тілде Car i samodǎržec na vsički bǎlgari i gǎrci) деп танылды. 914–927 жылдар аралығындағы он жылдық императорлық талас және басқа да дау-жанжалдарға байланысты Византия-Болгария соғысымен өтті. Болгария монархы 924 жылы Византия императоры Романос I Лакапеноспен «Болгария императоры» (basileus tōn Boulgarōn) ретінде мойындалды, базилей (контекстке қарай патша немесе император деп аударылатын грек сөзі) «Римдіктерге» билік беру құқығын бермесе, императорға тең дәрежелі емес еді. Константинополь болгар монархының базилейлік мәртебесін және болгар патриархының патриархалық мәртебесін 927 жылы тұрақты бейбітшілік орнатылғанда және болгар-византиялық династиялық некеге қол қойылғанда қайта растады. Болгария Осман империясының билігіне өткенге дейін болгар монархтары «царь» (Цезарь) атағын пайдаланды. Екінші Болгария империясы кезінде 14 ғасырғы әдеби шығармаларда сол кездегі астана Тарново, қазіргі Великий Тарново Рим мен Константинопольдің мұрагері ретінде бейнеленді. Болгариялық замандастар қаланы «Царевград Тарнов» деп атады, бұл Тарновоның императорлық қаласы, ол кезде Константинополь үшін қолданылған болгар тіліндегі атау, Цариградты еске түсіреді.

Төртінші крест жорығы және оның салдары

Төртінші крест жорығы және 1204 жылы Константинопольді талан-таражға салу Шығыс Рим / Византия империясы тарихындағы маңызды үзіліс болды және империяның заңдылығына қатысты фрагментация мен бәсекелестік талаптардың кезеңін ашты. Крест жорығы (латын) басқыншылары империяның көп бөлігін ресми келісім-шарт арқылы бөлісті, оған сәйкес Константинопольдің Латын империясының тікелей билігі қаладан асып кетпеді. Оған боғаз және оның жақын аймақтары, мысалы, Адрианополь мен Никомедия кірді, бірақ Салоника мен Никея кірмеді. Бұрынғы империяның басқа аумақтары Латын крестоносцтарымен жаулап алынбады және бұрынғы (грек) империясының әртүрлі өкілдерінің билігінде қалды. Осы фрагментациядан пайда болған бірнеше мемлекет әртүрлі себептермен бұрынғы империяның заңды мұрагері екенін мәлімдеді: Латын империясы императорлық астананы бақылады; Трапезунд империясының билеушілері бұрынғы императорлық Комненос әулетінен шықты; Эпир деспоты (бір қысқа мерзімге Салоника империясы) Ангелос әулетінен шықты, бірақ олар 1248 жылы Никеяның жоғары билігін мойындап, императорлық талаптан бас тартты; Никея империясы 1206 жылы патриархатты табысты түрде иеленді және одақтарды тиімді басқару және 1261 жылы Константинопольді қайтарып алу арқылы жеңіске жетті.

Константинопольдің латын империясы

Латын империясының өзінің императорлық мұрагерлік тізбегі болды, бастапқыда Фландрия үйі, кейін француз Куртенэй үйі билік құрды. 1204 жылғы оқиғаның салдарынан қала ешқашан толыққанды қалпына келмегендіктен, империя құрылғалы тұра қиындыққа тап болды. Теориялық тұрғыдан басымдыққа ие болғанына қарамастан, Латын империясы шығыс халықтары латын немесе франк деп атаған крестоносшы мемлекеттері арасында да саяси үстемдікке қол жеткізе алмады. 1261 жылы Константинопольден қуылғаннан кейін, оның титулды императорлары кейде қазіргі Грекияның аймақтарындағы жерлерге билік етті. Жак де Бо 1381-1383 жылдары Ахея князьдығын басқарды және Латын императорлық титулына соңғы талапкер болды.

Византияның соңғы дәуірі

Палеологтар әулеті 1261 жылы Константинопольді қайта басып алғаннан бастап 1453 жылы Осман империясының жаулап алуына дейін Рим империясының дәстүрлерін жалғастырды. Осы кезеңде империя едәуір кішірейді, соңында ол тек императорлық қала және Пелопоннес (кейін Морея деп аталды) болды, оның көп бөлігі императордың ұлдарының бірі деспот титулымен тікелей басқаруында болды. Осы императорлық мұрагерлік желісі 1453 жылы тоқтады; Морея деспоты одан кейін бірнеше жылға созылды, 1460 жылы Осман империясы оны жаулап алғанға дейін, бірақ сол кездегі билеушілері императорлық билікке таласпады.

Сербия империясы

1345 жылы сербия королі Стефан Душан өзін император (царь) деп жариялады және 1346 жылы Пасха күні Скопьеде жаңадан құрылған сербиялық патриарх, сондай-ақ Бүкіл Болгария патриархы және Охрид архиепискобы оған таж кигізді. Оның императорлық атағын, басқалармен қатар, 1330 жылғы Велбажд шайқасынан кейін күші әлсіреген Болгария империясы мойындады, бірақ Византия империясы мойындамады. Сербияда "Сербтер мен римдіктердің императоры" (соңғы жеңілдетілген түрінде; цар Срба и Римљана / car Srba i Rimljana қазіргі серб тілінде) атағын Стефан Душанның ұлы Стефан Урош V 1371 жылы қайтыс болғанға дейін пайдаланды. Дюшанның жартылай бауыры Симеон Урош, содан кейін оның ұлы Йован Урош, Тесалияда династия ретінде билік еткен кезде, соңғысы 1373 жылы тақтан бас тарғанға дейін осы атақты қолданды.

Трапезонт империясы

Трапезунд империясы – 13 ғасырдың басында құлдыраған мемлекеттердің бірі. Ол 1461 жылы Осман империясының жаулап алуына дейін өмір сүрді. Оның Комненос әулетінен шыққан билеушілері Константинопольдегілермен бәсекелесіп, императорлық титулды өздеріне тағайындады, бірақ халықаралық деңгейде мойындалмады. Қара теңіздің Қырым жағалауында орналасқан Феодор княздығы 1475 жылы ғана Осман империясының билігіне бағынды. Оның билеушілерінің өзін Рим императорлары деп жариялағандығына ешқандай дәлел жоқ.

Андреас Палеологостың үлестерін беру

Андреас Палеолог, соңғы Византия императоры Константин XI Палеологтың туысы және Палеологтар әулетінің басшысы, 1483 жылы өзін Константинополь императоры деп жариялады. Баласы болмаған болуы мүмкін, ол 1494 жылы өзінің императорлық құқығын Франция королі Карл VIII-ге сатты. Францияның келесі патшалары осы құқықты 1566 жылға дейін, Карл IX-қа дейін сақтап келді, содан кейін ол қолданыстан шықты. Карл IX Византия императорлық атағының «патша атағынан артық емес, тіпті одан да жағымды әрі әдемі» екенін жазды. 1502 жылы өсиетінде Андреас Палеолог өзі тағайындаған императорлық құқығын тағы да Фердинанд II Арагондыққа және Изабелла I Кастилиялыққа берді. Оның сол жылы қайтыс болуына байланысты Византия тағына көптеген үміткерлер пайда болды, және ғасырлар өте келе олардың талаптары одан да күмәнді бола берді. 1612 жылы Палеологтар әулетінен таратынын мәлімдеген Мантуя герцогы Карл I Гонзага Константинопольді қайтарып алу ниетін білдірді, бірақ Мани түбегінде көтеріліс тудырып, ол 1619 жылға дейін жалғасты.

Осман империясы 1453 жылдан кейін

1453 жылы Константинополь құлағаннан кейін Мехмед II өзін Рим императоры деп жариялады: Кайсер-и Рум, сөзбе-сөз «Римдіктердің Цезары», араб, парсы және түрік елдеріндегі бұрынғы Византия императорларының дәстүрлі атағы. 1454 жылы ол католицизмнің және Сұлтанның еуропалық жауларының бейтарап емес қарсыласы Геннадий Шоларийді Константинопольдің Экуменикалық Патриархы және Рим Миллетинің этнорхы (миллетбаши) ретінде, яғни Империядағы грек православ христиандарының басшысы ретінде ресми түрде бекітті. Геннадий өз кезегінде Мехмедтің императорлық мұрагерлік туралы талабын қолдады. Мехмедтің бұл талабының негізі Константинопольдің Рим империясының заңды орталығы екендігінде болды, өйткені ол 1204–1261 жылдар аралығы ескерілмесе, мың жылдан астам уақыт бойы солай болған. Сол замандағы ғалым Георгий Трапезундтық: «Рим империясының орталығы – Константинополь және кім Рим императоры болып табылады және болып қала береді, ол – бүкіл әлемнің императоры» деп жазды. Осман әулеті мен Византия императорлық отбасылары арасындағы бұрынғы одақтарға сілтеме жасайтын қосымша, бірақ күмәнді заңдылық туралы да талас болды. Византиялық принцесса Теодора Кантакузина Орхан I-нің әйелдерінің бірі болған, ал Мехмедтің Иоанн Целепес Комненнің ұрпағы екенін айтатын, расталмаған, бірақ кең таралған әңгіме бар. Оның Рим императоры екеніне ешкім күмән келтіре алмайды. Империяның орнын қолында ұстаған адам заңды император; және Константинополь – Рим империясының орталығы. Оның Италияға жасаған жорығы 1480 жылы Отранто қаласын басып алумен басталды, бірақ 1481 жылдың 3 мамырында Мехмедтің күрт қайтыс болуымен тоқтатылды. Оның кейінгендері бұл әрекетті қайтадан бастаған жоқ. Олар бірнеше рет (бірақ ешқашан сәттілікке жете алмаған) Императорлық Рим титулына талас жасаған қарсыластардың астанасын басып алуға тырысты, 1529 жылы Венаны алғашқы рет қоршауға алып, 1683 жылы екінші рет қоршады. Рим/Византия империясының заңды мұрагері болу Сұлтандықтың өзіндік ерекшелігінің бір бөлігіне айналды, оның түрік және мұсылман мұрасымен бірге, бірақ бұл мәселені Батыс бақылаушылары көбінесе ескермейтін. Түрік ғалымы Ф. Асли Эргулдің сөзінше:

After the fall of Constantinople in 1453, Mehmed II declared himself Roman Emperor: Kayser i Rum, literally "Caesar of the Romans", the standard title for earlier Byzantine Emperors in Arab, Persian and Turkish lands. In 1454, he ceremonially established Gennadius Scholarius, a staunch antagonist of Catholicism and of the Sultan's European enemies, as Ecumenical Patriarch of Constantinople and ethnarch (milletbashi) of the Rum Millet, namely Greek Orthodox Christians within the Empire. In turn, Gennadius endorsed Mehmed's claim of Imperial succession. Mehmed's claim rested principally with the idea that Constantinople was the rightful seat of the Roman Empire, as it had been for more than a millennium even if the 1204–1261 period is subtracted. Contemporary scholar George of Trebizond wrote that "the seat of the Roman Empire is Constantinople and he who is and remains Emperor of the Romans is also the Emperor of the whole world". An additional though questionable claim of legitimacy referred to the past alliances between the Ottoman dynasty and Byzantine Imperial families. Byzantine Princess Theodora Kantakouzene had been one of the wives of Orhan I, and an unsupported but widespread story portrayed Mehmed as a descendant of John Tzelepes Komnenos. No one can doubt that he is emperor of the Romans. He who holds the seat of empire in his hand is emperor of right; and Constantinople is the centre of the Roman Empire.|author=George of Trebizond

Mehmed's imperial plans went further and aimed at conquering Rome itself, thus reuniting the Empire in a way it hadn't been for nearly eight centuries. His Italian campaign started in 1480 with the invasion of Otranto, but was cut short by Mehmed's sudden death on 3 May 1481. None of his successors renewed that endeavor. Instead, they repeatedly (albeit never successfully) attempted to conquer the capital of the rival contenders to the Imperial Roman title, with a first siege of Vienna in 1529 and a second one in 1683. Being the rightful heir of the Roman/Byzantine Empire became part of the identity of the Sultanate, along with its Turkish and Muslim heritage, even though that dimension was played down by Western observers. According to Turkish scholar F. Asli Ergul:

Additionally, over the centuries, many Greeks abandoned Orthodoxy and embraced Islam, to the point that today, in part because of the intermingling of ethnic Greeks with Turks in the Ottoman Empire, genetic studies have found that modern Turks are closer, genetically, to Mediterranean and Middle Eastern people than to Central Asians.

Сонымен қатар, ғасырлар бойы көптеген гректер православие дінінен бас тартып, исламды қабылдады, сондықтан бүгінде, түрік империясындағы этникалық гректер мен түріктердің араласуына байланысты, генетикалық зерттеулер қазіргі түріктердің генетикалық жағынан Жерорта теңізі және Таяу Шығыс халқына қарағанда Орталық Азия халқына жақын екенін көрсетті.

Саяси бөлшектеу және императорлық үстемдік

5-ғасырдың басында Батыс Рим империясы, 3-ғасырдағы дағдарыс кезінде Агри Декуматтардың жоғалуына қарамастан, ең үлкен аумақтық көлеміне жақын болды, бірақ римдік билік әлсіз болды және көптеген аймақтарда халық азайып кетті. Ғасырдың басында империя Ұлыбританиядан шығып, оны англосаксон қоныстануына ашты. Шетелдік шабуылдардың күшеюі герман және басқа этностық топтардың тұрақты қоныстануына әкелді, олар бірте-бірте автономияға ие болды, кейде Батыс империясы оларды келісімшарт (foedus) арқылы мойындады немесе тіпті қолдады, және көбінесе жаңа жаулаулар арқылы кеңейді. Вандалдар 406 жылы Рейнді, 409 жылы Пиренейді, 428 жылы Гибралтар бұғазын кешіп, 5-ғасырдың ортасына қарай Солтүстік Африка мен Батыс Жерорта теңізіндегі аралдарда Вандалдар патшалығын құрды; суэбтер бастапқыда вандалдармен бірге жылжып, 409 жылы Батыс Иберия патшалығын құрды; визиготтар патшалығы 418 жылы Гаронна аңғарында келісімшарт арқылы құрылды және көп ұзамай Иберия түбегіне кеңейді; алеманндар Эльзасқа және одан әрі, Агри Декуматтардағы бастапқы базасынан кеңейді; 440 жылдары Бургундия патшалығы Рон маңында құрылды; 457 жылы Сесонның автономиялық патшалығы Римнің әскери қолбасшылары Сена мен Сомма өзендері арасында құрылды; соңғысы, франктар, 358 жылы Рейннің солтүстігінде император Юлианмен келісімшарт жасаған, қазіргі Бельгия және Солтүстік Францияға кеңейді. Нәтижесінде, 476 жылы әскери қолбасшы Одоакр соңғы Батыс императоры Ромул Августулды тақтан құлатқанда, оның тікелей билігі Италияның қазіргі солтүстік шекарасынан асып кетпеді. Тағы бір әскери басшы, Юлий Непос, Ромул Августулдың алдыңғысы, Далмацияда аумақ иеленді және 480 жылы өлтірілгенге дейін императорлық атағын сақтады. Символдық әрекет ретінде, кейінгі тарихшыларды қызықтырған Одоакр Ромул Августулдың императорлық регалиясын Константинопольдегі Шығыс императоры Зенонға қайтарды. Бұл Италиядағы императорлық биліктің аяқталуын білдірмейді, керісінше Одоакр Зенонның билігін мойындады және толық тәуелсіздікке таласпады. Бұрынғы foederati басшылары сияқты, ол король (Rex) атағын қабылдады және қалған императорлардың атынан билік жүргізді, атап айтқанда Зенон және Юлий Непос, соңғысы тірі болғанда. Бұл тәртіпті Ұлы Теодорих сақтады, ол 493 жылы Одоакрды жеңіп, өлтіріп, Италия королі болды. Саяси шекаралар 5- және 6-ғасырларда өзгеріп тұрды. Кловис I, франктар королі (511 ж. қайтыс болды), Алеманнияны, Сесон патшалығын және Пиренейдің солтүстігіндегі визиготтар патшалығының көп бөлігін бағындырды, ал оның ұлдары 534 жылы Бургундия патшалығын бағындырып, үлкен Франция патшалығын құрды, ол меровингтер әулетінің әртүрлі мүшелері арасында бөлініп отырды. Осы уақытта Шығыс императоры Юстиниан I Оңтүстік Испанияда, Солтүстік Африкада және әсіресе Италияда тікелей императорлық билікті қалпына келтірді, олар қатал Готика соғысы (535–554) кезінде қайта бағындырылды. Кейінірек 6-ғасырда император Морис Кловистің меровингтер әулетінің мүшесі Гундоальдты франк патшалығына талап етуіне демеу берді, ол 585 жылы Сен-Бертран де Коммингсте сәтсіз аяқталды. Империяның тікелей әскери қолжетімділігінен тыс болғанымен, Франкия 6-ғасыр бойы Константинопольдің билігін мойындады. 508 жылдың басында Турда өткен салтанатта Кловис император Анастасий I жіберген белгілерді алды, бұл оның империяға консул ретінде қызметін растады. Сол сияқты, 6-ғасырдың басында әлі де тәуелсіз Бургундия королі Гундобад, ариан болғанына қарамастан, императордың атынан Magister militum болды. Gesta pontificum Autissiodorensium, Auxerre епископтары туралы ақпарат жинағы, алғаш рет 9-ғасырдың соңында құрастырылған, Дезидерийге дейін (621 ж. қайтыс болды), "Фокас пен Гераклий билік еткенде" (imperantibus Foca, atque Heraclio) епископ ретінде Рим императорына сілтеме жасайды. Визиготтар патшалығында мұндай құрмет болған жоқ. Крис Уикхэм визиготтар королі Эврик (466–484) "Галлиядағы 'варварлық' саясаттың алғашқы ірі билеушісі, Гезериктен кейін империядағы екінші толық автономиялық саяси практикаға ие болды, оған римдік адалдықтың қалдықтары әсер етпеді" деп сипаттайды. Бір жарым ғасырдан кейін, 620 жылдары Севильялық Исидор визиготтар патшалығы үшін, 587 жылы Рекард I-нің христианды қабылдауымен католик монархиясы, Шығыс Рим империясымен тең мәртебедегі христиан монархиясының көрінісін жасады, бұл кейінгі Батыс Еуропаның саяси ойлауына үлкен әсер етті. Батыстағы императорлық билік 6-ғасырдың соңынан бастап әлсіреп кетті. Ұлыбританияда, сирек құжаттардан көрінетіндей, римдік билік ең болмағанда алыс естелік болды. Франкияда, меровингтер жаңғыру кезеңінде, 7-ғасырдың басында Хлотар II және Дагоберт I тұсында императорлық биліктің мойындалуына қатысты сілтемелер жоғалып кетті. Иберия түбегінде визиготтар королі Суинтила 625 жылы Оңтүстік Испаниядан соңғы императорлық күштерін қуды. Италияда 568 жылы ломбардтар басып кірді, нәтижесінде құрылған ломбардтар патшалығы империяға қарсы болды, оның аумақтық іздері бірте-бірте азайды.

By the start of the 5th century, the Western Roman Empire remained close to its maximum territorial extent, notwithstanding the loss of the Agri Decumates during the crisis of the Third Century, but Roman rule had become fragile and many areas were depopulated. In the early years of the century, the Empire withdrew from Great Britain, leaving it open to Anglo Saxon settlement. Mounting foreign incursions soon resulted in permanent settlement of Germanic and other ethnic groups into territories that became gradually autonomous, were sometimes acknowledged or even encouraged by treaty (foedus) by the Western Empire, and often embarked on expansion by further conquest. The Vandals crossed the Rhine in 406, the Pyrenees in 409, the Strait of Gibraltar in 428, and established the Vandal Kingdom in Northern Africa and the Western Mediterranean islands by the mid 5th century; the Suebi, initially moving alongside the Vandals, established their Western Iberian kingdom in 409; the Visigothic Kingdom was initially established by treaty in 418 in the Garonne Valley, and soon expanded into the Iberian Peninsula; the Alemanni expanded into Alsace and beyond, from their initial base in the Agri Decumates; in the 440s, the Kingdom of the Burgundians was established around the Rhone; an autonomous Kingdom of Soissons was carved out from 457 by Roman military commanders between the Seine and Somme rivers; last but not least, the Franks, which had been established north of the Rhine in 358 by treaty with Emperor Julian, expanded into what is now Belgium and Northern France. As a consequence, when the last Western Emperor Romulus Augustulus was deposed by military commander Odoacer in 476, his direct rule did not extend much beyond the current Northern borders of Italy. Another military leader, Julius Nepos, briefly Romulus Augustulus's predecessor, held territory in Dalmatia and kept the Imperial title until his assassination in 480. In a symbolic act that would fascinate later historians, Odoacer sent back the Imperial regalia or accessories of Romulus Augustulus to the Eastern Emperor Zeno in Constantinople. Far from signaling the end of imperial rule in Italy, this meant that Odoacer acknowledged Zeno's overlordship and did not claim full sovereignty. Like previous foederati leaders, he adopted the title of King (Rex) and ruled in the name of the remaining Emperors, namely Zeno and also Julius Nepos while the latter was still alive. This arrangement was kept by Theodoric the Great, who vanquished and killed Odoacer in 493 and replaced him as King of Italy. Political boundaries kept moving in the later 5th and 6th centuries. Clovis I, king of the Franks (d. 511), conquered Alemannia, the Kingdom of Soissons and most of the Visigothic Kingdom north of the Pyrenees, and his sons conquered the Kingdom of the Burgundians in 534, thus creating a vast kingdom of Francia, which was periodically divided between various members of the Merovingian dynasty. Meanwhile, Eastern Emperor Justinian I reestablished direct Imperial rule in Southern Spain, North Africa and especially Italy, reconquered during the hard fought Gothic War (535–554). Later in the 6th century, Emperor Maurice sponsored Gundoald, a member of Clovis's Merovingian dynasty, in his claim to the Frankish kingdom, which ended unsuccessfully in 585 at Saint Bertrand de Comminges. Even though it was out of the Empire's direct military reach, Francia kept acknowledging the overlordship of Constantinople throughout the 6th century. At a ceremony in early 508 in Tours, Clovis received the insignia sent by Emperor Anastasius I which established his service to the Empire as Consul. Similarly, in the early 6th century, King Gundobad of the still independent Burgundians, despite being an Arian, was Magister militum in the name of the Emperor. The Gesta pontificum Autissiodorensium, a compendium of information about the Bishops of Auxerre first compiled in the late 9th century, keeps referring to the reigning Roman Emperor up to Desiderius (d. 621), listed as bishop "in the reigns of Phocas and Heraclius" (imperantibus Foca, atque Heraclio). No such deference appears to have existed in the Visigothic Kingdom at the same time. Chris Wickham portrays the Visigothic king Euric (466–484) as "the first major ruler of a 'barbarian' polity in Gaul the second in the Empire after Geiseric to have a fully autonomous political practice, uninfluenced by any residual Roman loyalties." A century and a half later in the 620s, Isidore of Seville articulated for the Visigothic Kingdom, by then a Catholic monarchy following the conversion of Reccared I in 587, a vision of Christian monarchy on an equal status with the Eastern Roman Empire that would have seminal influence on later Western European political thinking. Imperial rule in the West eroded further from the late 6th century. In Britain, to the extent discernible from scarce documentation, Roman rule was at best a distant memory. In Francia, references to Imperial overlordship disappear at the time of Merovingian renewal in the early 7th century under Chlothar II and Dagobert I. In the Iberian Peninsula, the Visigothic King Suintila expelled the last Imperial forces from Southern Spain in 625. In Italy, the Lombards invaded in 568, and the resulting Kingdom of the Lombards was hostile to the Empire whose territorial footprint shrunk gradually.

Паптық тірек

Рим папасы империя идеясының Батыста қайта жаңғыруының құралы болды. Рим Готика соғысының (535–554) салдарынан Константинопольден оқшауланып, императорлық таңдаулардың Ровеннаны Римге басымдық беруі және 568 жылы Италияға Ломбардтардың басып кіруі, Равенна мен Сицилиядағы негізгі императорлық бекіністермен байланысын шектеді. 608 жылы салынған Рим форумындағы Фока бағанасы, Римдегі (шығыс) императорлық биліктің соңғы монументалды көрінісі болып саналады. 649 жылы дәстүрге қайшы, Папа Мартин I императордың бекітуін күтпей сайланды және тағайындалды. Констанс II ғасырлар бойы Римге келген соңғы (шығыс) император болды (663), және Константинопольді безендіру үшін қалған ескерткіштердің бір бөлігін тонады. Осы аралықта, түрлі себептерге байланысты, католицизм батыс елдерінде ариандықтан жеңіске жетті: 587 жылы Рекард I-нің дінге өтуімен Визиготтар Иберия түбегінде, ал 652 жылы король Ротари қайтыс болғаннан кейін Ломбардтар Италияны басып алды. Папа Григорий I (590–604) батыстағы христиан дінінің басшысы ретінде папалық биліктің негізін қалады, тіпті сол кезде Константинопольмен бәсекелесетін императорлық биліктің баламалы тұжырымы болмағанына қарамастан. Император Лев III Исаврдың 726 жылдан бастап иконаға қарсы күреске шақыруы, Шығыс империясы мен Папалық арасындағы жарылысты күшейтті. Папа Григорий II иконаға қарсы күресті императорлық ерестіктердің соңғысы деп қарады. 731 жылы оның ізбасары Папа Григорий III Римде синод ұйымдастырды, онда иконаға қарсы күрес экскоммуникациямен жазаланатыны жарияланды. Лев III 732/33 жылдары Италияның оңтүстігіндегі және Сицилиядағы барлық папалық иеліктерін тәркіледі, сондай-ақ Салоника, Коринф, Сиракуза, Реджио, Никополис, Афина және Патра епископтықтарын папалық юрисдикциядан алып, Константинополь патриархының қарамағына берді. Бұл, іс жүзінде, иеліктіктерді бағалау актісі болды: ол Оңтүстік Италиядағы императорлық билікті нығайтты, бірақ Равенна экзархатының құлауына кепілдік берді, ол көп ұзамай Ломбардтардың қолынан құлады. Нәтижесінде, папалық билік "империядан қуылды". 741 жылы Папа Захарий византиялық билеушіге сайланғанын хабарлаған немесе олардың мақұлдауын сұраған соңғы папа болды. Папаларға зайырлы билікпен қарым-қатынастарын жеделдетіп қайта қарастыру қажет болды. Ломбардтардың көрші патшалары еретик болмағанымен, олар көбінесе жауырық болды. Күшті және алыс Франктар, Империяның одақтастары болғандықтан, ықтимал қорғаушылар ретінде баламалы нұсқаны ұсынды. 739 жылы Григорий III Ломбардтардың патшасы Лиутпрандтан қорғаныс іздеп, Карл Мартелге алғашқы елшілігін жіберді, бірақ Франк күшті адамы бұрын Лиутбрандтың одақтасы болған және 737 жылы оның ұлын салтанатты түрде асырап алуын сұраған. Папалық соңғысымен, 741 жылдың қазан айында Карлдан кейін ағасы Карломанмен бірге (қоғамдық өмірден шығып, 747 жылы монах болды) патшалық құрған Ұзын Пипинмен сәттірек болды. Папа Захарий Равенна экзархатына қарсы Ломбардтардың соңғы науқанымен ықпалдасты, оның 751 жылдың ортасында құлауы Византияның Орталық Италиядағы билігінің аяқталуын білдірді. Ол Францияның билеуші элитасымен Майнц архиепискобы Бонифаций және Вюрцбург пен Фулрадтың Бурхарды сияқты басқа дін қызметкерлері арқылы байланыста болды. 751 жылдың наурыз айында ол соңғы Меровинг патшасы Хилдерик III-ті тақтан түсіруге кірісті, содан кейін Пипин Сойссонда Франция патшасы ретінде тағайындалды. 754 жылы Захарийдің ізбасары Папа Стефан II Альп тауларының солтүстігіне алғашқы папалық сапар жасады, Понтионда Пипинмен кездесті және оны 28 шілдеде Сент-Дениде патша етіп майлады, француз патшаларын таққа отырғызу рәсімдерінің үлгісін қалыптастырды. Стефан Пипиннің ұлдары Карл мен Карломанды майлау арқылы, Пипиннің ұрпағы емес кез келген адамды патша етіп сайлауға тыйым салу арқылы және "франк ұлты барлық ұлттардан жоғары" деп жариялау арқылы Каролингтер әулетін одан әрі заңды етті. Бұл 756 жылы Пипиннің сыйға тартуына себеп болды, бұл келесі он бір ғасыр бойы Папа мемлекеттеріне Папалардың билігін нығайтты. Кейін 773–774 жылдары Пипиннің ұлы және мұрагері Карл Ұлы Италияның Ломбард патшалығын жаулап алды.

The Roman Papacy was to become the instrument of the Imperial idea's revival in the West. Rome was increasingly isolated from Constantinople following the devastations of Gothic War (535–554), subsequent imperial choices to favor Ravenna over Rome, and the Lombard invasion of Italy starting in 568, which limited its communications with the main imperial outposts in Ravenna and Sicily. The Column of Phocas on the Roman Forum, dedicated in 608, counts among the last monumental expressions of (eastern) imperial power in Rome. In 649, in breach of tradition, Pope Martin I was elected and consecrated without waiting for imperial confirmation. Constans II was the last (eastern) emperor to visit Rome for centuries, in 663, and plundered several of the remaining monuments to adorn Constantinople. Meanwhile, and for various reasons, Catholicism finally triumphed over Arianism in the Western kingdoms: in the Visigothic Iberian Peninsula with the conversion of Reccared I in 587, and in Lombard held Italy, after some back and forth, following the death of King Rothari in 652. Pope Gregory I (590 604) established the foundations for the papacy's incipient role as leader of Christianity in the West, even though at the time there was no conception of an alternative imperial authority to be established there in competition with Constantinople. The promotion of iconoclasm by Emperor Leo III the Isaurian from 726 led to a deepening rupture between the Eastern Empire and the Papacy. Pope Gregory II saw iconoclasm as the latest in a series of imperial heresies. In 731, his successor Pope Gregory III organized a synod in Rome which declared iconoclasm punishable by excommunication. Leo III responded in 732/33 by confiscating all papal patrimonies in south Italy and Sicily, and further removed the bishoprics of Thessalonica, Corinth, Syracuse, Reggio, Nicopolis, Athens, and Patras from papal jurisdiction, instead subjecting them to the Patriarch of Constantinople. This was in effect an act of triage: it strengthened the imperial grip in Southern Italy, but all but guaranteed the eventual destruction of the exarchate of Ravenna, which soon occurred at Lombard hands. In effect, the papacy had been "cast out of the empire". Pope Zachary, in 741, was the last pope to announce his election to a Byzantine ruler or seek their approval. The Popes needed to quickly reinvent their relationship to secular authority. Even though the neighboring Lombard kings were no longer heretical, they were often hostile. The more powerful and more distant Franks, which had by and large been allies of the Empire, were an alternative option as potential protectors. In 739, Gregory III sent a first embassy to Charles Martel seeking protection against Liutprand, King of the Lombards, but the Frankish strongman had been Liutbrand's ally in the past and had asked him in 737 to ceremonially adopt his son. The Papacy had more luck with the latter, Pepin the Short, who succeeded Charles in October 741 together with his elder brother Carloman (who withdrew from public life and became a monk in 747). Pope Zachary was pressed into action by the final Lombard campaign against the exarchate of Ravenna, whose fall in mid 751 sealed the end of Byzantine rule in Central Italy. He was in contact with the Frankish ruling elites through the venerable Boniface, Archbishop of Mainz, and other clerics such as Burchard of Würzburg and Fulrad. In March 751 he moved to depose Childeric III, the last Merovingian King, following which Pepin was dedicated as King of France in Soissons. In 754, Zachary's successor Pope Stephen II undertook the first ever papal visit north of the Alps, met Pepin in Ponthion and anointed him as king at Saint Denis on July 28, setting the template for later rites of coronation of French Kings. Stephen further legitimized the Carolingian dynasty by also anointing Pepin's sons Charles and Carloman, by prohibiting the election of any non descendant of Pepin as king, and by proclaiming that "the Frankish nation is above all nations". This in return prompted the Donation of Pepin in 756, cementing the Popes' rule over the Papal States over the next eleven centuries. Subsequently, in 773–774, Pepin's son and successor Charlemagne conquered the Lombard Kingdom of Italy.

Киелі Рим империясы

800 жылы Рождество күні Римде Папа Лев III Карл I-ді таққа отырғызуы, шығыста әлі де бар Рим империясымен үзіліссіздікті орнату мақсатымен жасалды. Константинопольде Афиналық Ирена бірнеше жыл бұрын ұлы, император Константин VI-ны соқыр қылып, тақтан түсірген еді. Әйелдің императорлық атаққа жалғыз ие болуына ешқандай үлгі болмағандықтан, батыстағы сыншылар (мысалы, Алкуин) оны император ретінде танудың орнына, императорлық тақты бос деп қарады. Осылайша, Питер Х. Уилсон айтқандай, "Шарлемагң таққа отырғанда өзін Рим императоры деп санағаны өте мүмкін"; алайда, Шарлемагңның императорлық атағы оған дейінгі Рим императорларының ешқайсысынан өзгеше негізде тұрды, себебі ол Папалықпен серіктестікке тікелей байланысты болды, бұл Папаның таққа отырғызу актісінде көрініс тапты. Осы арада, 802 жылы Византия тағына Никефор I-нің отыруы, франк және византиялық Рим империялары арасындағы заңдылық дауының күшеюін растады, бұл тарихнамада "екі император мәселесі" (неміс тілінде Zweikaiserproblem) деп белгілі. Теофанның айтуынша, Шарлемагң осы дауды Иренаға үйлену арқылы болдырмауға тырысқан, бірақ бұл жоспар орындалмады. Аймақтық даулар келесі жылдары "Pax Nicephori" деп аталатын келіссөздер арқылы шешілді, бірақ Константинопольмен императорлық заңдылық туралы кең ауқымды дау ұзаққа созылды. Шарлемагңның қайтысынан кейін империядағы саяси билік фрагменттенді. Соңғы нәтиже – императорлық мәртебенің Каролинг географиясының ең шығыс ("герман") аймақтарымен байланысуы болды, бірақ бұл бастапқыда айқын болған жоқ және көп уақыт талап етті. 843 жылдан 875 жылға дейін императорлық атақтың иегерлері тек Солтүстік Италияны және бастапқыда Лотарингияның "орталық мемлекетін" басқарды. 875 жылы Рождество күні, Шарлемагңның қайтысынан дәл 75 жыл өткен соң, Батыс Францияның Карл II-сі Римде Папа Иоанн VIII-мен император болып жарияланды және "renovatio imperii Romani et Francorum" ұранын қабылдады, бұл бүгінгі Франция аумағында орналасқан империяның мүмкіндігін көтерді. Карл 877 жылы көп ұзамай қайтыс болды, ал оның мұрагері Карл III барлық Каролинг аймақтарын қысқа мерзімге біріктіре алды, бірақ 888 жылы оның қайтысынан кейін Францияның батыс бөлігінде Каролингтер емес Робертиандар, кейін Капетия әулеті билік құрды. Жеті онжылдықтан астам уақыт бойы императорлардың билігі негізінен Солтүстік Италиямен шектелді, содан кейін Отто I императорлық идеяны жаңғыртты және 962 жылы Рим папасы Иоанн XII оны Римде император болып жариялады. Содан бері барлық императорлардың тегі герман тілінде сөйлейтін елдерде болды (Фредерик II Италияда, Генрих VII Валенсиенде, Карл IV Прагада, Карл V Гентте, Фердинанд I Испанияда, Карл VII Брюсселде, Франциск I Нансиде және Франциск II Флоренцияда туғанына қарамастан). Мың жылдық Киелі Рим империясының тарихында империяның классикалық мұрасын еске түсіруге бірнеше әрекеттер жасалды. Император Отто III 998 жылдан 1002 жылға дейін Римнен билік жүргізді және Папа Сильвестр II-мен серіктестікке отырып, ежелгі Рим институттары мен дәстүрлерін қайта жаңғыртуға тырысты, ол өзінің папалық атын Константин Ұлы дәуірінің эхосы ретінде таңдады. Фридрих II Рим ежелгілігіне қызығушылық танытты, археологиялық қазбаларды демеушілік етті, 1238 жылы Кремонада Кортенуова шайқасындағы жеңісін тойлау үшін римдік стильдегі триумф ұйымдастырды және өзін классикалық бейнеде бейнеледі. Сол сияқты, Максимилиан I 1510-шы жылдардағы "естелік" жобаларында классикалық сілтемелерге ерекше мән берді, оның ішінде Триумф аркасының, Триумф шежіресінің және Үлкен Триумф көлігінің үш монументалды ағаш бедерлері болды.

The coronation of Charlemagne by Pope Leo III, in Rome on Christmas Day 800, was explicitly intended as establishing continuity with the Roman Empire that still existed in the East. In Constantinople, Irene of Athens had blinded and deposed her son Emperor Constantine VI a few years earlier. With no precedent of a woman being sole holder of the imperial title, her critics in the West (e. g. Alcuin) viewed the imperial throne as vacant rather than recognizing her as Empress. Thus, as Peter H. Wilson put it, "it is highly likely Charlemagne believed he was being made Roman Emperor" at the time of his coronation; however, Charlemagne's imperial title rested on a different base from any of the Roman emperors until him, as it was structurally reliant on the partnership with the Papacy, embodied in the act of his coronation by the Pope. Meanwhile, the accession to the Byzantine throne of Nikephoros I in 802 confirmed the conflict of legitimacy between the Frankish and Byzantine incarnations of the Roman Empire, known in historiography as the problem of two emperors (in German, Zweikaiserproblem). According to Theophanes the Confessor, Charlemagne had attempted to prevent that conflict with a project to marry Irene, but this was not completed. The territorial conflicts were addressed in the following years through a series of negotiations known as the Pax Nicephori, but the broader conflict with Constantinople about Imperial legitimacy proved extremely durable. Political authority fragmented within the Empire following Charlemagne's death. The eventual outcome was an association of the Imperial dignity with the easternmost ("German") lands of the Carolingian geography, but that was not self evident at the start and took a long time to happen. From 843 to 875, the holders of the Imperial title only ruled over Northern Italy and, at the start, the "middle kingdom" of Lotharingia. On Christmas Day 875, exactly 75 years after Charlemagne, Charles the Bald of West Francia was crowned Emperor in Rome by Pope John VIII, adopting the motto renovatio imperii Romani et Francorum, which raised the prospect of an Empire centered on what is today France. Charles died soon afterwards in 877, and his successor Charles the Fat only briefly managed to reunite all the Carolingian domains, and after his death in 888 the Western part of Francia was dominated by the non Carolingian Robertians, later the Capetian dynasty. For over seven decades, the Emperors' authority was then mostly confined to Northern Italy, until Otto I revived the Imperial idea and was crowned by Pope John XII in Rome in 962. From then on, all Emperors had dynastic roots in the Germanic speaking lands (even though Frederick II was born in Italy, Henry VII in Valenciennes, Charles IV in Prague, Charles V in Ghent, Ferdinand I in Spain, Charles VII in Brussels, Francis I in Nancy, and Francis II in Florence). During the millennium of the Holy Roman Empire, several specific attempts were made to recall the Empire's classical heritage. Emperor Otto III reigned from Rome from 998 to his death in 1002, and made a short lived attempt to revive ancient Roman institutions and traditions in partnership with Pope Sylvester II, who chose his papal name as an echo of the time of Constantine the Great. Frederick II took a keen interest in Roman antiquity, sponsored archaeological excavations, organized a Roman style triumph in Cremona in 1238 to celebrate his victory at the battle of Cortenuova, and had himself depicted in classical imagery. Similarly, Maximilian I was highly mindful of classical references in his "memorial" projects of the 1510s that included the three monumental woodblock prints of the Triumphal Arch, Triumphal Procession and Large Triumphal Carriage.

Папалық және императорлық атақ

Оның өмірбаясын жазған Эйнхардтың айтуынша, Карл Ұлы өзінің таж кию рәсіміне наразы болған, кейінірек тарихшылар бұл наразылықты Рим папасының императорлық билікті заңды етудегі маңызды рөлін мойндауына байланысты деп түсіндірді. Дәстүрлі халықтың қолдауымен мойындалудың орнына, Лео III Карлді салтанаттың басында, көпшілік оны құттықтамас бұрын таж кигізді. 813 жылдың қыркүйегінде Карл Ұлы өзінің ұлы Людовик ІІ-ні Ахенде таж кигізіп, бұл дәстүрді өзгертуге тырысты, бірақ Папаның таж кигізу принципі сақталды және 962 жылы Оттон І он жылдықтар бойығы дау-дамабылдан кейін империяны және оның рәсімдерін қайта жаңғыртып, Рим папасы Иоанн XII-ден императорлық тәж алды. Папа мен императордың бір-біріне тәуелді болуы, Папалықтың XI ғасырдың ортасындағы Грегориандық реформасы арқылы өзінің беделін арттағаннан кейін қақтығысқа ұшырады. Инвеститура дауы (1076-1122) паптың императорды оның императорлық мәртебесінен айыруға тырысқан, драматикалық қарама-қарсылық эпизодтарды қамтыды. 1075 жылы Григорий VII сайланғаннан кейін жарияланған Dictatus papae папалық құжатында былай делінген: «Папа ғана императорлық белгілерді қолдануға құқылы», «Барлық билеушілер тек Папаның аяқтарын сүйе алады» және «Оған императорларды қызметтен босатуға рұқсат етуге болады». Император Генрих IV-тің 1077 жылдың қаңтарында Каноссаға барғаннан кейін Григорий VII оның тәуекелдігін кешірді, бірақ оны «герман корольі» (rex Teutonicorum) деп атады, осылайша императорлық атақты және Генрихтің Бургундия және Италия сияқты бірнеше мемлекеттің королі (rex) болғанын естен шығарды. Рим папасын қолдаған гвельфтер мен императорды қолдаған гибеллиндер арасындағы соғыс 15 ғасырға дейін созылды. 1527 жылы Рим папасының Италия соғыстарына араласуы Карл V-тің императорлық әскерлерінің Римді тоналауына әкелді, содан кейін Папалықтың халықаралық саясаттағы ықпалы айтарлықтай азайды.

Патшалықтар мен императорлық атақ

Империя тарихының бастапқы кезеңінде Людовик ІІ (Пей) 817 жылы жариялаған және кейіннен Ordinatio Imperii деп аталған құжат арқылы Империяның католик мемлекеттері үстінен жоғарылығын ресми түрде орнатып, бекітті. Сол кездегі пікір бойынша, Империя барлық Батыс Христиан әлемін бір билік астында біріктірді. (Британ аралдары, Бретань және Астурия Корольдігі бұл тұжырымдамаға енбеді.) Людовик ІІ-нің (Пей) шешімімен, император титулын тек оның үлкен ұлы Лотар ғана иелене алатын болды, ал Лотардың кіші ағалары Пипин мен Людовик, тіпті олар Аквитания және Баварияның патшалары болса да, оған бағынуға міндетті болды. Бұл құжат бастапқыда-ақ қырқыстар тудырды, себебі ол франктердің мұрагерлік заңдары мен дәстүрлеріне қайшы келді. 840 жылғы маусымда Людовик ІІ-нің (Пей) қайтысынан кейін, Фонтеной шайқасы (841), Страсбург анттары (842) және Верден шарты (843) жаңа жағдайды орнатты, онда императорлық титул бөлгесіз қалды, бірақ оның иесі аумақ үшін патшалармен бәсекелесті, тіпті сол кезде олардың барлығы Каролингтер әулетінің туысқандық байланыстарымен және католик христиандығының шеңберімен байланысты болды. 9-10 ғасырларда Каролингтер әулетінің біртіндеп әлсіреуінен кейін, Империя мен жекелеген мемлекеттер арасындағы бәсекелестік осы ертедегі үлгілерге сүйене отырып дамыды. Карл Шалының Батыс Франк мемлекетінен пайда болған Франция Корольдігі, Еуропа монархтары арасында императордың үстемдігін мойындауға үнемі қарсылық көрсетті. Латын Христиандығы жоғары орта ғасырларда кеңейген кезде, Империяның шегінен тыс жаңа мемлекеттер пайда болды және олар да аумақ пен үстемдік үшін күресті. Франция империяның саяси құлдырауына 16-19 ғасырлар аралығында тікелей себепкер болды.

Қазіргі заманғы ұлтшылдық қайта өрлеулер

Бірқатар саяси режимдер Рим империясының мұрагерлігінің әртүрлі формаларын өзгеге дәлелдеуге тырысты, тіпті олар империяның құлауы мен оны қайта жаңғыртуға жасаған әрекеттері арасындағы айтарлықтай уақыт аралығын мойындады. Бұл әрекеттер көбінесе заманауи ұлттық идеялармен байланысты сипатталды. Атына қарамастан, еуропалық империализм әдетте Рим империясының естелігін шақырмайды, тек 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы бірнеше онжылдықтар бойы Италия бұл ерекшелікті көрсетті. Осы себепті, осы бөлімде еуропалық отарлық империялар туралы еске салынбайды.

Ресей империясы

1472 жылы Ресейдің Иван III София (Зоэ) Палеологқа, соңғы Византия императоры Константин XI-нің немере қызына үйленді және өзін патша (Царь, "Цезарь") немесе император деп атады. 1547 жылы Иван IV "Барлық Русь патшасы" (Царь Всея Руси) атағын бекітті. 1589 жылы Мәскеу митрополиясына Константинополь патриархаты автокефалия мәртебесін берді, осылайша Борис Годуновтың күш-жігерінің арқасында Мәскеу патриархаты құрылды. Бұл оқиғалар тізбегі, із келесі билеушілер қолдаған, Мәскеудің діни (православ), этнолингвистикалық (шығыс славян) және саяси (патшаның автократиясы) идеялардың үйлесіміне негізделген Византияның "Үшінші Рим" ретіндегі заңды мұрагері болды деген ойға қолдау көрсетті. Бұл көзқарасты қолдаушылар Мәскеудің жеті төбесінің жер бедері Римнің жеті төбесімен және Константинопольдің жеті төбесімен салыстырылатынын айтты. 1492 жылы Мәскеу митрополиті Зосим өзінің "Пасхалияны ұсыну” еңбегінің кіріспесінде Иван III-ті "жаңа қала Константин – Мәскеудің жаңа патшасы Константин" деп атады. 1510 жылы Ұлы князь Василий III-ге арнаған мақтау хатында Псков монахы Филофей: "Екі Рим құлады. Үшіншісі тұр. Ал төртіншісі болмайды. Ешкім де сенің христиан патшалығыңды алмастыра алмайды!" – деп жариялады.

Императорлық Испания

Гиспан готикалық монархиясы, монархияның римдік символдарын пайдалана отырып, өзін саяси және заңды түрде Рим империясының мұрагері және жалғасы ретінде таныды. Сонымен қатар, Визигот патшалығының екі римдік узурпаторы – Бурдунелл (496) және Петрус (506) императорлық билікті иеленуге тырысты. Орта ғасырлардағы Испанияда, көбінесе Кастилия және Леон патшалары, Imperator totius Hispaniae атағын қолданды, ол пішін жарым аралдағы басқа патшалықтарға (христиандық және мұсылмандық) үстемдік құқығын ғана емес, сонымен қатар корольдің Византия және Киелі Рим империяларының билеушілерімен теңдігін білдірді. Шығыс Рим императоры титулының соңғы иегері Андреас Палеолог, 1502 жылғы 7 сәуірде жасалған өсиетімен, өзінің императорлық құқығын және Мореядағы иеліктерін Испанияның католик монархтарына (Арагонның Фердинанд II және Кастилияның Изабелла I) сатты, оларды және олардың мұрагерлерін (келешек испан монархтарын) өзінің жалпы мұрагерлері деп белгіледі. Андреас испан патшаларының Арагондық желі арқылы Афина және Неопатрия герцогтігіне ие екенін айтты, себебі испандық ақсүйектер арасында Альварес де Толедо әулетінің (Фердинанд Арагонның туыстары) ежелгі Византия императорлық тегінен шыққандығына сенім болған. Ол испан армиясының Осман-Венеция соғыстары кезінде Апулия, Калабрия және Сицилиядағы оңтүстік Италиялық иеліктерінен крест жорығын бастап, Пелопоннесті жаулап алып, содан кейін Фракия, Македония және Константинопольге қарай жылжымақ екенін үміттенеді; алайда, ешбір испан монархы Византия императорлық атақтарын қолданбағаны белгілі. Бұл Испанияның Осман соғыстарында Жерорта теңізінде Осман империясымен қақтығысуына әкелді, түріктердің Римнің мұрагері болуына қарсы. Испания королі Карл I Кастилия және Арагон тағына отырғанда, жарым аралдық аумақтар Бургундиялықтарға (Нидерланд, Люксембург, Бургундия, Франш-Конте) және Австриялықтарға (Тироль, Австрия, Штирия, Каринтия, Карниола) қосылған үлкен мұраның бір бөлігіне айналды, ал 1519 жылы Киелі Рим императоры титулы да қосылды. Бұл 800 жылы Шарльдің коронациясынан және 1453 жылы Константинополь құлағаннан кейін алғаш рет болды, онда Римдік-Германдық және Византиялық тәждер бір адамда бірікті. Europa regina сияқты карталар жасалды, онда Испания басты рөлде бейнеленген, Киелі Рим империясының белгілерімен және оның римдік талаптарынан мұрагерлікке көшкен Каролинг тәжімен көмкерілген. Бурбон Испаниясында, Ренессанс дәстүріне сәйкес, испан Бурбондары, мысалы, Филип V, саяси билік, институттар мен символдарды қайтадан игеріп, соңғы Австрия билеушілері кезінде жоғалтқан мәдени үстемдігін қалпына келтіруге тырысып, испан империясын Рим империясымен тең деп санады. Испандық национализм Рим империясының мұрасын талап ету үшін заңды идеологиялық-династиялық (Испания тажындағы Константинополь императоры және Иерусалим патшасы атақтары, сондай-ақ бұрынғы Киелі Рим императоры), геостратегиялық (Неаполь және Сицилия патшалықтарының біртұтас болуы, Солтүстік Африкадағы Барбариядағы Мелилья, Сеута, Мазалкивир, Оран, Бугия және Алжирдің Пеньон сияқты қамалдардың жаулануы) және мәдени негіздер (латын елдігі) бар екенін мәлімдейді. Сондай-ақ, Испания Корольдігінің көптеген қалалары мен мекемелері бүгінге дейін екі басқан рим бүркітін пайдаланады, мысалы, Толедо қаласы, Толедо және Замора провинциялары. Edebé баспасының (консервативті ұлтшыл) тарих оқулығы Иберия, Рим, Визиготтар және жарым аралдық христиан патшалықтары арасындағы Рим императорлық дәстүрінің тікелей жалғасы ретіндегі римдік-испандық байланысын орнатады. Бұл талап испандықтардың Американы отарлау тарихымен де нығайтылады, көптеген испандық тарихшылар Испанияның Рим империясының мұрасын ең дұрыс сақтаған мұрагері екенін дәлелдейді, өйткені Испания Америка (Жаңа әлем) материгінің мәдениеті үшін маңызды болды, Рим Еуропа үшін (Ескі әлем) болғандай, тіпті кейбіреулер Испания Римді басып өтті деп мәлімдейді, өйткені ол ғасырлар бойы әртүрлі халықтарды біріктіруді және империя құлағаннан кейін де мәдени бірлікті сақтауды білген. Бүгінгі күні де Филип VI Испанияның Римнің ең жақын мұрагері саналатын пікірлер бар.

The Hispano Gothic Monarchy, recognized himself politically and legally as the heir and successor of Roman Empire in Hispania, using the Roman symbols of monarchy. Additionally, two Roman usurpers of the Visigothic Kingdom attempted to claim imperial authority: Burdunellus (496) and Petrus (506). During the Middle Ages in Spain, some iberian monarchs, mostly from Kings of Castile and Kings of Leon, used the title of Imperator totius Hispaniae, in which there were claims, not only of the suzerainty over the other kings of the peninsula (both Christian and Muslim), but also the king's equality with the rulers of the Byzantine Empire and Holy Roman Empire. The last titular holder heir to the rank of Eastern Roman emperor, Andreas Palaiologos, sold his imperial title, along with his domains in Morea, to the Catholic Monarchs of Spain (Ferdinand II of Aragon and Isabella I of Castile) in his will, written on 7 April 1502, designating them, and their successors (the future Spanish monarchs) as his universal heirs. Andreas argue that The Spanish kings held, through the Aragonese line, the ownership of the duchy of Athens and Neopatria, also because in Spanish noble circles there was a belief that the Álvarez de Toledo family (cousins of Ferdinand of Aragon) descended from the ancient Byzantine imperial lineage of the Komnenos. He was hoping that the Spanish Army would launch a crusade (during Ottoman–Venetian wars) from their south Italians domains in Apulia, Calabria, and Sicily to conquer the Peloponnese, before moving on to Thrace, Macedonia, and Constantinople; however, no Spanish monarch is known to have used the Byzantine imperial titles. This gave a step to make the confrontation with the Ottoman Empire in the Mediterranean in the Spanish Ottoman wars, against Turkish claims of being Rome Successor. With the succession of Charles I of Spain to the throne of Castile and Aragon, the peninsular territories were included in a greater inheritance that included the Burgundians (the Netherlands, Luxembourg, Burgundy, Franche Comté) and the Austrians (Tyrol, Austria, Styria, Carinthia, Carniola), to which in 1519 was added the title of Holy Roman Emperor. It was the first time, since the coronation of Charlemagne in 800, and after the Fall of Constantinople in 1453, in which the Romano Germanic and Byzantine crowns coincided in the same person. created maps, like the Europa regina, in which Hispania is the head, crowned with the Holy Roman Empire's insignia, its Carolingian crown (inherited of its Roman claims). During Bourbon Spain, following the Renaissance tradition, the Spanish Bourbons, like Philip V, in their attempts to stablish the Enlightenment programme, conceived the Spanish empire to be the equal of the Roman empire. So, they started to recover the cultural hegemony, lost under the last Austrian rulers, by imitating Rome political power, institutions and symbols. Spanish nationalism claims that there is a legitimate ideological dynastic (titles of Emperor of Constantinople and King of Jerusalem in the Spanish Crown, also in the past have been Holy Roman Emperor), geostrategic (kingdom of Naples and Sicily together, the conquests of North African plazas in Barbary, like Melilla, Ceuta, Mazalquivir, Oran, Bugia and Peñón of Algiers) and cultural basis (being a Latin country) to claim the inhertiance of the Roman Empire. Also, because many cities and institutions in the Kingdom of Spain still use the Roman double headed eagle to this day, like the city of Toledo, the province of Toledo and the province of Zamora. and the manual of history of Edebé editorial (conservative nationalist) establishes a continuity between the Iberians, Rome, the Visigoths, and the peninsular Christian kingdoms as direct heirs of this Roman imperial tradition as Hispano romans. This claim is also reinforced by the history of Spanish colonization of the Americas, which a lot of Hispanists claim is the definitive proof that Spain is the most accurate heir of Rome's imperial legacy, as Spain was important for the culture of a continent, America (the New World), like Rome was to Europe (the Old World), some even claim that Spain surpassed Rome, since it also knew how to unify diverse peoples for centuries and maintaining cultural unity despite the imperial collapse. Even today there are opinions in which Philip VI of Spain is considered the nearest heir of Rome.

Рисорджименто және фашистік Италия

Италияның ұлтшыл ойшылы Джузеппе Маццини Ризорджименто кезеңінде "Үшінші Рим" идеясын қанағаттандырды. Италияның бірігуі және Римнің астана ретінде орнатылуы туралы ол былай деді: "Императорлардың Римінен кейін, Папалардың Римінен кейін, халықтың Римі келеді". Италия Корольдігі құрылғаннан кейін, кейбір итальяндық тұлғалар мемлекетті "Үшінші Рим" деп атады. Бірлікке қол жеткізгеннен кейін, Рим салыстырмалы түрде дамымағандығына қарамастан, бұрынғы империяның мәртебесін еске түсіретіндіктен астана ретінде таңдалды. Маццини Италияның үшінші Рим ретінде империялық амбициялары болуы керектігін айтты, олар Италия империясында іске асырылуы керек еді. Маццини Италияның "Тунис жерлерін жаулап алып, отарлауы керек" деді, себебі ол "Орталық Жерорта теңізінің кілті" болды, және Италияның ежелгі Рим сияқты Жерорта теңізіне үстемдік етуге құқығы бар деп есептеді. "Терца-Рома" (Үшінші Рим) - Муссолинидің Римді Остия және теңіз жаққа қарай кеңейту жоспарының атауы болды. EUR ауданы осы бағыттағы алғашқы қадам еді.

Римдік емес қайта түсіндірулер

XIX ғасырдың басында және XX ғасырдың басында бірнеше саяси режимдер өздерін Рим империясының мұрагерлері ретінде таныстырды, бірақ (классикалық) Рим империясының өзіне емес. Олардың бәрі осы мұрагерлердің ұлттық тұрғыдан қайта қарастырылуын қабылдады және олардың өздерін римдіктер ретінде көрсеткенін азайтып көрсетті. Францияның Наполеон I Франк империясының мұрасын талап етті, оның ішінде меровингтерді, олар Константинопольдің билігін мойындағандарын ұмытып, сондай-ақ каролингтерді, олардың мұрасын иемдену оңай болды, өйткені ол қазіргі Бельгия және Батыс Германиядағы олардың орталық жерлерін бағындырған еді. Осылайша, 1804 жылдың 2 желтоқсанында Франция императоры ретінде тәж кию рәсімінде ол I Хильдерик қабірінен табылған аралардың символикасын (1653 жылы Турнеде қазылған) және өзінің тәж кию тәжі үшін каролинг стиліне ұқсас, оны Шарльменнің тәжі деп атады. Тіпті бірінші жеңілістен кейін де Наполеон Эльбаның туын жасау үшін меровингтерден шабыттанған араларды қайта қолданды. Австрия империясы, содан кейін Австрия Республикасы 1806 жылы құлағаннан кейін Киелі Рим империясының бейнесі мен символикасын қарызға алды. Бүгінгі күні империялық бүркіт Австрия және Германия үкіметтерінің символы болып табылады. Грецияда Константинопольде астанасы бар этникалық грек мемлекеті ретінде түсінілетін Византия империясын қайта құруға бағытталған «Мегали Идея» («Ұлы идея») тәуелсіздік соғысынан кейін көп ұзамай пайда болды. Бұл идея алғаш рет премьер-министр Иоаннис Колеттис пен король Отто арасындағы 1844 жылғы конституция қабылдалынатын алдындағы пікірсайыстарда айтылды. Бұл ұлттық құштарлық Грекияның сыртқы саясатын және тәуелсіздік алғаннан кейінгі бірінші ғасырдың көп бөлігінде ішкі саясатты айтарлықтай дәрежеде басқарды. Бұл термин 1844 жылы жаңа болған, бірақ бұл концепция грек халқының санасында терең тамырлар тартқан – «Екі құрлықтағы және бес теңіздегі Грекия» (Еуропа және Азия, Ион, Эгей, Мармара, Қара және Ливия теңіздері). Нацистік Германия кейінірек өзінің режимі кезінде белгілі бір тұлғалармен «Үшінші рейх» (Drittes Reich) деп аталды, ол Киелі Рим империясы мен Германия империясының орнына келді. Киелі Рим империясына сілтеме жасау қиын болды, өйткені ол нацистік идеологияға толыққанды сәйкес келмеді. 1939 жылы жариялауға арналмаған бұйрық «Үшінші рейх» терминін одан әрі қолдануға тыйым салды. Болгарияда 1908 жылы Фердинанд I-нің патша титулын қабылдауы бірінші және екінші болгар империяларына сілтеме жасады; Ресейден айырмашылығы, ол батыс тілдерінде «император» емес, «патша» деп аударылды.

Several political regimes in the 19th and early 20th centuries defined themselves with reference to continuators of the Roman Empire, but not to the (Classical) Roman Empire itself. They all assumed nationalist reinterpretations of those continuators, and underplayed the extent to which the latter had portrayed themselves as Roman. Napoleon I of France claimed the heritage of the Frankish Empire, both the Merovingians, conveniently forgetting the fact that they acknowledged Constantinople's overlordship, and Carolingians, whose legacy was easy to appropriate since he had conquered their heartlands in what are now Belgium and Western Germany. Thus, from his imperial coronation as Emperor of the French on 2 December 1804, he used both the symbolism of the bees from the burial of Childeric I (which had been unearthed in 1653 in Tournai) and a mock Carolingian style for his coronation crown, which he dubbed the Crown of Charlemagne. Even after his first defeat, Napoleon again borrowed the Merovingian inspired bees to compose the Flag of Elba. The Austrian Empire, and after it the Austrian Republic, borrowed from the imagery and symbolism of the Holy Roman Empire following its demise in 1806. To this day, the Imperial eagle is a symbol of the Austrian government, as is also the case in Germany. In Greece, the Megali Idea ("Great Idea") developed shortly after the War of Independence of recreating the Byzantine Empire, understood as an ethnic Greek polity with capital in Constantinople. The idea first appeared during the debates of Prime Minister Ioannis Kolettis with King Otto that preceded the promulgation of the 1844 constitution. This nationalist aspiration drove Greek foreign relations and, to a significant extent, domestic politics for much of the first century after independence. The expression was new in 1844 but the concept had roots in the Greek popular psyche – the "Greece of Two Continents and Five Seas" (Europe and Asia, the Ionian, Aegean, Marmara, Black and Libyan seas, respectively). Nazi Germany has been subsequently called the Third Reich (Drittes Reich) by certain figures during its regime, succeeding both the Holy Roman Empire and the German Empire. The Holy Roman Empire reference was awkward, as it did not fit well with Nazi ideology. In 1939, a circular not intended for publication prohibited further use of the expression "Third Reich". In Bulgaria, the assumption in 1908 of the title Tsar by Ferdinand I was primarily a reference to the First and Second Bulgarian Empires; unlike in Russia, it was translated into Western languages as "king" rather than "emperor".

Ұлтшылдық пен Рим империясы идеясы

ХХ ғасырда бірнеше саяси ойшылдар мен саясаткерлер Рим империясының әртүрлі кезеңдеріндегі көп деңгейлі басқару және көптілділік концепцияларын қазіргі заманғы федерализм және жоғарыұлттық құқықтық ұғымдарымен байланыстырды.

Ұлттар Лигасы

Француз тарихшысы Луи Айзенман 1926 жылы "Еуропа тарихындағы императорлық идея" атты мақаласында жаңадан құрылған Ұлттар Лигасын Германия империясының, Габсбург монархиясының және Ресей империясының ұлтшылдыққа бет бұруынан төмендеген "императорлық идеяның" заманауи көрінісі ретінде бейнеледі. Ол үш империяның соңғы құлауы мен Лиганың құрылуы – бұл Рим бейбітшілігінің императорлық идеясының жаңаруын көрсетеді деп сақты.

Еуропалық Одақ

Рим империясының естеліктері 1950 жылғы Шуман жоспарымен құрылғаннан бері Еуропалық Одақпен бірге келеді. Рим империясы көптеген елдер сияқты Еуропалық Одаққа да римдік құқықтық ұғымдар мен олардың тілі – латын тілін сыйлады. Осылайша, латын тілі кейбір жағдайларда Еуропалық Одақта ресми емес лингва франка ретінде қолданылды, мысалы, ЕО институттары мәтіндер мен тақырыптарда латын ұғымдарын пайдаланды. Еуропалық Одақты Киелі Рим империясымен салыстыру, жағымсыз немесе жағымды бағалауда, саяси пікірлерде жиі кездесетін әдет. Кейбір еуропалық елдерде, әсіресе Ұлыбританияда, Еуропалық Одақ шетелдік және үстем Рим империясының қайта жандануы ретінде қарастырылды. Ұлыбританияның 2020 жылы Одақтан шығуы, яки Brexit, Будика көтерілісімен немесе Ұлыбританиядағы римдік биліктің аяқталуымен салыстырылды. Еуропалық Одақты жаңа Рим империясы ретінде қарастыратын басқа да жағымсыз пікірлер, негізінен АҚШ-тағы христиандық фундаменталистік орталарда үнемі айтылып келеді. Бұл көзқарас бойынша, Еуропалық Одақ, Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Әлемдік Банк сияқты басқа да үлтаралық ұйымдармен бірге, Рим империясын қайта жаңғыртуға тырысу арқылы соңғы уақыттың, құтқарылудың немесе Екінші Келудің жақындап келе жатқанын көрсетеді. Кейде Еуропалық Одақ «Төртінші Рейх» ретінде бейнеленеді, бұл оның зұлымдығын одан да күшейтіп көрсетеді. Бұл сын американдық евангелистер арасында ондаған жылдар бойы кең таралған болса да, көбінесе маргиналды деп есептеледі.