Кіріспе

Фуджейра әмірлігі (إِمَـارَة ٱلْفُجَيْرَة) – Біріккен Араб Әмірліктерінің құрамына кіретін жеті әмірліктің бірі. Бұл жеті әмірліктің ішінде тек Оман шығанағында ғана жағалауы бар, ал Перс шығанағында жағалауы жоқ. Оның астанасы Фуджейра қаласы.

Тарих

Фуджейра әмірлігі Шарқийин тайпасының үстемдігімен, маңызды сауда жолы – Вади Хамның (ол Шарқийин Әл-Битна бекінісімен қорғалады) аузында, таулар арқылы ішкі аймаққа және Парсы шығанағының жағалауына дейін орналасқан. Қазіргі БАӘ-нің шығыс жағалауы, Шмалия деп аталатын аймақ, 1850 жылға дейін Маскатқа қарасты. Одан кейін Шаржаның Аль Касими әулетімен, шейх Сұлтан бин Сакр Аль Касими мен Маскат сұлтаны арасындағы келісім бойынша оған қосылды. Шмалияны Калбадағы Аль-Қасими уәлі басқарды, бірақ ол жиі тәуелсіздікке ұмтылды. 1901 жылы Шарқийин тайпасының басшысы шейх Хамад бин Абдулла Әл-Шарқи Шаржадан тәуелсіздігін жариялады. Бұл тәуелсіздік бірқатар келісімшіл шейхтер мен Маскат тарапынан мойындалды, бірақ британдықтар мойындамады. Олар тәуелсіздікке ұмтылған билеушінің әрекеттерінен жиі ашуланды. Сол кезде Фуджейра әмірлігінде 150 үй және 3000 құрма ағашы болды. Халық негізінен инжу жемісін теру және құрма өсірумен айналысты. 1952 жылы Шаржа Калбаны өзіне қосып алғаннан бері, Шмалия аймағын Фуджейра және Шаржа әмірліктері бөліседі. 1952 жылы Фуджейра әмірлігі Ұлыбританиямен шарт жасасты, соның нәтижесінде ол Біріккен Араб Әмірліктеріне қосылған соңғы әмірлік болды. Британдық үкімет бұл мәртебені 50 жылдан астам уақыттан кейін мойындады, себебі мұнайды іздеумен айналысатын Petroleum Concessions Limited (PCL) компаниясы мойындалған билеушімен концессияға қол қоюы керек болды. 1971 жылдың 2 желтоқсанында Фуджейра әмірлігі Біріккен Араб Әмірліктерінің құрамына кірді. Фуджейра әмірлігіндегі археологиялық қазбалар кем дегенде 4000 жылдық адам қоныстануы мен сауда байланыстарының тарихын көрсетеді. Вади Суқ (б.з.д. 2000-1300 жылдар) кезеңіне жататын жерлеу орындары Битна және Қидфа оазисінде табылған. Б.з.д. үшінші мыңжылдыққа жататын мұнара Бидиядағы португалдық бекініс құрылысына пайдаланылды, ол португалдықтардың «Либедия» деп атаған бекінісімен байланысты. Бұл бекініс 1646 жылғы де Резенде картасында көрсетілген, ал радиокөміртекпен талдау нәтижесінде оның 1450-1670 жылдарға дейін салынғаны анықталды. Фуджейра әмірлігі исламның кейінгі кезеңдеріне жататын қамалдарға да бай. Сонымен қатар, БАӘ-дегі ең көне мешіт – 1446 жылы саз және кірпіштен салынған Әл-Бадия мешіті осы әмірлікте орналасқан. Ол Йемен, Шығыс Оман және Катардағы басқа мешіттерге ұқсас. Әл-Бадия мешітінде төрт күмбез бар (басқа ұқсас мешіттерде жетіден он екіге дейін күмбездер болады), және мұнарасы жоқ.

География

Фуджейра эмирлігі шамамен 1,05 мың шаршы километрді немесе БАӘ аумағының шамамен 1,5%-ын құрайды және БАӘ-нің бесінші ірі эмираты болып табылады. Ауа райы маусымдық, бірақ жылдың көп бөлігінде жылы болады. Желтоқсаннан наурызға дейінгі айлар әдетте ең салқын болып табылады, күндізгі температура орташа есеппен 25 °C (77 °F) шамасында болады және сирек 30 °C (86 °F) жоғары көтеріледі, ал жазда температура 40 °C (104 °F) градустан асып кетеді. Қыс мезгілі жаңбырлы маусыммен бірге келеді және кепілдік болмаса да, Фуджейра эмирлігі жауын-шашынның көп бөлігін осы кезде алады. Жауын-шашын мөлшері БАӘ-нің қалған бөлігінен жоғары, себебі Әмірлікті қоршап тұрған таулардың әсері және жылы Үнді мұхитынан ылғалды бұлттар әкелетін шығыс желдерінің болуы. Шығыс жағалауы климатының өзгермелілігі Хаджар тау тізбегінің болуымен байланысты. Басқа таулы аймақтардағыдай, жауын-шашын мөлшері көп, бұл аймақта әртүрлі микроортаның қалыптасуына мүмкіндік береді. Туристердің саны мектептік жазғы демалыс басталар алдында ең жоғары деңгейге жетеді.

Демография

Фуджейра әмірлігінің 2005 жылғы соңғы санақ бойынша халқы 125 698 адамды құрады. 2016 жылы халық саны шамамен 225 360 адамға жеткен; Умм әл-Кувайн әмірлігінен басқа, одан аз тұрғын бар. 2019 жылғы бағалау бойынша халық саны 256 256 адамды құрайды.

Үкімет

Фуджейра әмірлігі – Хаким, шейх Хамад бин Мохаммед Әл Шарки басқаратын абсолюттік монархия. Шейх Фуджейра әмірлігі кабинетінің төрағасы болып табылады, ал әмірліктегі беделді жергілікті әулеттердің бірнеше өкілдері кеңесші комитеттер құрайды. Кабинет қабылдаған барлық шешімдерді шейх бекітуі міндетті. Бекітілгеннен кейін, осы шешімдер заңға енгізілуі мүмкін.

Экономика

Фуджейра әмірлігінің экономикасы Абу-Даби үкіметінің (БҰӘ-дегі биліктің орталығы) бөліп беретін субсидиялары мен федералдық үкіметтік гранттарға негізделген. Жергілікті өнеркәсіп цемент, тас ұнтақтау және кен өндіруден тұрады. Құрылыс саласындағы жаңару жергілікті өнеркәсіпке көмектесті. Джебель Әли порты маңында құрылған Дубай еркін аймағының басқармасының табысын ұқсатып, дамып келе жатқан еркін сауда аймағы бар. Федералдық үкімет туған жергілікті жұмыс күшінің көп бөлігін жұмысқа орналастырса, өзінің бизнесін ашқандардың саны аз. Жергілікті тұрғындардың көп бөлігі қызмет көрсету секторында еңбек етеді. Фуджейра әмірлігінің үкіметі шетелдіктерге кез келген бизнестің 49 пайызынан астамын меншікке иеленуіне тыйым салады. Аймақтардағы шетелдік меншік құқығына қатысты шектеулер жеңілдетілгендіктен, толық шетелдік меншікке ие болуға рұқсат беріледі, осының арқасында еркін аймақтар гүлденуде. Билеушінің кіші інісі Шейх Салех Әл Шарқи экономиканы коммерцияландырудың басты күші ретінде танылған. Фуджейра әмірлігі күн сайын үлкен көлемде кемелердің өтетініне куә болатын шағын бункерлік порт болып табылады. Кеме қатынасы және кемелерге қатысты қызметтер қалада дамып келе жатқан бизнес есебінде қаралды. Кәсіптік ортаның ыңғайлылығы мен логистикалық қолдаудың қарапайымдығының арқасында, Парсы шығанағынан сауда жасайтын кемелер ұзақ сапарға шығу алдында мұнда жабдықтау, бункерлену, жөндеу және техникалық қызмет көрсету, сондай-ақ қосалқы бөлшектер мен материалдарды алу үшін тоқтайды. Қала географиялық жағдайына орай, кемелерге қызмет көрсетуге өте қолайлы. Фуджейра әмірлігінің үкіметі БҰӘ-нің жергілікті банкі – Фуджейра Ұлттық банкінің ірі акционері болып табылады. 1982 жылы құрылған Фуджейра Ұлттық банкі (NBF) корпоративтік және коммерциялық банкинг, сауда қаржыландыру және казнашылық салаларында белсенді қызмет етеді. NBF жеке банкинг қызметтері мен шариғат талаптарына сәйкес келетін қызметтерді де ұсынатын портфелін кеңейтті. NBF мұнай және кеме қатынасынан бастап, қызмет көрсету, өндіріс, құрылыс, білім беру және денсаулық сақтау сияқты салаларды қолдайды.

Жер

Шетелдіктер мен келушілерге жер сатып алуға рұқсат жоқ. Біріккен Араб Эмираттарының азаматтары өздерінің азаматтығын растағаннан кейін үкіметтен жер сатып ала алады. Егер мемлекеттік органдар арқылы тиісті жер табылмайтын болса, жеке тұлғалар да сатып ала алады, сонда баға нарық пен тараптардың келісімімен белгіленеді.

Даму

Билеуші Фуджейра әмірлігіне әсер ететін өзгерістер енгізуді жоспарлап отыр. Туристік жобалардың арасында 817 миллион долларлық «Аль-Фуджейра Парадайз» курорты бар, ол Дибба Аль-Фуджайраның жанында, Оманның солтүстік шекарасында, «Ле-Меридиен Аль-Акха» жағажай курортының іргесінде салынбақ болған. Жоспарланған даму аймағында 1000-ға жуық бес жұлдызды виллалар мен қонақүйлер салу көзделген, бірақ кейіннен жоба тоқтатылды. Шейх жергілікті жұмыс күшіне мүмкіндіктер ұсынуға тырысып, бизнесті Фуджейра әмірлігіне орналастыруға және даму жобалары арқылы жергілікті компанияларға федералдық қаражатты бағыттап, мүмкіндіктерді арттыруға ұмтылады. «Хабшан-Фуджейра» мұнай құбыры 2012 жылы пайдалануға берілді.

Денсаулық сақтау

Денсаулық сақтау мемлекеттік және жекеменшік жүйелердің қатысуымен ұйымдастырылған. Жергілікті тұрғындар федералдық үкімет ауруханаларында тегін ем алады, ал шетелдіктер медициналық қызметтер үшін төлеуге міндетті. Ұлттық үкімет федералдық ауруханаларды қаржыландырады және мұнай долларынан түсетін табыс есебінен денсаулық сақтауға субсидия бөледі. Аз қамтылған азаматтарға үкімет жеткілікті денсаулық сақтау көмегін көрсетпейді деген сын бар, сондықтан олар қажетті ем-домды өз қаражатынан төлеуге мәжбүр. Фуджейра әмірлігінің үкіметі жергілікті халық "медициналық үйлер" деп атап кеткен клиникалар салған. Бұл клиникалар Фуджейраның бас ауруханасының жұмысын толықтырып, оның жүктемесін азайтуға көмектеседі, сондай-ақ қарапайым жағдайда қабылдауды және қосымша медициналық қызметтерді ұсынады. Бұл клиникалар табысты болып, жергілікті тұрғындар тарапынан қолдау тапқан.

Саяхат

Фуджейра әмірлігінде және оның айналасында, сондай-ақ Қор-Факкан, Кальба және Масафи қалаларында 1971 жылы тәуелсіздік алғаннан бері заманауи тас жолдардың салынуы арқасында саяхат жасау оңайлатылды. Тас жолдарды федералды үкімет тікелей қаржыландырады және келісімшарттар орталықтандырылып жүзеге асырылады. Бұл келісімшарттардың сапасын және мерзімінде орындалуын қамтамасыз ету, сондай-ақ сыбайлас жемқорлықтың құрылысқа зиян келтіруіне жол бермеу мақсатында жасалған. Фуджейра әмірлігінде қоғамдық көлік жүйесі өте шектеулі, әмірлік ішінде бір ғана автобус маршруты және Дубайға бағытталған бір маршрут бар. Жеке көліктерден басқа, Фуджейра әмірлігінің мемлекеттік меншіктегі Көлік корпорациясы (FTC) басқаратын бірнеше такси қызметтері де бар. Дубай мен Фуджейраны байланыстыратын жаңа Шейх Халифа тас жолы бастапқыда жоспарланған 2011 жылдың шілдесінен кейін, 2011 жылдың 4 желтоқсанында ресми түрде ашылды. Бұл жол қашықтықты қысқартады. Фуджейра халықаралық әуежайы қалаға жақын орналасқан, әуежай маңында үлкен сұңқар мүсіні орнатылған. Алайда, қазіргі таңда ол тек Абу-Дабиге коммерциялық рейстерді жүзеге асырады, ол БАӘ-нің ішкі бағыты болып табылады.

Сауда-саттық

LuLu Mall Fujairah 2014 жылы ашылды. Фуджейра қаласының орталығы 2012 жылдың сәуір айында 105 дүкенмен және Фуджейра порттарының жанындағы Century Mall-мен бірге ашылды. Фуджейра сауда орталығының құрылысы 2016 жылы аяқталды. Фуджейрадағы Фатима сауда орталығы да тағы бір сауда орны болып табылады.

Көлік

Фуджейра әмірлігі басқа әмірліктермен Шейх Халифа бин Зайед тас жолы арқылы байланыстырылған, бұл жол Дубай мен Шаржаны Фуджейраға 30 минуттық сапармен қосады. Жол Фуджейраның кіреберісінен басталып, Аль Газирми ауданы, Уәді Сахм, Асфени, Мамдух, Кадра және Рас Аль Хаймадағы Шоука аңғарларын басып өтеді, содан кейін Шаржадағы Малеха тас жолындағы Хамда ауданында аяқталады.

Мәдениет

БАӘ мәдениеті негізінен ислам діні мен дәстүрлі араб мәдениеті төңірегінде қалыптасқан. Ислам мен араб мәдениетінің архитектура, музыка, киім-кешек, тағам және өмір салтына тигізген әсері өте айқын. Күнде бес рет мұсылмандар ел бойынша шашырап орналасқан мешіттердің минареттерінен намазға шақырылады. 2006 жылдан бастап апта соңы жұма-сенбі күндері болып келді, бұл мұсылмандар үшін жұманың қасиеттілігі мен батыстың сенбі-жексенбі аптасы арасындағы келісімге қол жеткізу мақсатында жасалған. Алайда, 2021 жылдың қаңтарынан бастап әлемнің қалған елдерімен сауда жасауды жеңілдету және тиімді ету үшін апта соңы сенбі-жексенбі күндеріне өзгертілді. Алкогольді ішуге рұқсат етілген орындар – белгіленген қонақүйлер, ал 2000 жылдан бері кейбір барлар. 1998 жылға дейін ойын автоматтары түріндегі құмар ойындарға кейбір қонақүйлерде жол берілген, бірақ жергілікті тұрғындардың шейхке жолдаған жеке өтініштері осы қызметтің тоқтатылуына себеп болды. Кейбір ойыншылар ойын автоматтарында айлық жалақыларын жоғалтып, отбасыларын күтіп алуға қаражаты қалмады. Эмират жастары көшелерде, кафелерде немесе ойын автоматтары, кинотеатрлар мен шағын сауда орталықтарының сыртында жиналады. Эмират қоғамында жыныстық бөлінудің салдарынан әртүрлі жынысты адамдардың бірге болуы сирек кездеседі. Демалыс күндері Фуджейраның көптеген тұрғындары Дубай мен Абу-Даби сияқты батыс әмірліктеріне ойын-сауық және сауда мақсатында саяхаттайды. Олар сондай-ақ, әмірлікті қоршап тұрған вадилерге кемпингке және жаяу серуендеуге барады. Сонымен қатар, басқа әмірліктердің тұрғындары демалу үшін және шөлдің ыстығынан қашу үшін Фуджейра әмірлігіне келеді. Су спорты түрлері – гидроциклдер, желкендесу, су шаңғысы және суға шолу – жергілікті тұрғындар мен туристер арасында күннен-күнге танымал болып келеді. Кәсіби жүргізушілерді Le Meridien немесе Royal Beach қонақүйлерінде табуға болады, онда белгілі бір төлем жасау арқылы халықаралық жүргізуші куәлігін алуға болады.