Кіріспе

Клайдбанк (Bruach Chluaidh) – Шотландияның Батыс Данбартонширдегі қала. Клайд өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан, батысында Олд Килпатрик ауылы (соның ішінде Боулинг және Милтон) және шығысында жақын орналасқан Глазго қаласының Йокер және Драмчапел аудандарымен шектеседі. Қала шекарасының нақты айқындалуына байланысты, Дунточер, Файфли және Хардгейт қала маңындағы аудандар Клайдбанкті солтүстіктен қоршап тұруы немесе оның солтүстік шетін құруы мүмкін, ал одан әрі Килпатрик төбелері жатыр. Тарихи тұрғыдан Данбартонширдің бір бөлігі болған және 1886 жылдың 18 қарашасында полициялық қалашық ретінде құрылған Клайдбанк, Данбартон округінің, Данбартоншир Корольдік өкілдігі аумағының және Үлкен Глазгоның кеңінен таралған қалалық аймағының құрамына кіреді.

Ертедегі өмір

Клайдбанк ежелгі Стратклайд патшалығының, Леннокс Мормердомның және Олд Килпатрик (XII ғасыр) приходінің тарихи шекараларында, Клайд өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан. Жергілікті халық арасында Олд Килпатрик ауылының аты Ирландияның қасиетті әулиесі – Патрик әулиенің туған жері болғандықтан қойылған деген аңыз бар. Қала Антонин қабырғасының бір бөлігін қамтиды, соның ішінде Хардгейт/Дунтохерде қабырға бойындағы белгілі бір аралықтармен салынған бекіністердің бірі орналасқан. 2008 жылы Антонин қабырғасы Рим империясының шекарасын қамтитын көпұлттық мұраның бір бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. 1870 жылға дейін, кейін Клайдбанк аталған аймақ көбінесе ауылдық және егістік жерлерден тұрған. Онда бірнеше ауылдар (Килбоуи, Драмри, Хардгейт, Файфли, Дунточер, Далмуир, Олд Килпатрик), фермалар мен үйлер (Далноттер Хаус, Маунтблоу Хаус, Далмуир Хаус, Аушентошан Хаус, Парк Холл, Бокуханран Хаус және Клайдтың Батыс Барнс), сондай-ақ көмір, әк тас және винстон тастарының кішкентай кен орындары, бірнеше қағаз және мақта фабрикалары, және шағын қайық құрылыс шеберханалары болған.

Өнеркәсіптік даму

1870-ші жылдардың басында Глазгодағы сауда мен өнеркәсіптің өсуіне байланысты Клайд Навигациялық Сенімгерлері Глазгодағы кеме тоқтау орындары үшін қосымша кеңістікке мұқтаж болды. Олар заңдық өкілеттіктерін пайдаланып, Говандағы Клайд Банк темір кеме құрылыс зауытының, ол J & G Thomson-ға тиесілі болған, аумағын міндетті түрде сатып алды. Кеме құрылысы үшін басқа орын іздеуге мәжбүр болған J & G Thomson Клайд өзені бойындағы әртүрлі жерлерді қарастырып, Кочноның мисс Гамильтонның мүлігінен өзеннің солтүстік жағалауындағы "Вест Барнс о'Клайдта" жазық жерді сатып алды. Бұл жер Форт пен Клайд каналына және Глазгодан Думбартонға батысқа қарай созылатын басты жолға жақын орналасқандықтан, материалдар мен жұмысшыларды кеме құрылыс орнына және кері тасымалдауға ыңғайлы болды. Карт өзенінің құйылатын жеріне қарама-қарсы орналасқан жер, кеме құрылыс зауытының өсуіне байланысты маңызды болып шықты, себебі ол компанияға Клайд өзенінің жоғары ағысында мүмкін болмайтын, әлдеқайда үлкен және ауыр кемелерді салуға мүмкіндік берді. Жаңа кеме құрылыс зауытының құрылысы 1871 жылдың 1 мамырында басталды. Алғашқыда компания жұмысшыларды кемежайға және кері кемемен тасыды (пассажирлік кемелер Клайд өзенімен 20-шы ғасырдың екінші жартысына дейін кеңінен қолданылды). Бірақ жұмысшыларды үнемі тасымалдау ыңғайсыз болғандықтан, компания жұмысшыларды орналастыру үшін тұрғын үйлерді салуды бастады. Бұл алғашқы тұрғын үйлер компанияның атымен "Тэмсонның (Томсонның) үйлері" деп бейресми түрде аталды. және Сингердің тігін машинасы зауыты. Екі күн ішінде 528 азамат қаза тауып, 617-ден астам адам ауыр жарақат алды.

Басқару және саясат

Клайдбанк – Шотландияның 32 кеңес ауданының бірі – Батыс-Данбартонширде орналасқан. Батыс-Данбартоншир кеңесі, бірыңғай жергілікті билік органы, солтүстік-батысқа қарай 7 миль (11 км) қашықтықтағы Дамбартонда орналасқан, бірақ Клайдбанк кеңес ауданындағы ең ірі қала. Жергілікті сайлау мақсатында Батыс-Данбартоншир үш немесе төрт кеңесші сайлайтын округтерге бөлінеді. Клайдбанк Су жағалауы округі шартты түрде Клайд өзені мен Форт және Клайд каналы арасындағы аумақты, оның ішінде қала орталығын, Уайткрук пен Далмуирдің бір бөлігін қамтиды; сондай-ақ, оған көршілес Олд Килпатрик та кіреді. Клайдбанк Орталық округі Килбоуи, Линнвэйл, Раднор Парк, Паркхолл және Далмуирдің солтүстік бөлігін қамтиды. Батыс-Данбартоншир сонымен қатар қоғамдық кеңестер аудандарына бөлінеді: Клайдбанкті қамтитындар – Далмуир мен Маунтблоу; Паркхолл, Солтүстік Килбоуи және Орталық; Линнвэйл мен Драмри; және Клайдбанк Шығысы. Қазіргі Клайдбанк аумағы бұрын Стратклайд Корольдігінің құрамында болған және орта ғасырдан бері Данбартонширдің тарихи графтығының бөлігі болып табылады. 1890 жылдан бастап Данбартоншир жергілікті басқару аумағы болды. Данбартоншир 1975 жылы жергілікті басқару мақсатында қолданылымнан шығарылғанмен, ол лейтенанттық аумақ және тіркеу округі ретінде сақталып келеді. Клайдбанк сонымен қатар Ескі Килпатриктің ежелгі приходтық аумағына жатады. Қала 1886 жылы бург мәртебесін алды; осылайша, жергілікті басқару функцияларының көп бөлігін округтік кеңестен тәуелсіз жүзеге асырды. 1975 жылы әкімшілік округтер таратылғаннан кейін, жергілікті басқарудың жаңа екі деңгейлі жүйесі аясында Стратклайд аймағында жаңа Клайдбанк ауданы құрылды. Аудан Клайдбанктің өзі мен оның қалашықтарын, сондай-ақ Олд Килпатрик пен Боулингті де қамтыды. Бұл 1996 жылы қазіргі бірыңғай билік органдары құрылғанға дейін сақталды. 20 ғасырдың басында қала Клайд өзені бойындағы кеме жасаушы жұмысшылары бастаған шотландтық социалистік қозғалыстармен теңестірілді, бұл «Қызыл Клайдсайд» деген атауға әкелді. 1911 жылдың наурыз-сәуір айларында Сингер тігін машиналарын жасау зауытының 11 000 жұмысшысы жұмыс процесін қайта ұйымдастыруға қарсы наразылық білдірген 12 әйел әріптестерімен ынтымақтастықпен жұмысты тоқтатты. Ереуіл аяқталғаннан кейін Сингер 400 жұмысшыны, оның ішінде барлық ереуіл басшыларын және Ұлыбританияның Өнеркәсіптік жұмысшыларының мүшелері деп саналғандарды, соның ішінде Артур Макманусты, кейіннен 1920-1922 жылдар аралығында Ұлыбритания Коммунистік партиясының төрағасы болды, жұмыстан шығарды. 1910 және 1914 жылдар аралығында Клайдсайдтағы еңбекшілердің наразылығы, әсіресе әйелдер мен біліктілігі жоқ жұмысшылар арасында, күрт өсті, 1900 және 1910 жылдар аралығымен салыстырғанда ереуіл күндерінің саны төрт есе арта түсті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі төрт жылда Шотландия Кәсіподақтар Конгресіне қосылғандардың саны 1909 жылы 129 000-нан 1914 жылы 230 000-ға дейін өсті. Оның дизайны қабырғасымен шеңберленген қалқаннан тұрады, оның үстінде гүлшоғыры мен гербі бар шлем орналасқан. Қалқанның орталық бөлігінде ежелгі Леннокс графтарының өкілі – Леннокс кресі бейнеленген. Бас жағында Сингер корпорациясын білдіретін тігін машинасы, ал төменгі жағында «теңіз толқындарының үстінде» 1892 жылы J & G Thomson компаниясының Клайдбанк кеме жасаушылығында салынған соғыс кемесінің суреті салынған. Оң жақ бөлігінде кеме жасаушы Джеймс Роджер Томсонның, Бургтың бірінші провостының елтаңбасынан алынған бұғының басы бейнеленген. Сол жақ бөлігінде жергілікті жер иесі Александр Данн Паттисонның елтаңбасынан алынған арыстан бейнеленген. Бұл аймақтың ауыл шаруашылығы мүдделерін білдіретін бидай табағы болды. Латын тіліндегі қалқанның астында «Labore et Scientia» немесе «еңбек пен білім арқылы» деген ұран жазылған. 1929 жылы Лорд Лионның қарулы королі кеңсесі барлық бургтардың қолданыстағы елтаңбаларын ресімдеу үшін бірлескен науқан жүргізді, нәтижесінде 1929 және 1931 жылдар аралығында елуден астам бург елтаңбаларын тіркеді. Бұл Клайдбанктің елтаңбасын 1930 жылдың 6 ақпанында тіркеуіне әкелді. 1930 жылғы бейнелеу 1892 жылғы нұсқаумен дерлік бірдей болды. 1975 жылы бург таратылып, үлкен Клайдбанк ауданының құрамына енген кезде, бург елтаңбасы қолданылымнан шығарылды. Клайдбанк аудандық кеңесіне 1975 жылдың 3 қыркүйегінде жаңа елтаңба берілді, ол ежелгі Леннокс провинциясын және қаланың Ирландиямен жақындағы тарихи байланыстарын білдіретін ақ өрістегі қызыл тұғырдан тұрды, бұл елдің бұрын қолданған туы. Түйіршік дөңгелек барлық жергілікті өнеркәсіптерді бейнелейді, ал Сент-Патриктің жартылай бейнесі 1672 жылдан бастап барондық мәртебесіне ие болған Олд Килпатрикке сілтеме жасайды, сонымен қатар қасиеттінің осы жерде туғандығы туралы аңыз бар. Елтаңбаға Римнің Антонин қабырғасының бөлігі де енгізілді, өйткені қабырға мен Олд Килпатрик және Гринхиллдегі римдік бекіністер бург пен ауданның ауылдарына тән еді. Линипад (галера кемесі) Клайд кеме жасау өнеркәсібін білдірді. Бург ұраны сақталды. Аудандық кеңестің өтініші бойынша, елтаңба 1985 жылдың 19 сәуірінде тұғырдың ортасына бейбітшілік голубі қосылып қайта тіркелді. Елтаңба аудандық кеңес таратылғаннан кейін 1996 жылы қолданылымнан шығарылды. 1998 жылы Батыс-Данбартоншир кеңесіне одан да ұқсас елтаңба берілді.

География

Клайдбанк Шотландияның батыс орталық жазығында, Клайд өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан. Үлкен Глазго агломерациясының бөлігі, қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай, Глазго шекарасынан тыс жерде жатыр. Қазіргі Клайдбанк 19 ғасырдың соңына дейін «Барнс-о-Клайд» деп белгілі ауылдық аймақ болды, ал өзендегі кеме жасау өнеркәсібінің дамуы Клайдбанкке айналған ауылдың құрылуына әкелді. Аймақ жылдам қалалық құрылысқа ұшыраған сайын, Клайдбанк қалаға өсті және Далмуир, Килбоуи және Йокер сияқты көршілес ескі елді мекендерді өз ішіне қосты (дегенмен, соңғы аймақ 1926 жылы Глазгоға көп бөлігі қосылды).

Көршіліктер

Линнвэйл тұрғын үй массиві 1940 жылдардың соңында Клайдбанкке жасалған бомбалау шабуылы кезінде қиратылғаннан кейін қайта салынды, ал оның жаңа көшелері сол кездегі Лейбористік үкімет мүшелерінің құрметіне аталды, мысалы, Атлли даңғылы және Бевин даңғылы. Ауданда бір ғана дінге жатпайтын Linnvale бастауыш мектебі бар, сондай-ақ балабақша да қызмет көрсетеді. Линнвэйл Шотландия шіркеуі 1950 жылдарда Шотландия шіркеуінің шіркеулерді кеңейту жобасы аясында ашылды. 1980 жылдары Линнвэйл Шығыс аймағын дамыту бағдарламасына қатысқан аудандардың бірі болды, ал қолдау тобы түрлі топтар мен клубтарды құруға және олардың өздерін-өздерімен қамтамасыз етуіне көмектесті. Уайткрук қаланың оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатыр, солтүстікке қарай Форт пен Клайд каналы және оңтүстік-батысқа қарай Глазго тас жолының арасында орналасқан. Бұл ауданның аты бұрын осы жерде болған Уайткрук шаруашылығынан алынған. Онда бір дінге жатпайтын бастауыш мектеп (Уайткрук бастауыш мектебі), католик бастауыш мектебі (Біздің қасиетті құтқарушымыз – көбінесе О.Х.Р. деп аталады) және бұрынғы католик жоғары мектебі (Сент-Эндрю жоғары мектебі) бар. Сонымен қатар, жаңа бөлімді қосу үшін құрылысы аяқталған Сент-Маргарет емханасы да бар. Жергілікті ыңғайлылықтарға Барнс көшесіндегі Джон Браун паркі, екі боулинг клубы және Уайткрук спорт алаңында ойнайтын Клайдбанк регби клубы кіреді. Барнс көшесі/Шығыс Барнс көшесі бойымен үнемі автобустар қатынайды.

Демография

1975 жылы бург жойылғаннан бері қалада нақты белгіленген әкімшілік шекаралар болған жоқ. Қазіргі Ұлыбритания халық санағы мақсатында Клайдбанк жергілікті аймағы қала орталығы және оны қоршаған аудандар ретінде анықталады, ол негізінен A82 тас жолының оңтүстігінде орналасқан. Бұл шамамен Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі бург шекараларымен сәйкес келеді, бірақ соғыстан кейін бургқа қосылған немесе 1975 жылдан кейінгі ауданға енгізілген, сондай-ақ көбінесе Клайдбанк құрамына жататын Файфли, Хардгейт, Дунточер және Олд Килпатрик сияқты шеткі аудандарды қамтымайды. 2011 жылғы Ұлыбритания халық санағы мәліметтері бойынша Клайдбанк (Далмуир, Драмри, Линнвэйл, Маунтблоу, Раднор Парк және Килбоуи кіретін) тұрғындарының жалпы саны 28 799 адамды құрады. Халықтың 93% -ы ақ шотландтар, ал жалпы ақ нәсілділер 98,1% -ды құрайды. Халықтың 63,7% өзін христиан дінінің жатқызушысы деп санады (оның 35,8% -ы рим-католиктер, 25,3% -ы Шотландия шіркеуі және 2,6% -ы басқа христиан дін өкілдері), ал 28,3% дінсіз екенін айтты. 2012 жылдың ортасындағы халық санының бағалауынша, Клайдбанк халқы 26 640 адамға дейін азайған.

Қосымша білім беру

Шотландияның Батыс колледжі Клайдбанк қаласында кампусы бар, бұл бұрын Клайдбанк колледжі, ал одан бұрын Клайдбанк техникалық колледжі болған.

Жергілікті көлік

Теміржол көлігінде қалаға , , , және станциялар қызмет көрсетеді. Глазго, Думбартон және Клайдбанктің төңірегіндегі аймақтарға автобус қатынасы Клайд сауда орталығының оңтүстік жағындағы автобус терминалы арқылы жүзеге асырылады. Бұрын қала, бір кезде кең таралған Глазго трамвай жүйесімен байланысты болды, оған 9 (Думбартон жолы арқылы) және 1А (Эннисленд арқылы) маршруттары қызмет көрсетті. 20-шы маршрут Дунточерге бағытталған. 9-шы маршрут (Далмуирге) соңғы тоқтатылған қызмет болды. Клайдбанк 1962 жылдың 6 қыркүйегінде өз "соңғы трамвай" күнін атап өтті, бұл Глазгода трамвай жүйесінің ресми түрде жабылуынан кейін төрт күн өткен соң болды, соның нәтижесінде Ұлыбританиядағы соңғы маңызды трамвай жүйесінің жұмысы аяқталды. Ескі Килпатриктегі Эрскин көпірі A82 тас жолын, Клайдбанктің солтүстігінен айналып өтетін және Гринок, Глазго әуежайы, Пейсли және Шотландияның кең тас жол желісі арасындағы M8 тас жолына жалғастырады.