Кіріспе
Бурни (Pirinilaplu / palawa kani: pataway) – Тасманиядағы, Австралиядағы порты бар қала. Ол солтүстік-батыс жағалауындағы Эму шығанағында, Девонпорттан батысқа және Уайниардтан шығысқа қарай орналасқан. 2019 жылғы деректер бойынша қалалық халқы 19 550 адамды құрайды. Бурни Тасманиядағы төртінші ірі қала болып табылады және солтүстік-батыс аграрлық және кен өнеркәсібі үшін маңызды порт қызметін атқарады. 1827 жылы Эму шығанағы ретінде негізделген Бурни атауы алғашқы қоныс аударушылардың өзен жағалауында эмуларды көргенінен туындаған, бірақ бұл атау аборигендердің терминологиясында осы құспен тікелей байланысты емес. Бурниді Бурни қалалық әкімшілік аймағы басқарады.
Burnie (pirinilaplu/palawa kani: pataway) is a port city in Tasmania, Australia, located in Emu Bay on the north west coast, west from Devonport and east from Wynyard. With an urban population of 19,550 in 2019, Burnie is the fourth largest city in Tasmania, serving as a major port for north western agricultural and mining industries. Founded in 1827 as Emu Bay, Burnie's name, attributed by early settlers, arose from their sighting of emus along the riverbanks, despite lacking a direct correlation with the bird itself in Aboriginal nomenclature. Burnie is governed by the City of Burnie local government area.
Экономика
Негізгі салалар – ауыр өндіріс, орман шаруашылығы және егіншілік. Берни порты мен орман шаруашылығы қаланың негізгі кіріс көзі болып табылады. 1897 жылы Эму шығанағы темір жолы ашылғаннан кейін Берни батыс жағалау кен орындары үшін маңызды портқа айналды. Бернидегі өнеркәсіп көбінесе темір жол мен оған қызмет көрсететін портқа негізделген. Surrey Hills және Hampshire Hills учаскелері берілгеннен кейін, егіншілік саласы көбінесе орман шаруашылығымен алмастырылды. Орман шаруашылығының ықпалы 1900 жылдары Бернидің дамуында маңызды рөл атқарды, 1938 жылы Associated Pulp and Paper Mills компаниясы қағаз және целлюлоза фабрикасын, ал ғасырдың соңында ағаш ұны терминалын құрды. Берни қағаз фабрикасы 2010 жылы сатып алушы таба алмағандықтан жабылды.
Демография
Бёрнидің халқы 19 918 адамды құрайды, оның ішінде 1692 адам (8,5%) – аборигендер мен Торрес-Стрейт аралдарының тұрғындары. Орташа апталық отбасылық табыс 1225 доллар, ал жалпыұлттық көрсеткіш 1746 долларды құрайды. Отбасылардың 24% -ының апталық жалпы табысы 650 доллардан кем, ал 11,6% -ының апталық табысы 3000 доллардан асады. Бұл көрсеткіштер ұлттық деңгейде тиісінше 16,5% және 24,3% құрайды. Пәтер жалдап тұратын отбасылардың 34,2% және ипотекамен үйленген отбасылардың 7,9% -ы тұрғын үймен байланысты қиындықтарға тап болады, яғни жалға беру ақысы немесе ипотека төлемдері табыстың 30% -ын асып түседі. Тұрғындардың 84,4% -ы Австралияда туған. Олардың 2,4% -ы Англияда, 0,9% -ы Жаңа Зеландияда, 0,8% -ы Үндістанда, 0,4% -ы Непал және Филиппинде, 0,3% -ы Қытайда дүниеге келген. Халықтың 90,2% -ы үйде тек қана ағылшын тілінде сөйлейді. 5,9% отбасы ағылшын тілінен басқа тілдерді қолданады, оның ішінде мандарин (0,5%), непали (0,4%), араб, панджаби және сингал тілдері (0,3%). 2021 жылғы халық санауы бойынша, тұрғындардың 53,4% дінге жатпайды. 38,8% -ы христиан дінін ұстанады (оның ішінде 11,4% - католиктер және 11,2% - англикандықтар). Басқа діни ұйымдарға индуизм (0,9%), буддизм (0,7%), ислам (0,6%) және сикхизм (0,2%) жатады.
Құрылыстар мен білім беру
Тасманияның үшінші ірі ауруханасы – Солтүстік-Батыс аймақтық ауруханасы Брикпорт жолында орналасқан. Ол жалпы медицина, жалпы хирургия, ортопедия, психиатрия және балалар аурулары бойынша стационарлық және амбулаториялық қызметтер көрсетеді. Бұрынғы Берни театры 1965 жылы жабылып, оның орнына көп функциялы "Берни өнер және мәдениет орталығы" (бұрынғы Азаматтық орталық деп аталған) салынды. Басқа да мекемелер: пошта, полиция бөлімі, Жоғарғы сот, мемлекеттік және жеке ауруханалар, сондай-ақ көптеген спорттық және әлеуметтік ұйымдар бар. Бёрниде Тасмания университетінің Cradle Coast кампусы, Тасмания политехникалық институты мен Тасмания академиясының кампустары да орналасқан. Тасмания университетінің кампусына Тасмания ауыл шаруашылығы зерттеу институты басқаратын Кэтберсон зертханалары кіреді.
Көлік
Берни әуежайы Берни қаласынан 20 минуттық жерде орналасқан, көршілес Уайниард қаласында орналасқан. Берни порты – Тасманияның ең ірі жалпы жүк порты және бір кезде Австралияның бесінші ірі контейнер порты болған. Бұл Тасманияның Мельбурн мен Австралия материгіне ең жақын порты. Тасманиядағы басқа порттар сияқты, оны мемлекеттік TasPorts компаниясы басқарады. Порт қазір контейнер порты ретінде жұмыс істейді және ағаш ұны экспорттау үшін жеке терминалы бар. 2013 жылы портты кеңейту жоспарланған, осылайша Таркин аймағындағы жоспарланған солтүстік-батыс кен орындарынан қосымша жүктерді қабылдауға мүмкіндік бермек. Берни бұрынғы Эму шығанағы темір жолының соңғы станциясы болды. Темір жол желісі қазір Мелба желісі деп аталады. Берни төрт қабатты Басс тас жолы және жүк тасымалы үшін пайдаланылатын темір жол арқылы Девонпортпен байланысқан. Берни сондай-ақ Мёрчисон тас жолы арқылы Тасманияның батыс жағалауымен байланысқан. Metro Tasmania автобус қызметі қала және оның айналасындағы аудандарда көлік қызметтерін ұсынады. Redline автобустары бұрын Солтүстік-Батыстан Хобартқа дейін қызмет көрсеткен, бірақ 2021 жылдың қаңтарында бұл қызмет тоқтатылды.
Жағалау жолы
Тасманияның солтүстік-батыс жағалауындағы инфрақұрылымды жаңарту мақсатында мемлекеттік және жергілікті әкімшіліктердің бірлескен жобасы аясында, жағалау жолы Берни мен Уайниард қалаларын Латробпен қосып, жалғастырылады.
Қала маңы
Берни қаласы Парклендс, Парк Гроув, Шорвелл Парк, Актон, Монтелло, Хиллкрест, Террилендс, Жоғарғы Берни, Ромейн, Хевенвью, Эму Хайтс, Оңтүстік Берни және Вивенхо сияқты бірнеше шағын аудандардан құралған.
Климат
Берниде мұхиттық климат (Köppen: Cfb, Trewartha: Cflk) басым, жаздағы температура ылдызды, қыстағы – салқын. Жазғы орташа температура желтоқсанда 15,4°C-тан ақпанда 17,3°C-қа дейін жетеді; 2009 жылдың 31 қаңтарында 33,8°C-қа дейін көтерілген. Қыста температура маусым айында 10,2°C-тан шілде айында 9,4°C-қа дейін төмендейді, ал 1967 жылдың 14 тамызында термометр 2,0°C-қа дейін салқындаған. Жылдық орташа салыстырмалы ылғалдылық 65%-дан аспайды. Берниде жылына шамамен 947,4 мм жауын-шашын жауады. Жаңбырдың көп бөлігі мамырдан қазанға дейінгі салқын айларда түседі. Жаз айларында күн ашық, күн сәулесі мол, жауын-шашын сирек болады, ең ыстық және құрғақ күндері температура 30°C-қа жетеді. Желтоқсаннан ақпанға дейін күндегі максималды температура 16,8–24,6°C аралығында болады.
Спорт
Австралия футболы Бёрниде танымал. Қаланың командасы – Тасмания мемлекеттік лигасының «Бёрни Докерс» футбол клубы. Олардың алаңы – «Вест Парк Овал». Бёрниде регби де ойналады. Жергілікті клуб – «Бёрни Регби Одағы» клубы. Олар қазіргі Тасмания регби одағының штаттық екінші дивизионының жеңімпаздары және 2008 жылғы маусымда штаттық бірінші дивизионға көтерілді. Футбол да Бёрниде өкілдік табады, «Бёрни Юнайтед ФК» төрт командасы солтүстік премьер лигасынде бақ сынасады: әйелдер командасы, 18 жасқа дейінгі команда, резервтік команда және бірінші дивизион командасы. Сондай-ақ, 14 және 16 жасқа дейінгі жастар командалары да бар. Олардың алаңы Тасманияның Монтелло қаласында орналасқан. Бёрниде ATP Challenger Tour теннис турнирі – «Бёрни Интернешнл» Австралия ашық чемпионатынан кейінгі аптада өтеді. Жеңіл атлетика шараларына жыл сайынғы «Бёрни Гифт» және «Бёрни Тен» жарыстары кіреді. Бёрниде садақ ату спорты да дамыған, оны «Бёрни Боумен» садақ ату клубы ұйымдастырады. Олар 1958 жылы құрылған және Тасманияның солтүстік-батыс жағалауында садақ ату спортының дамуына үлкен үлес қосты. Олардың алғашқы нысана ату чемпионаты 1959 жылы өткізілді. 1972 жылы «Бёрни Боумен» садақ ату клубына елордадан тыс жерде өткізілген алғашқы ұлттық чемпионатты қабылдау құрметі берілді. 2017 жылы «Бёрни Боумен» садақ ату клубы XVI Австралия шеберлер ойындарының садақ ату жарысын өткізді. 2020 және 2021 жылдары олар Ұлттық жастар садақ ату чемпионаты мен Ұлттық садақ ату чемпионатын өткізуге жоспарлаған, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан бұл шаралар жойылды. Қазіргі уақытта «Target» және «Clout» түсірілімдері Бёрнидегі Ромейндегі Парклендс орта мектебінің алаңында жүргізіледі. Жабық алаңдағы жарыстар Үстіңгі Бёрни ескереу залында, ал далалық жарыстар Хейбридждегі Блайт скаут лагерінде өтеді.
Медиа
Адвокат газеті 1890 жылы Солтүстік-Батыс аймағындағы тұрғындарға қызмет ету үшін құрылды. Пошта бөлімі Берниде орналасқан, ал жергілікті басылым операциялары 2008 жылдың ортасында тоқтатылып, Лансестонға көшірілді. Берниде ABC, SBS, WIN және Southern Cross телеарналарынан бөлек, барлық жаңа ақысыз эфирлік телеарналарды қарауға болады. FM диапазонында 100,9 МГц жиілігінде 7BU және 101,7 МГц жиілігінде Sea FM есімді екі коммерциялық радиостанциясы бар. Берниде көптеген Мельбурн радиостанцияларын қабылдауға болады.